LIGJI NR. 08/L-174 PËR RATIFIKIMIN E MARRËVESHJES FINANCIARE NDËRMJET REPUBLIKËS SË KOSOVËS DHE BASHKIMIT EVROPIAN PËR PROGRAMIN IPA 2021

GAZETA ZYRTARE E REPUBLIKËS SË KOSOVËS / Nr. 32 / 31 TETOR 2022, PRISHTINË 3 LIGJI NR. 08/L-174 PËR RATIFIKIMIN E MARRËVESHJES FINANCIARE NDËRMJET REPUBLIKËS SË KOSOVËS DHE BASHKIMIT EVROPIAN PËR PROGRAMIN IPA 2021 LIGJI NR. 08/L-174 PËR RATIFIKIMIN E MARRËVESHJES FINANCIARE NDËRMJET REPUBLIKËS SË KOSOVËS DHE BASHKIMIT EVROPIAN PËR PROGRAMIN IPA 2021 Kuvendi i Republikës së Kosovës; Në mbështetje të neneve 18 dhe 65 (1) të Kushtetutës së Republikës së Kosovës, Miraton: LIGJ PËR RATIFIKIMIN E MARRËVESHJES FINANCIARE NDËRMJET REPUBLIKËS SË KOSOVËS DHE BASHKIMIT EVROPIAN PËR PROGRAMIN IPA 2021

Neni 1 Qëllimi Qëllimi i këtij ligji është ratifikimi i Marrëveshjes Financiare ndërmjet Republikës së Kosovës dhe Bashkimit Evropian për Programin IPA 2021.

Neni 2 Ratifikimi i marrëveshjes Marrëveshja Financiare ndërmjet Republikës së Kosovës dhe Bashkimit Evropian për Programin IPA 2021, konsiderohet e ratifikuar me hyrjen në fuqi të këtij ligji. Marrëveshja dhe shtojcat e saj janë pjesë integrale të këtij ligji.

Neni 3 Hyrja në fuqi Ky ligj hyn në fuqi ditën e publikimit në Gazetën Zyrtare të Republikës së Kosovës. Ligji Nr. 08/L-174 14 tetor 2022 Shpallur me dekretin Nr. DL-313/2022, datë 27.10.2022 nga Presidentja e Republikës së Kosovës Vjosa Osmani-Sadriu _____________________________ *Tabelat e Ligjit nr. 08/L-174 “Për Ratifikimin e Marrëveshjes Financiare ndërmjet Republikës së Kosovës dhe Bashkimit Evropian për Programin IPA 2021.” bashkangjitur me ligj janë publikuar në web faqen e Gazetës Zyrtare (gzk. rks-gov.net ) 1 MARRËVESHJE FINANCIARE KUSHTET E VEÇANTA Komisioni Evropian, në tekstin në vazhdim referuar si “Komisioni”, që vepron në emër të Bashkimit Evropian, në tekstin në vazhdim referuar si “Unioni”, nga njëra anë, dhe Kosova*, në tekstin në vazhdim referuar si “Përfituesi i IPA III”, përfaqësuar nga Zyra e Kryeministrit, në anën tjetër, janë pajtuar si në vijim:

Neni 1 - Programi (1) Unioni pajtohet që të financojë dhe përfituesi i IPA III pajtohet që të pranojë financimin e Programit në vijim: Plani Vjetor i Veprimit në favor të Kosovës për vitin 2021 që përfshin veprimet e mëposhtme: Veprimi 1. Veprimi i Deminimit; Veprimi 2. BE-ja për Qeverisje më të Mirë Komunale; Veprimi 3. BE-ja për Përafrimin; Veprimi 4. BE-ja për Mjedisin; Veprimi 5. BE-ja për Tregtinë dhe Tregun e Brendshëm; Veprimi 6. BE-ja për Bujqësinë dhe Zhvillimin Rural Numri i angazhimit global: SCR.DEC.043659.01 Ky Program financohet nga buxheti i Unionit në bazë të aktit themelor si në vijim: Instrumenti i Asistencës së Para-anëtarësimit, IPA III.1 (2) Kostoja e përgjithshme e përllogaritur e këtij Programi është EUR 83 760 000 dhe kontributi maksimal i Unionit në këtë Program është EUR 63 960 000. Ky program kërkon kontribute financiare si nga përfituesi i IPA III ashtu edhe nga Unioni. Ndarja e kontributeve financiare përkatëse është paraqitur në Shtojcën I. (3) Programi zbatohet në përputhje me dokumentet e Veprimit të parashikuara në Shtojcën I. *Ky përcaktim është pa paragjykim ndaj qëndrimeve mbi statusin, dhe është në përputhje me RKSKB 1244/1999 dhe me Opinionin e GJND-së mbi shpalljen e pavarësisë së Kosovës. 1 Rregullorja (BE) 2021/1529 e Parlamentit Evropian dhe e Këshillit e datës 15 shtator 2021 për krijimin e Instrumentit për Asistencën e Para-anëtarësimit (IPA III), GZ L 330, 20.9.2021, f. 1. 2

Neni 2 – Periudha e ekzekutimit dhe periudha e zbatimit operacional (1) Periudha e ekzekutimit të kësaj Marrëveshjeje Financiare, siç përcaktohet në nenin 12 të Shtojcës II (Kushtet e Përgjithshme), është vendosur të jetë 12 vite, nga lidhja e kësaj Marrëveshjeje Financiare. (2) Kohëzgjatja e periudhës së zbatimit operacional, siç përcaktohet në nenin 12 të Shtojcës II (Kushtet e Përgjithshme), është vendosur të jetë 6 vite, nga lidhja e kësaj Marrëveshjeje Financiare.

Neni 3 – Adresat dhe Komunikimet Të gjitha komunikimet në lidhje me zbatimin e kësaj Marrëveshjeje Financiare duhet të jenë me shkrim, duhet t'i referohen shprehimisht këtij Programi, siç identifikohet në nenin 1(1), si dhe duhet të dërgohen në adresat e mëposhtme: (1) për Komisionin Drejtoria e Përgjithshme për Fqinjësinë dhe Negociatat e Zgjerimit (DG NEAR) Drejtoria D Rue de la Loi 15 Komisioni Evropian B-1049 Bruksel, Belgjikë NEAR-D4@ec.europa.eu (2) për përfituesin e IPA III Koordinatori Kombëtar për IPA Zyra e Kryeministrit Qeveria e Kosovës Ndërtesa e Qeverisë, Rruga Nënë Tereza 14, 10000, Prishtinë, Kosovë E-mail: dazh@rks-gov.net dhe Florim.Canolli@rks-gov.net

Neni 4 – Pika kontaktuese OLAF Pika kontaktuese e përfituesit të IPA III, që ka kompetencat e duhura për të bashkëpunuar drejtpërdrejt me Zyrën Evropiane Kundër Mashtrimit (OLAF) që t’i lehtësojë aktivitetet operacionale të OLAF-it, është: Zyra e Kryeministrit Qeveria e Kosovës Koordinatori Kombëtar për IPA Ndërtesa e Qeverisë Rruga Nënë Tereza 14 10000 Prishtinë, Kosovë E-mail: dazh@rks-gov.net dhe Florim.Canolli@rks-gov.net

Neni 5 – Marrëveshja e Partneritetit për Kornizën Financiare 3 Programi zbatohet në përputhje me dispozitat e Marrëveshjes së Partneritetit për Kornizën Financiare (FFPA) ndërmjet Komisionit Evropian dhe Kosovës mbi aranzhimet për zbatimin e ndihmës financiare të Unionit për Kosovën në kuadër të Instrumentit për Asistencën e Para-anëtarësimit IPA III (në tekstin e mëtejmë referuar si "FFPA"). Kjo Marrëveshje Financiare plotëson dispozitat e FFPA-së. Në rast të konfliktit midis dispozitave të kësaj Marrëveshjeje Financiare, nga njëra anë, dhe dispozitave të FFPA-së, nga ana tjetër, këto të fundit do të kenë përparësi.

Neni 6 - Shtojcat (1) Kjo Marrëveshje Financiare përbëhet nga: (a) këto Kushte të Veçanta; (b) Shtojca I: Dokumentet e veprimit, që detajojnë objektivat, rezultatet e pritura, aktivitetet, metodat e zbatimit dhe buxhetin; - Shtojca I.1 Veprimi 1: Veprimi i Deminimit - Shtojca I.2 Veprimi 2: BE-ja për Qeverisje më të Mirë Komunale - Shtojca I.3 Veprimi 3: BE-ja për Përafrimin - Shtojca I.4 Veprimi 4: BE-ja për Mjedisin - Shtojca I.5 Veprimi 5: BE-ja për Tregtinë dhe Tregun e Brendshëm - Shtojca I.6 Veprimi 6: BE-ja për Bujqësinë dhe Zhvillimin Rural - Shtojca IA: Tabela e Buxhetit (c) Shtojca II: Kushtet e Përgjithshme; (2) Në rast të konfliktit midis dispozitave të Shtojcave, nga njëra anë, dhe dispozitave të këtyre Kushteve të Veçanta, nga ana tjetër, këto të fundit do të kenë përparësi. Në rast të konfliktit midis dispozitave të Shtojcës I, nga njëra anë, dhe dispozitave të Shtojcës II, nga ana tjetër, këto të fundit do të kenë përparësi.

Neni 7 – Lidhja dhe hyrja në fuqi Kjo Marrëveshje Financiare do të konsiderohet e lidhur në datën në të cilën është nënshkruar nga pala e fundit, dhe më së voni deri më 31 dhjetor 2022. Kjo Marrëveshje Financiare hyn në fuqi në datën kur Komisioni merr njoftimin nga përfituesi i IPA III, që konfirmon përfundimin e procedurave të brendshme të përfituesit të IPA III, të nevojshme për hyrjen e saj në fuqi. Komisioni informon përfituesin e IPA III për datën e pranimit të këtij njoftimi. 4 Kjo Marrëveshje Financiare është përpiluar në dy kopje në gjuhën angleze, ku njëra kopje i dorëzohet Komisionit dhe kopja tjetër përfituesit të IPA III. Për përfituesin e IPA III Z. Besnik Bislimi Zëvendëskryeministër i parë, për Integrim Evropian, Zhvillim dhe Dialog Prishtinë Data: Nënshkrimi Për Komisionin Znj. Michela Matuella Ushtruese e detyrës së Drejtorit të DG NEAR, Drejtoria D, Bruksel Data: Nënshkrimi: Faqe 1 nga 17 SHQ SHTOJCA I.1 e Marrëveshjes së Financimit për planin vjetor të veprimit në favor të Kosovës* për vitin 2021 Dokumenti i Veprimit për “Veprimin e Deminimit” 1. PËRMBLEDHJE 1.1. Tabela Përmbledhëse e Veprimit Titulli Veprimi 01. Veprimi i Deminimit Plani Vjetor i Veprimit IPA III në favor të Kosovës*për vitin 2021 Numri CRIS 043-659/1 Akti themelor Financuar nga Instrumenti i Asistencës së Para-Anëtarësimit (IPA III) Iniciativa e ekipit evropian Jo Zona që përfiton nga veprimi Veprimi do të realizohet në Kosovë Dokumenti i programimit Korniza e Programimit IPA III FUSHAT PRIORITARE DHE INFORMACIONET SEKTORIALE Dritarja dhe prioriteti tematik Dritarja 1 - Sundimi i ligjit, të drejtat themelore dhe demokracia Prioriteti Tematik 3: Lufta kundër krimit të organizuar/siguria Objektivat e Zhvillimit të Qëndrueshëm (OZHQ-të) OZHQ-ja kryesore (vetëm 1): Objektivi 1 i OZHQ-së: Pa varfëri. Përfituesit e ardhshëm raportojnë se pastrimi pritet të rrisë të ardhurat dhe të zvogëlojë humbjet e shkaktuara nga kontaminimi dhe kufizimi i tokës që paraqitet tek disa prej komuniteteve më të cenueshme në Kosovë. OZHQ të tjera të rëndësishme (deri në 9) dhe sipas rastit, objektivat: Objektivi 5 i OZHQ-së: Barazia Gjinore: Gjersa mbetjet e mjeteve shpërthyese nga kontaminimi i luftës janë indiferente ndaj gjinisë, mënyrat se si ndikojnë zonat e kontaminuara në jetën e njerëzve nuk janë indiferente. Duke kërkuar gratë gjatë të gjitha ndërveprimeve tona, ky projekt do të sigurojë që gratë të korrin të njëjtën shkallë përfitimesh nga procesi i pastrimit si burrat, edhe nëse llojet e përfitimeve të tyre të perceptuara ndryshojnë. Objektivi 8 i OZHQ-së: Puna e denjë dhe rritja ekonomike. Ky projekt do të sigurojë punësim për burrat dhe gratë vendore, duke ofruar trajnime dhe vende pune me një pagë që ia vlen. Përfituesit e ardhshëm të lirimit të tokës që zotërojnë ndërmarrje të vogla dhe të mesme (NMV) do të përfitojnë nga pastrimi. Objektivi 10 i OZHQ-së: Zvogëlimi i pabarazitve. Të dhënat socio-ekonomike sugjerojnë se * Ky përcaktim nuk paragjykon qëndrimin ndaj statusit dhe është në përputhje me UNSCR 1244/1999 dhe Opinionin e GJND-së mbi shpalljen e pavarësisë së Kosovës. Faqe 2 nga 17 shumica e përfituesve të ardhshëm janë veçanërisht të cenueshëm, ku 50% e tyre raportojnë se nuk mund të plotësojnë nevojat mujore të familjeve të tyre. Objektivi 15 i OZHQ-së. Mbrojtja, rikthimi dhe promovimi i përdorimit të qëndrueshëm të ekosistemeve tokësore dhe pyjore. Rritja e qasjes në zonat e mbrojtura për të rregulluar dhe siguruar që ato të menaxhohen në mënyrë të qëndrueshme. Objektivi 16 i OZHQ-së. Paqja, drejtësia dhe institucionet e forta. Së fundi, duke pastruar vendin nga mbetjet e mjeteve shpërthyese të luftës, operatorët humanitar të veprimit ndaj minave mund të zvogëlojnë rrezikun nga lëndimi ose vdekja për shkak të objekteve të tilla, duke treguar përparim të dukshëm drejt objektivit. Kodi(-et) DAC 15250: Largimi i minave tokësore dhe mbetjeve të mjeteve shpërthyese të luftës - 100% Kanali kryesor i dorëzimit Kanali kryesor: 12000 – Qeveria përfituese Shënjuesit (nga formulari DAC) Objektivi i përgjithshëm i politikës I pa targetuar Objektiv i rëndësishëm Objektivi kryesor Zhvillimi i pjesëmarrjes/qeverisja e mirë ☐ ☒ ☐ Ndihma për mjedisin ☒ ☐ ☐ Barazia gjinore dhe fuqizimi i grave dhe vajzave ☐ ☒ ☐ Zhvillimi i tregtisë ☒ ☐ ☐ Shëndeti riprodhues, i nënës, i të porsalindurit dhe i fëmijës ☒ ☐ ☐ Zvogëlimi i rrezikut nga fatkeqësitë ☒ ☐ ☐ Përfshirja e personave me aftësi të kufizuara ☒ ☐ ☐ Të ushqyerit ☒ ☐ ☐ Shënjuesit e Konventës RIO I pa targetuar Objektiv i rëndësishëm Objektivi kryesor Diversiteti biologjik ☒ ☐ ☐ Luftimi i shkretëtirëzimit ☒ ☐ ☐ Zbutja e ndryshimeve klimatike ☒ ☐ ☐ Përshtatja ndaj ndryshimeve klimatike ☒ ☐ ☐ Shënjuesit e brendshëm Objektivat e politikës I pa targetuar Objektiv i rëndësishëm Objektivi kryesor Digjitalizimi ☒ ☐ ☐ Migrimi ☒ ☐ ☐ COVID-19 ☒ ☐ ☐ INFORMACIONE PËR BUXHETIN Faqe 3 nga 17 Shumat në fjalë Linja buxhetore: 15.020101.01 Kostoja e përgjithshme e parashikuar: EUR 3,900,000 Shuma e përgjithshme e kontributit buxhetor të BE-së është EUR 3,900,000 MENAXHIMI DHE ZBATIMI Lloji i financimit dhe metoda(-t) e zbatimit Modaliteti i Projektit___________________________ Menaxhimi i drejtpërdrejtë nëpërmjet: Granteve Prioritetet përkatëse dhe pikat kryesore nga Plani Ekonomik dhe i Investimeve për Ballkanin Perëndimor [vetëm për Ballkanin Perëndimor] Prioriteti: “Qeverisja, Sundimi i Ligjit, RAP” Data Përfundimtare për lidhjen e Marrëveshjes Financiare Më së voni deri më 31 dhjetor N+1 Data përfundimtare për lidhjen e marrëveshjeve të kontributit/delegimit, kontratave të prokurimit dhe granteve 3 vite pas datës së lidhjes së Marrëveshjes Financiare, me përjashtim të rasteve të renditura në Nenin 114(2) të Rregullores Financiare Periudha indikative e zbatimit operacional 72 muaj pas lidhjes së Marrëveshjes Financiare Data përfundimtare për zbatimin e Marrëveshjes Financiare 12 vite pas lidhjes së Marrëveshjes Financiare 1.2. Përmbledhje e Veprimit Veprimi synon të kthejë tokën e kontaminuar më parë nga municionet thërrmuese dhe minat tokësore në Kosovë tek komunitetet lokale për përdorim të sigurt dhe produktiv, duke mbrojtur kështu civilët gra dhe burra dhe duke siguruar jetesën e tyre, dhe duke mundësuar më tej zhvillim dhe rritje të qëndrueshme. Veprimi do të kontribuojë në qëllimin e theksuar të qeverisë së Kosovës për ta bërë Kosovën pa mina deri në vitin 2024. Parashikohet që veprimi të zbatohet nga Ndihma e popullit norvegjez (Norwegian People’s Aid) dhe Trusti i Organizatës për Mbështetjen e Jetërave në Zonat e Rrezikshme (HALO Trust), në bashkëpunim të ngushtë me institucionet përfituese dhe autoritetin kompetent. Ndihma e popullit norvegjez dhe HALO tashmë kanë punuar më parë me qeverinë e Kosovës për largimin e minave në Kosovë dhe është në pozitë të mirë për të mbështetur zbatimin e strategjisë dhe qëllimit ambicioz të Kosovës për ta bërë Kosovën pa mina deri në vitin 2024. Siguria fizike e përfituesve, stabiliteti socio-ekonomik dhe perceptimet e sigurisë vlerësohen para dhe pas të gjitha Faqe 4 nga 17 aktiviteteve të pastrimit. Vlerësimet do të sigurohen që të theksojnë dallimet e mundshme midis grave dhe burrave dhe të përshtaten në përputhje me rrethanat. Një kuptim i detajuar i përfitimeve që arrin pastrimi përbën një pjesë thelbësore të këtij veprimi, edhe pse fushëveprimi i aktiviteteve është i kufizuar në deminim. 2. ARSYETIM 2.1. Analiza e kontekstit Njëzet vjet pas luftës midis forcave të armatosura të Republikës Federale të Jugosllavisë dhe Ushtrisë Çlirimtare të Kosovës dhe bombardimeve pasuese nga NATO, zona të shumta të Kosovës ende mbeten të kontaminuara me mina, mbetje municionesh thërrmuese dhe mbetje të tjera shpërthyese të luftës. Qeveria ka një strategji në fuqi, me synimin ambicioz për ta bërë Kosovën pa mina deri në vitin 2024. Ndihma e popullit norvegjez dhe HALO kanë qenë aktive në deminimin në Kosovë për shumë vite dhe janë partneri kryesor i autoriteteve në zbatimin e strategjisë së tyre për deminim. Qeveria e Kosovës nuk posedon burime të mjaftueshme për të përmbushur objektivat e strategjisë, prandaj kërkohet asistenca e partnerëve shumë të specializuar. Disa donatorë kanë qenë aktivë në këtë fushë edhe në të kaluarën por edhe aktualisht, por ata të gjithë përdorin Ndihmën e popullit norvegjez dhe Trustin HALO si partnerin e tyre kryesor zbatues. Duke përdorur Ndihmën e popullit norvegjez dhe Trustin HALO, ky veprim kontribuon në përpjekjet e vazhdueshme të deminimit në përputhje me strukturat ekzistuese. Qeveria po drejton procesin dhe po siguron koordinimin e donatorëve në këtë fushë. 2.2. Analiza e problemit sipas fushave të mbështetjes Ekziston vetëm një fushë e mbështetjes e përfshirë në këtë veprim, dhe ajo është largimi i minave tokësore dhe mbetjeve shpërthyese të luftës. Minat dhe mbetjet e municioneve thërrmuese vazhdojnë të përbëjnë kërcënim për jetët dhe jetesën, duke penguar qasjen, pajtimin dhe zhvillimin në mbarë Kosovën. Kontaminimi bllokon qasjen në shërbimet jetike, parandalon grumbullimin e drunjëve të zjarrit dhe burimeve natyrore që mbledhin fruta mali, bagëtitë që kullotin dhe pengon hapësirat e komunitetit për rekreacion. Deri më sot, 1.3 milionë metra katrorë fusha të minuara dhe 15.5 milionë metra katrorë zona të goditura me bomba kasetore duhet të çlirohen përmes pastrimit. Nëpërmjet zbatimit të veprimit, do të lirohet 23% e sipërfaqes së përgjithshme të mbetur të kontaminuar nga Mbetjet e Municioneve Thërrmuese (CMR), dhe do të pastrohet 30% e sipërfaqes së përgjithshme të mbetur të kontaminuar nga minat tokësore. 2.3. Rëndësia dhe komplementariteti me strategjitë e mbështetura nga akterët kyç Kjo Strategji e Veprimit ndaj Minave paraqet orientimin strategjik për programin e veprimit të Kosovës ndaj minave për periudhën 2019–2024. Ajo zëvendëson Planin Strategjik Afatmesëm të Kosovës për Programin e Veprimit ndaj Minave 2015-2018, dhe bazohet në arritjet dhe përvojat që nga themelimi i programit të veprimit ndaj minave në vitin 1999. Strategjia pasqyron Ligjin e Kosovës për deminim 04/L-089 të vitit 2012, dhe do të mbështesë zhvillimin gjithëpërfshirës dhe objektivat humanitare të Kosovës, të përshkruara në Strategjinë për zhvillim kombëtar të Kosovës 2016-2021. Siç thuhet në Strategjinë e Kosovës për Veprim ndaj Minave 2019–24, e cila përcakton përfundimin e pastrimit të minave dhe municioneve thërrmuese deri në fund të vitit 2024, përfundimi do të jetë i arritshëm vetëm nëse sigurohet financimi i qëndrueshëm. Strategjia e Veprimit ndaj Minave 2019–24 është në përputhje me objektivat e Strategjisë Kombëtare për Zhvillim 2016–2021. Strategjia e Veprimit ndaj Minave thekson më tej se të gjitha aktivitetet e veprimit ndaj minave dhe asistenca duhet të reflektojë nevojat e moshave dhe gjinive të ndryshme në mënyrë të synuar dhe jo-diskriminuese. Ajo gjithashtu thekson se të dhënat e veprimit ndaj minave dhe ndërlidhjes me komunitetin duhet të mblidhen dhe të ndahen sipas gjinisë dhe moshës. Programi i Kosovës për Veprim ndaj Minave menaxhohet nga Qendra Kosovare për Veprim ndaj Minave, që koordinon operacionet në mbarë Kosovën. Palët kyçe të interesit që zhvillojnë aktivitetet e veprimit ndaj minave në Kosovë përfshijnë Forcën e Sigurisë së Kosovës dhe dy operatorë ndërkombëtarë, përkatësisht Ndihmën e popullit Faqe 5 nga 17 norvegjez dhe Trustin HALO. Veprimi do të punojë ngushtë me Forcën e Sigurisë së Kosovës për të siguruar veprime të koordinuara, dhe propozon dy operatorët ndërkombëtarë aktivë si partnerë zbatues, në mënyrë që të mos ndërpritet puna e vazhdueshme për deminim apo të përfshihen në aktivitete paralele dhe të pakoordinuara në këtë fushë të ngushtë në Kosovë. Forca e Sigurisë së Kosovës, përveç zhvillimit të operacioneve të veta të pastrimit, punon në bashkëpunim të ngushtë me njësitë e asgjësimit të mjeteve eksplozive të Forcave të NATO-s në Kosovë (KFOR) dhe Policinë e Kosovës për organizimin e shkatërrimeve në mbarë Kosovën. Veprimi synon kthimin e tokave të kontaminuara më parë nga bombat kasetore dhe minat tokësore në Kosovë tek komunitetet lokale për përdorimin e tyre të sigurt dhe produktiv në përputhje me strategjinë dhe programin e veprimit ndaj minave të Kosovës, duke mbrojtur kështu civilët dhe duke siguruar jetesën e tyre, si dhe duke mundësuar më tej zhvillim dhe rritjen e qëndrueshme. Ekipet e Forcës së Sigurisë së Kosovës dhe KFOR-it janë gjithashtu përgjegjëse për shkatërrimin e të gjitha gjësendeve të gjetura nga ekipet e Ndihmës së popullit norvegjez dhe Trustin HALO në mbarë Kosovën. Donatorët drejtojnë projektet e veprimit ndaj minave duke përcaktuar prioritetet dhe zbatimin e projektit. Ky veprim kontribuon drejtpërdrejt në afrimin e Kosovës drejt largimit të kërcënimit të mbetjeve shpërthyese të luftës dhe do të zbatohet në komplementaritet me projektet e tjera në vazhdim, duke përfshirë grantin shumëvjeçar të Departamentit të Shtetit të SHBA-së, i cili i shërben të njëjtit qëllim të përgjithshëm, ndërsa synon aktivitete dhe zona të ndryshme të kontaminuara. Siguria e komuniteteve është objektivi kryesor i veprimit të deminimit. Gratë dhe burrat në komunitetet e prekura angazhohen gjatë projektimit, planifikimit dhe ekzekutimit të të gjitha aktiviteteve, për të siguruar që nevojat e tyre të përmbushen qartë dhe për të siguruar që operatorët të vazhdojnë të ushqejnë mësimet e nxjerra në proceset e ardhshme të planifikimit. Siguria fizike, stabiliteti socio-ekonomik dhe perceptimet e sigurisë së përfituesve vlerësohen para dhe pas të gjitha aktiviteteve të pastrimit. Një kuptim i detajuar i përfitimeve që arrin pastrimi përbën një pjesë thelbësore të këtij aktiviteti. Pronarët e bizneseve parashikojnë përfitime të drejtpërdrejta dhe të tërthorta nga pastrimi, që variojnë nga rritja e tokës prodhuese për kultivim, numri i bagëtive në pronësi dhe rritja e turizmit ose trafikut tjetër në zonat e tyre pas pastrimit. Disa pronarë biznesesh kanë raportuar se ata gjithashtu parashikojnë të jenë në gjendje të punësojnë më shumë njerëz si rezultat i drejtpërdrejtë i pastrimit, gjë që mund të çojë në rritje të punësimit të grave në zonat e prekura. 2.4. Rëndësia dhe komplementariteti me politikat e BE-së dhe ndihmën e BE-së dhe donatorëve të tjerë Veprimi do të zbatohet në komplementaritet me projekte dhe iniciativa të tjera në vazhdim. Në këtë aspekt, Departamenti i Shtetit i SHBA-së ka zotuar USD 8.7 milionë për të njëjtin konzorcium (HALO Trust & Norwegian People's Aid) për përpjekjet për shkatërrimin e armëve konvencionale në Kosovë. Veprimi i deminimit do të zbatohet gjatë pesë viteve (2020-2024). kjo ndihmë pritet t'i kthejë popullit të Kosovës përafërsisht 4.3 milionë metra katrorë (1060 hektarë) tokë hazarde. Të dy veprimet e deminimit i shërbejnë të njëjtit qëllim të përgjithshëm, duke synuar aktivitete dhe zona të ndryshme të kontaminuara. Përpara datës zyrtare të fillimit të projektit, Zyra e BE-së do të nënshkruajë një marrëveshje bashkëpunimi/Memorandum Mirëkuptimi me Departamentin e Shtetit të SHBA-së për të rritur sinergjinë dhe komplementaritetin ndërmjet të dy veprimeve të deminimit. Veprimi do të kontribuojë në Planin e Veprimit për Barazi Gjinore të BE-së (GAP) III, “Promovimi i të drejtave ekonomike dhe sociale, dhe fuqizimi i grave dhe vajzave”, Objektivi specifik 1: “Rritja e qasjes për gratë, në të gjithë diversitetin e tyre, në punën e denjë, duke përfshirë tranzicionin e grave ndaj ekonomisë formale dhe mbulimit nga sistemet e mbrojtjes sociale jo-diskriminuese dhe gjithëpërfshirëse.” 2.5. Mësimet e nxjerra dhe lidhjet me ndihmën e mëparshme financiare Konzorciumi do të identifikojë fushat prioritare për aktivitetet fillestare bazuar në vlerësimet ekzistuese të Faqe 6 nga 17 kërcënimeve dhe të dhënat e mbledhura nga komunitetet lokale. Kjo do të lejojë prioritizimin transparent dhe një përgjigje të përshtatshme të synuar për të adresuar zonat e veçanta të kontaminuara. Metodat e prioritizimit të përdorura nga konzorciumi mbështesin parimet humanitare të solidaritetit dhe nuk dëmtojnë, ku mbrojtja e civilëve nga armët eksplozive mbetet prioriteti i parë i partnerëve të konzorciumit. Ndihma e popullit norvegjez dhe Trusti HALO përdorin sisteme të brendshme për të monitoruar dhe vlerësuar vazhdimisht ndërhyrjet tona me qëllim të optimizimit të efektivitetit dhe efikasitetit. Konzorciumi thekson dy mësimet e nxjerra në vijim, pasi ato merren parasysh nga të dyja organizatat gjatë hartimit dhe zbatimit të çdo projekti. Kushtet e motit ndikojnë në aftësinë e partnerëve të konzorciumit për të operuar në muajt e dimrit. Partnerët e konzorciumit kanë zhvilluar një plan operativ për të zbutur çdo produktivitet të humbur të mundshëm. Kjo është diskutuar në detaje në Seksionin 3.5 - Kushtet për Zbatim. Aktivitetet e deminimit në Kosovë kanë vuajtur nga boshllëqet financiare në të kaluarën, pasi këto aktivitete tradicionalisht nuk janë përfshirë në buxhet, por janë mbështetur në financimin nga donatorët. Në të njëjtën kohë, Kosovës nuk i jepet prioritet si përfituese pasi vendet e tjera kanë nevoja më urgjente humanitare lidhur me deminimin. Këto boshllëqe financimi dëmtojnë qëndrueshmërinë e programeve humanitare dhe ruajtjen e stafit. Për të zbutur këtë, për shumicën e kontratave, Ndihma e popullit norvegjez dhe Trusti HALO caktojnë 'muajt e ekipit' për një donator specifik, në vend që të caktojnë një ekip të dedikuar për një donator specifik. Sistemi i 'muajit të ekipit' krijon fleksibilitet gjatë gjithë vitit dhe kompenson boshllëqet e financimit, duke optimizuar kushtet e punës për stafin e tyre, si dhe qëndrueshmërinë e operacioneve. Së fundi, ky projekt përfshin mësimet e nxjerra nga raporti analitik i BE-së, Ushtrimi i Fushëveprimit për Largimin e Minave Tokësore në Ballkanin Perëndimor (2020), i cili jep rekomandime për angazhimin e BE-së me veprimin ndaj minave në rajon. 3. PËRSHKRIMI I VEPRIMIT 3.1. Rezultatet e planifikuara dhe logjika e ndërhyrjes Ndërhyrja ka ndikimin e pritur në përmirësimin e mbrojtjes së grave dhe burrave civilë, si një kontribut për sigurinë publike në Kosovë. Aktivitetet dhe rezultatet e tyre janë përshkruar shkurtimisht më poshtë dhe lidhen drejtpërdrejt me rezultatet dhe ndikimin pasues. Vlerësimi i projektit, siç është planifikuar, do të vlerësojë në mënyrë kritike suksesin e këtyre lidhjeve. Pastrimi i Fushës së Betejës nga zonat e konfirmuara hazarde do të kryhet me qëllim që të arrihet produkti i parashikuar prej 3,600,000 m2 të tokës së liruar. Pas përfundimit të suksesshëm të detyrës(-ave), toka do t'u dorëzohet komuniteteve lokale. Produkti i planifikuar ka rezultate të konsiderueshme në atë që 23% e zonës së mbetur të njohur të fushës së minuar do të lirohet, në nivel kombëtar. Do të ketë përmirësime të jetesës dhe do të përmirësohen ndjenjat e sigurisë. Pastrimi nga minat e zonave të konfirmuara të kontaminuara nga minat do të kryhet në mënyrë që të arrihet prodhimi i parashikuar prej 400,000 m2 të tokës së liruar. Pas përfundimit të suksesshëm të detyrës(-ave), toka do t'u dorëzohet komuniteteve lokale. Produkti i planifikuar ka rezultate të konsiderueshme në atë që 30% e zonës së mbetur të njohur të fushës së minuar do të lirohet, në nivel kombëtar. Në përputhje me kërkesat e Strategjisë së Veprimit ndaj Minave, vlerësimet e ndikimit do të mbledhin dhe analizojnë të dhënat e ndara sipas gjinisë, duke vënë në dukje dallimet e mundshme në ndikimin e veprimit tek gratë dhe burrat. Ndikimi: Përmirësimi i mbrojtjes së të drejtave të njeriut, barazisë gjinore, sigurisë publike dhe mbrojtjes në Kosovë. Rezultati 1: Sigurimi i pastrimit dhe lirimi i fushave të minuara dhe zonave të kontaminuara me bomba kasetore, për përdorim të sigurt dhe produktiv në mbështetje të Planit Strategjik të Qeverisë së Kosovës për Veprimin ndaj Minave Faqe 7 nga 17 2019-2024, i cili synon të adresojë kontaminimin e mbetur në Kosovë deri në vitin 2024. Rezultati 2: Rritja e sigurisë dhe qëndrueshmërisë për gratë, burrat dhe fëmijët në komunitetet e prekura nga mbetjet e mjeteve shpërthyese të luftës në Kosovë. Produkti: Lirimi i 400,000 m2 të zonave të prekura nga minat dhe 3,600,000 m2 të zonave të prekura nga mbetjet e municioneve kasetore. Zona e mbështetjes parashikon që duke pastruar/liruar zonat e prekura nga mbetjet e mëdha të minave dhe municioneve kasetore, atëherë këto zona do të jenë të sigurta për përdorim produktiv dhe do të rritet ndjenja e sigurisë. Supozimet: 1. Institucionet e Kosovës e mbështesin veprimin përmes të gjitha vendimmarrjeve të nevojshme për zbatimin e tij si dhe përmes lehtësimit të zbatimit të tij. 2. Zona e mbetur e identifikuar se ka nevojë për pastrim deri në fillim të vitit 2021 është e saktë. Gjatë rrjedhës së kontratës, nuk është identifikuar asnjë Zonë e Re e Rrezikshme dhe normat e parashikuara të pastrimit mbeten të sakta. 3. COVID-19 nuk do të ndikojë ndjeshëm në zbatimin e aktiviteteve. Stafi i punësuar përmes këtij projekti mund të dislokohet në përputhje me protokollet epidemiologjike të Kosovës dhe standardet e brendshme të sigurisë të cilat monitorohen nga qeveria e Kosovës. 4. Nëse të dhënat e popullsisë në nivel fshati përditësohen ndërmjet dorëzimit të propozimit dhe përfundimit të kontratës, ndikohen vlerësimet indirekte të përfituesve. 3.2. Lloji indikativ i aktiviteteve Rezultati 1: Sipërfaqja prej 400,000 m2 e zonës së prekur nga minat dhe 3,600,000 m2 e zonës së prekur nga mbetjet e municioneve kasetore të pastruara dhe liruara Aktiviteti 1 – rezultati 1: Pastrimi i zonave të kontaminuara nga mbetjet e municioneve kasetore: Gjatë projektit, Ndihma e popullit norvegjez do të përqendrojë përpjekjet në pastrimin e mbetjeve të municioneve kasetore në zonat e kontaminuara. Ky është një aktivitet i zhvilluar zakonisht nga ekipe prej tetë deri në dhjetë persona, duke kontrolluar sistematikisht zonat e dyshuara se përmbajnë municione kasetore duke përdorur detektorë metalikë të dorës, për të identifikuar pikat e provave, për të hetuar dhe shkatërruar në mënyrë të sigurt bombat e municioneve kasetore. Stafi do të përbëhet prej ekipeve të përziera gjinore. Procedurat e sigurisë dhe thellësitë e kërkuara të pastrimit rregullohen, ndërsa cilësia garantohet përmes standardeve të Kosovës dhe atyre ndërkombëtare të veprimit ndaj minave. Aktiviteti 2 - rezultati 1: Pastrimi i zonave të kontaminuara nga minat: Gjatë këtij projekti, pastrimi i zonave të kontaminuara nga minat do të zhvillohet nga ekipet manuale të deminimit të Trustit HALO prej tetë personash, që vendosin sistematikisht detektorë metalikë të dorës për të zbuluar minat minimale metalike në thellësinë standarde. Procedurat e sigurisë dhe thellësitë e kërkuara të pastrimit rregullohen, ndërsa cilësia garantohet përmes standardeve të Kosovës dhe atyre ndërkombëtare të veprimit ndaj minave. Të gjitha gjësendet e identifikuara nga Trusti HALO janë shkatërruar të njëjtën ditë nga ekipet e asgjësimit të mjeteve shpërthyese të Forcës së Sigurisë së Kosovës. Lirimi i tokës përshkruan procesin e aplikimit të të gjitha përpjekjeve të arsyeshme për të identifikuar, përcaktuar dhe hequr çdo prani dhe dyshim për minat tokësore dhe mbetjet e tjera shpërthyese të luftës nëpërmjet ndërhyrjeve teknike dhe jo-teknike. Gjatë këtij projekti, pastrimi dhe vëzhgimi do të zbatohen në zonat e rrezikshme që dyshohet se janë të kontaminuara nga minat tokësore dhe/ose nën-municionet kasetore. Këto ndërhyrje do të rezultojnë në lirimin e tokës përsëri tek komunitetet, bazuar në gjetjet në terren. Të gjitha proceset përfshijnë sigurimin e cilësisë nga autoriteti kombëtar përpara se toka të lirohet. 3.3. Rreziqet dhe supozimet Rreziqet Shkalla e rrezikut (L/M/U) Masat lehtësuese Kushtet ekstreme të motit zvogëlojnë efektivitetin operacional M Moti gjatë dimrit parashikohet gjatë planifikimit dhe numri maksimal i ditëve të punës është planifikuar për muajt e pranverës, verës dhe vjeshtës. Për muajt e Faqe 8 nga 17 dimrit janë identifikuar detyra specifike në lartësi më të ulëta. Konflikti/jostabiliteti në veri të Kosovës M Mbahen kontakte të ngushta me autoritetet lokale. Partnerët e konzorciumit mbajnë plane të përditësuara sigurie dhe kanë në funksion detyra alternative në zonat ku tensioni pritet të jetë më i ulët. Lëndimi/vdekja e punonjësit për shkak të aksidenteve të deminimit M Procedurat Standarde të Operimit janë hartuar duke marrë parasysh rreziqet lokale; i gjithë stafi trajnohet dhe testohet përpara punësimit; Inspektimet e rregullta të brendshme të Sigurimit të Cilësisë kryhen rregullisht me trajnime rifreskuese dhe masa disiplinore të vendosura. Humbja ose dëmtimi i pajisjeve pengon zbatimin M Janë vendosur masa gjithëpërfshirëse për mbajtjen e stokut dhe gjurmimin e aseteve; është ndarë buxhet i mjaftueshëm për mirëmbajtjen e pajisjeve. Një numër i pamjaftueshëm i grave aplikojnë për të siguruar ekipe të pastrimit të gjinive të përziera U Veprimi do të minimizojë rrezikun që gratë të mos aplikojnë duke përdorur disa strategji, duke përfshirë: Përdorimin e gjuhës përfshirëse gjinore në reklamat e punësimit, duke siguruar që reklamat të përfshijnë një strategji komunikimi që synon veçanërisht gratë. Veprimi do të përdorë edhe masa afirmative në përputhje me Ligjin për Mbrojtjen nga Diskriminimi dhe Ligjin për Barazi Gjinore. Supozimet (që do të reflektohen në Matricën e Kornizës Logjike më lart) – të grupuara sipas produkteve dhe rezultateve Institucionet e Kosovës e mbështesin veprimin përmes të gjitha vendimmarrjeve të nevojshme për zbatimin e tij si dhe përmes lehtësimit të zbatimit të tij. Zona e mbetur që ka nevojë për pastrim deri në fillim të vitit 2021 është e saktë. Gjatë rrjedhës së kontratës, nuk është identifikuar asnjë Zonë e Re e Rrezikshme. Stafi i kualifikuar i deminimit është ruajtur, vendosja e vazhdueshme e ekipeve të pastrimit dhe asgjësimit është e mundur pavarësisht kufizimeve nga COVID-19, llojet e kontaminimit dhe gjeografia e zonave të kontaminuara janë siç priten nga Survejimi Jo- Teknik, kështu që normat e parashikuara të pastrimit qëndrojnë. Gratë marrin informacione dhe janë të interesuara t'i bashkohen ekipeve të përziera në aspektin gjinor të pastrimit. Supozimet në lidhje me rezultatin 1 / produktin 1:  Institucionet e Kosovës e mbështesin veprimin përmes të gjitha vendimmarrjeve të nevojshme për zbatimin e tij, si dhe përmes lehtësimit të zbatimit të tij.  Zonat e mbetura të kontaminuara nga minat dhe CMR deri në fillim të vitit 2021 janë përcaktuar me saktësi.  Gjatë rrjedhës së kontratës nuk janë identifikuar zona të reja të kontaminuara.  Stafi i kualifikuar i deminimit është ruajtur, vendosja e vazhdueshme e ekipeve operacionale është e mundur pavarësisht kufizimeve nga COVID-19  Llojet e kontaminimit dhe gjeografia e zonave të kontaminuara janë siç priten përmes raportit të survejimit jo- teknik, kështu që rezultatet e parashikuara operacionale mbeten të sakta. Supozimet në lidhje me aktivitetet:  Aktiviteti 1: NPA do të rekrutojë, trajnojë, pajisë dhe vendosë 4 x ekipe në kohën e duhur  Aktiviteti 2: Trusti HALO do të rekrutojë, trajnojë, pajisë dhe vendosë 4 x ekipe në kohën e duhur 3.4. Integrimi Si kontribuon ky Veprim në Barazinë Gjinore dhe Fuqizimin e Grave dhe Vajzave (në përputhje me Strategjinë e BE-së për Barazi Gjinore 2020-2025)? Veprimi është një veprim i Shënjuesit gjinor 1, që do të thotë se barazia gjinore është një objektiv i rëndësishëm i zbatimit të tij. Ai është hartuar bazuar në analizat gjinore dhe treguesit e ndarë sipas gjinisë. Veprimi ka integruar një perspektivë gjinore përgjatë hartimit, zbatimit dhe kornizës logjike të tij dhe do të sigurojë që gratë të përfitojnë Faqe 9 nga 17 nga veprimi në mënyrë të barabartë me burrat, duke marrë parasysh dallimet gjinore. Veprimi ndërmerr disa hapa drejt integrimit të perspektivës gjinore dhe sigurimit të përfshirjes së barabartë të grave dhe burrave: 1) Një perspektivë gjinore është integruar në tërë dokumentin, në konsultim të ngushtë me ekspertin gjinor. Kjo përfshin analizën gjinore në seksionin e sfondit, analizën e politikave dhe logjikën e ndërhyrjes. 2) Në përputhje me Planin e Veprimit Gjinor të BE-së, Ligjin e Kosovës për Barazinë Gjinore dhe Ligjin e Kosovës për Mbrojtjen nga Diskriminimi, veprimi do të sigurojë që gratë dhe burrat të përfshihen në ekipet e pastrimit, duke pranuar se gratë tradicionalisht kanë qenë të nën-përfaqësuara në sektorin e deminimit. Do të përdoren praktikat më të mira ndërkombëtare, në përputhje me politikat e BE-së dhe Kosovës, duke përfshirë, por pa u kufizuar në: përdorimin e gjuhës së përfshirjes gjinore në shpalljet e punësimit, inkurajimin e grave dhe burrave për të aplikuar; sigurimi që reklamat për t'iu bashkuar ekipeve të përfshijnë një strategji komunikimi që synon veçanërisht gratë, duke përdorur masa afirmative, ku i jepet përparësi kandidateve femra në rastet kur ato janë të kualifikuara njësoj me kandidatët meshkuj; sigurimin e trajnimeve të përshtatshme për ekipet e reja të rekrutuara. 3) Veprimi do të sigurojë ruajtjen e ekipeve gjinore të përziera, duke përfshirë përshtatjet për ekipet e përziera në aspektin gjinor, për t'ia lejuar grave dhe burrave potencialin e tyre të plotë duke marrë parasysh normat gjinore. 4) Veprimi do të sigurojë që gratë të marrin pjesë në ceremonitë e pranim-dorëzimit duke inkurajuar në mënyrë aktive lidershipin lokal për të përfshirë gratë, dhe duke siguruar që strategjitë e komunikimit të synojnë veçanërisht gratë, drejt adresimit të pabarazive ekzistuese në të drejtat e pronës dhe përdorimin e tokës. 5) Vlerësimet e ndikimit të planifikuara në kuadër të këtij veprimi do të marrin në konsideratë ndikimin e tij në gra dhe burra të ndryshëm. 6) Pastrimi do të marrë parasysh rrugët e përdorura nga gratë dhe burrat. Ky Veprim është në përputhje me GAP III të BE-së, nën fushën “Promovimi i të drejtave ekonomike dhe sociale, dhe fuqizimi i grave dhe vajzave”, Objektivi specifik 1: “Rritja e qasjes së grave, në të gjithë diversitetin e tyre, në punën e denjë, duke përfshirë kalimin e grave në ekonominë formale dhe mbulimin nga sistemet e mbrojtjes sociale jo-diskriminuese dhe gjithëpërfshirëse”. Konzorciumi aktualisht në stafin e tyre ka të punësuar 25% gra (të dhënat pasqyrojnë numrin e aplikimeve të paraqitura nga gratë për vendet e lira të punës). Trusti HALO ka zhvilluar një politikë gjinore në vitin 2018 në konsultim me Rrjetin e Grave të Kosovës. Politika synon të rrisë njëkohësisht rekrutimin e grave si dhe të ruaj punonjëset ekzistuese gra përmes dispozitave të ndryshme, duke përfshirë kujdesin për fëmijët dhe pushimin familjar. Si e adreson ky Veprim mjedisin dhe ndryshimet Klimatike? Pjesa më e madhe e kontaminimit të mbetur në Kosovë është brenda parqeve kombëtare dhe zonave të tjera të mbrojtura mjedisore. Të dhënat e mbledhura nga partnerët e konzorciumit sugjerojnë që njerëzit vazhdojnë të presin drunjë në këto zona, për shkak të presioneve ekonomike me të cilat po përballen. Përpjekjet për pastrim do të promovojnë një mjedis në të cilin zonat pyjore të Kosovës mund të menaxhohen në mënyrë të qëndrueshme. Si e adreson ky Veprim qasjen e bazuar në të drejtat? Si Ndihma e popullit norvegjez, ashtu edhe Trusti HALO udhëhiqen nga Ligji Ndërkombëtar i të Drejtave të Njeriut, duke marrë parasysh të drejtat e barabarta për të gjithë, pavarësisht gjinisë, përkatësisë etnike, fesë, orientimit seksual, aftësisë së kufizuar dhe statusit social, të përfshira në të gjitha aktivitetet që ne zhvillojmë. Veprimi përputhet me një numër të të drejtave të njeriut, siç përcaktohet në Deklaratën Universale të të Drejtave të Njeriut (1947), duke përfshirë (në preambulë), aspiratën për një “botë në të cilën njerëzit do të gëzojnë lirinë e fjalës, të besimit dhe lirinë nga frika e skamja”. Aspekti jetë-shpëtues i punës lidhet me të drejtën të jetojë, të jetë i lirë dhe të ketë sigurimin vetjak (

Neni 3). Komponenti i lirimit të tokës, në mbështetje të Strategjisë së Kosovës për Veprim ndaj Minave, programet janë harmonizuar me të drejtën për punë (

Neni 23), të drejtën për një standard jetese adekuat për shëndetin dhe mirëqenien e individit dhe familjes së tij/saj, dhe të drejtën për arsimim (

Neni 26). Komponenti gjinor i projektit lidhet drejtpërdrejt me të drejtën për mos diskriminim (Neni2), siç është zgjeruar në Konventën e OKB-së për Eliminimin e të Gjitha Formave të Diskriminimit kundër Grave (CEDAW, 1979). Ndërlidhja me komunitetin do të jetë një komponent kyç i ndërhyrjes. Aktivitetet do të zbatohen vetëm me informatat kthyese dhe pëlqimin e mbajtësve të të drejtave, duke siguruar që të gjitha ndërhyrjet të jenë të Faqe 10 nga 17 përshtatura për të pasqyruar nevojat e veçanta të grupmoshave të ndryshme, gjinive në zonën e veprimit. Gjatë mbledhjes së informacioneve, të dhënat do të ndahen sipas gjinisë, moshës dhe, nëse është e mundur, sipas aftësisë së kufizuar. Qendra Kosovare për Veprim ndaj Minave do të promovojë pjesëmarrjen aktive të bartësve të të drejtave në procesin e prioritizimit dhe, duke e bërë këtë, do të forcojë llogaridhënien e bartësve të detyrës. Partnerët zbatues dhe akterët janë të përkushtuar që të respektojnë parimet kryesore të Pjesëmarrjes, Përgjegjshmërisë, Mos-diskriminimit, Transparencës dhe respektimit të dinjitetit njerëzor, gjatë gjithë periudhës së zbatimit. Integrimi i ligjit dhe parimeve të të drejtave të njeriut do të jetë i prekshëm në të gjitha fazat e projektit. Rezultati do të kontribuojë në të drejtën e komuniteteve të Kosovës për të jetuar në mjedis të sigurt. Si e promovon ky Veprim angazhimin sistematik me Shoqërinë Civile? Organizatat e shoqërisë civile do të angazhoheshin për aktivitete të tjera plotësuese si avokimi, edukimi i rrezikut dhe mbështetja e aftësisë së kufizuar. OShC-të e grave do të angazhohen për të komunikuar dhe angazhuar me gratë në komunitetet lokale, duke përfshirë gjatë ceremonive të pranim-dorëzimit dhe për të inkurajuar gratë që të aplikojnë në ekipet e pastrimit. Konzorciumi do të nxitë një partneritet solid me shoqërinë civile të përfshirë në zhvillimin, rimëkëmbjen, menaxhimin e burimeve natyrore, mbështetjen e aftësisë së kufizuar dhe çështjet gjinore. Të tjerat (siç është qëndrueshmëria dhe ndjeshmëria ndaj konfliktit, romët, personat me aftësi të kufizuara dhe grupet e tjera të cenueshme) Eliminimi i fataliteteve për shkak të minave tokësore dhe bombave kasetore do të shmangë ndjenjat e hakmarrjes ndaj atyre që konsiderohen përgjegjës për konfliktet e kaluara dhe do të ndihmojë në pajtimin dhe dialogun ndërmjet komuniteteve dhe pakicave. Duke pasur parasysh cenueshmërinë akute të përjetuar nga këta përfitues të ardhshëm të pastrimit, aktivitetet humanitare që do të kryhen në kuadër të këtij projekti janë veçanërisht të rëndësishme për të zvogëluar rrezikun e lëndimit ose vdekjes, si dhe për të hapur tokë të sigurt për përdorim që i kontribuon përmirësimit të jetesës së tyre. Mbetjet humanitare të mjeteve shpërthyese të pastrimit të luftës është dëshmuar se rritin përmirësimin e jetesës së komuniteteve të prekura. Me kontaminimin e mbetur të përqendruar në zonat rurale të Kosovës, ndikimi i drejtpërdrejtë dhe i menjëhershëm i pastrimit do të kontribuojë në zbutjen e varfërisë, përmirësimin e sigurisë ushqimore dhe barazinë ekonomike midis ekonomive familjare përfituese. Duke pasur parasysh historinë e fundit të dhunës etnike në Kosovë, është e rëndësishme të sigurohet që zërat e të gjitha grupeve etnike, përfshirë grupet minoritare, të merren parasysh gjatë planifikimit dhe zbatimit të projekteve humanitare. Duke punuar në rajonin e Mitrovicës së Veriut me përkatësi etnike shumë të përzier, njerëzit nga Ndihma e popullit norvegjez gjithashtu kanë bërë përpjekje të mëdha të bashkërenduara për të siguruar diversitetin e përzier gjinor dhe etnik në ekipet e tyre. Veprimtaria në veri të Kosovës ka nënkuptuar që Ndihma e popullit norvegjez duhet vazhdimisht të balancojë interesat e administratës lokale të serbëve dhe shqiptarëve të Kosovës, si dhe të qeverisë qendrore në Prishtinë. Jashtë Mitrovicës së Veriut, shumica e stafit të HALO-s kanë punuar me organizatën për gati 20 vite, dhe balanca etnike brenda ekipeve përputhet me atë të zonave ku vepron HALO; gjithashtu, janë bërë përpjekje në procesin e rekrutimit, duke synuar grupet minoritare. 3.5. Kushtet për zbatim Konzorciumi do të punojë sipas Ligjit për Deminimin Nr.04/L-089. Qeveria e Kosovës do t'i japë autorizimin dhe qasjen e nevojshme Konzorciumit në zonën e kontaminuar. Të dy partnerët zbatues do të autorizohen zyrtarisht nga Qeveria e Kosovës pasi të përmbushin kriteret për Akreditim, në mënyrë që të ekzekutojnë operacionet. Gjithashtu, Qeveria e Kosovës do të lehtësojë bashkëpunimin me komunitetet lokale dhe komunat. Mospërputhja me kërkesat e përcaktuara më sipër, mund të çojë në rikthim të fondeve sipas programit aktual. Faqe 11 nga 17 3.6 Korniza logjike Rezultatet Zinxhiri i rezultateve: Rezultatet kryesore të pritura (maksimumi 10) Treguesit (të paktën një tregues për çdo rezultat të pritur) Vlera bazë (vit) Objektivat (vit) Burimet e të dhënave (1 për tregues) Supozimet Ndikimi Përmirësimi i mbrojtjes së të drejtave të njeriut, barazisë gjinore dhe sigurisë, dhe mbrojtjes publike në Kosovë. Nuk është e aplikueshme Rezultati 1 Fushat e minuara dhe zonat e goditura me bomba kasetore pastrohen dhe lirohen për përdorim të sigurt dhe produktiv në mbështetje të Planit Strategjik të Qeverisë së Kosovës për Veprimin ndaj Minave 2019-2024, i cili synon të adresojë kontaminimin e mbetur në Kosovë deri në vitin 2024. % e zonës së mbetur të njohur të fushës së minuar të liruar përmes survejimit ose pastrimit, dhe heqja nga baza e të dhënave lokale të Kosovës % e zonës së mbetur të njohur nga goditjet me bomba kasetore të liruara përmes survejimit ose pastrimit, dhe heqja nga baza e të dhënave lokale të Kosovës 1.3 milion m2 fushë e minuar e mbetur për t'u pastruar (shtator 2020) Mbetet për t'u pastruar 15.5 milion m2 nga goditjet me bomba kasetore (shtator 2020) 400,000 m2 (30% e kontaminimit të përgjithshëm të fushave të minuara) (2025) 3,600,000 m2 (23% e kontaminimit të përgjithshëm nga goditjet me bomba kasetore) (2025) Baza e të dhënave të Qendrës së Kosovës për Veprim ndaj Minave mbi kontaminimin e mbetur. Institucionet e Kosovës e mbështesin veprimin përmes të gjitha vendimmarrjeve të nevojshme për zbatimin e tij, si dhe përmes lehtësimit të zbatimit të tij. Zona e mbetur që ka nevojë për pastrim deri në fillim të vitit 2021 është e saktë. Gjatë rrjedhës së kontratës, nuk është identifikuar asnjë Zonë e Re e Rrezikshme. Stafi i kualifikuar i deminimit është ruajtur, vendosja e vazhdueshme e ekipeve të pastrimit dhe asgjësimit është e mundur pavarësisht kufizimeve nga COVID- 19 Faqe 12 nga 17 Llojet e kontaminimit dhe gjeografia e zonave të kontaminuara janë siç priten përmes raportit të survejimit jo-teknik, kështu që normat e parashikuara të pastrimit mbeten të sakta. Rezultati 2 Rritja e sigurisë dhe qëndrueshmërisë për gratë, burrat dhe fëmijët në komunitetet e prekura nga mbetjet e mjeteve shpërthyese gjatë luftës në Kosovë. 2.1: % e përfituesve të drejtpërdrejtë që raportojnë përmirësim të jetesës 2.2: % e përfituesve të drejtpërdrejtë që raportojnë ndjenja të përmirësuara të sigurisë 0 0 Përfituesit e vlerësuar: - 760 përfitues të drejtpërdrejtë dhe 3,900 të tërthortë të tokës së CMR të liruar, të ndarë sipas moshës dhe gjinisë - tokë e kontaminuar nga minat e liruar: 130 e drejtpërdrejtë dhe 8340 e tërthortë, të ndara sipas moshës dhe gjinisë 2.1: 25% e përfituesve të drejtpërdrejtë raportojnë përmirësim të Anketa e NPA / HALO pas pastrimit me komunitetet lokale Faqe 13 nga 17 jetesës 2.2: 75% e përfituesve të drejtpërdrejtë raportojnë ndjenja të përmirësuara të sigurisë Produkti 1 që lidhet me Rezultatin 1 dhe 2 400,000 m2 zona të prekura nga minat dhe 3,600,000 m2 zonat e prekur nga mbetjet e municioneve kasetore janë pastruar m2 të fushave të minuara që u janë kthyer komuniteteve lokale përmes pastrimit ose survejimit m2 të zonave të goditjeve me bomba kasetore që u janë kthyer komuniteteve lokale përmes pastrimit ose survejimit 0 m2 (2020) 0 m2 (2020) 400,000 m2 (2025) 3,600,000 m2 1 (2025) Deklarata e nënshkruar për pranimin e punimeve dhe pajisjeve. Raportet në Mineactionreview.org "Pastrimi i minave" dhe "Pastrimi i mbetjeve të municioneve nga bombat kasetore" Baza e të dhënave të Sistemit të Menaxhimit të Informacionit të Qendrës Kosovare për Veprim ndaj Minave (IMSMA). 1 Vini re një ndryshim teknik midis lirimit të tokës dhe pastrimit. Lirimi i tokës përfshin si survejimin ashtu edhe pastrimin, duke rritur kështu sasinë totale të metrave katrorë të liruar krahasuar vetëm me pastrimin. Ekipet e survejimit mund të anulojnë një zonë të rrezikshme të dyshuar ose të zvogëlojnë një zonë të rrezikshme të konfirmuar, kur nuk ka dëshmi të pranisë së minave apo mbetjeve të tjera shpërthyese të luftës. Pastrimi do të kryhet në ato zona ku janë të pranishme minat dhe mbetjet e tjera shpërthyese të luftës. Faqe 14 nga 17 4. MARRËVESHJET E ZBATIMIT 4.1 Marrëveshja e financimit Për realizimin e këtij veprimi është paraparë të lidhet një marrëveshje financimi me Kosovën. 4.2. Modalitetet e zbatimit Komisioni do të sigurojë që të respektohen rregullat dhe procedurat e duhura të BE-së për sigurimin e financimit për palët e treta, duke përfshirë procedurat e rishikimit, kur është e përshtatshme, dhe pajtueshmërinë e veprimit me masat kufizuese të BE-së.3 4.2.1. Menaxhimi i drejtpërdrejtë (Grantet) Grantet: (menaxhimi i drejtpërdrejtë) (a) Qëllimi i grantit(-eve) Granti do të mbështesë financiarisht lirimin e zonave prej 400,000 m2 të prekura nga minat dhe zonave prej 3,600,000 m2 të prekura nga mbetjet e municioneve kasetore, kthimin e tyre tek komunitetet lokale për përdorim të sigurt dhe produktiv, në përputhje me Planin Strategjik Shumëvjeçar të Qendrës Kosovare për Veprim ndaj Minave 2019-2024. (b) Lloji i aplikantëve të synuar Veprimi synon dhënien e drejtpërdrejtë të grantit konzorciumit të përbërë prej Ndihma e popullit norvegjez dhe Trustit Evropian HALO, sipas nenit 195 të Rregullores Financiare, rasti f: “Veprimi ka karakteristika specifike (deminimi) që kërkon një lloj të caktuar organi për shkak të kompetencës së tij teknike, shkallës së lartë të specializimit ose fuqisë së tij administrative. Veprimet në fjalë nuk do të përfshihen në fushëveprimin e një thirrjeje të ardhshme për propozime”. (c) Arsyetimi i grantit të drejtpërdrejtë Nën përgjegjësinë e zyrtarit përgjegjës autorizues të Komisionit, granti mund t'i jepet pa thirrje për propozime konzorciumit të përbërë nga Ndihma e popullit norvegjez dhe Trusti Evropian HALO, në përputhje me Nenin 195 të rregulloreve financiare të BE-së: (f) “për aktivitete me karakteristikat specifike që kërkojnë një lloj të caktuar organi për shkak të kompetencës së tij teknike, shkallës së lartë të specializimit ose kompetencave të tij administrative, me kusht që aktivitetet në fjalë të mos përfshihen në objektin e një thirrjeje për propozime”. Procedura për dhënien e një granti pa thirrje për propozime është i justifikuar sepse Ndihma e popullit norvegjez është organizata humanitare e lëvizjes punëtore për solidaritet. Është një organizatë jofitimprurëse dhe Trusti HALO është organizata më e madhe jofitimprurëse në botë për pastrimin e minave. Ndihma e popullit norvegjez dhe Trusti HALO ka kompetencë të gjerë dhe ekspertizë gjeografike për veprimin e deminimit. Të dy partnerët zbatues kanë menaxhuar me sukses projekte të financuara nga BE-ja dhe kanë kryer veprime deminimi në të gjithë zonën e Ballkanit Perëndimor. Të dy partnerët zbatues kanë filluar operacionet në Kosovë menjëherë pas luftës, si organizatat e para që kanë themeluar programin e Çarmatimit Humanitar në vend. Në vitin 1999, në Kosovë punonin 18 agjenci për pastrimin e minave. Në fazën aktuale, Trusti Halo dhe NPA janë organizatat e vetme aktive në sektorin e deminimit në Kosovë dhe po zbatojnë projektin e vazhdueshëm të deminimit të financuar nga donatorë të tjerë në Kosovë. Kontributi i BE-së do të mbulojë pjesërisht burimet e përgjithshme financiare, në mënyrë që të pastrohet dhe lirohet e gjithë zona e kontaminuar në Kosovë deri në vitin 2024. 3 www.sanctionsmap.eu Ju lutemi vini re se harta e sanksioneve është një mjet i TI-së për identifikimin e regjimeve të sanksioneve. Burimi i sanksioneve buron nga aktet ligjore të botuara në Gazetën Zyrtare (GZ). Në rast të mospërputhjeve midis akteve ligjore të publikuara dhe përditësimeve në faqen e internetit, mbizotëron versioni i GZ. Faqe 15 nga 17 4.2.2. Ndryshimet nga modaliteti i menaxhimit të tërthortë në atë të drejtpërdrejtë (dhe anasjelltas) për shkak të rrethanave të jashtëzakonshme (një opsion i dytë alternativ) Në rrethana të jashtëzakonshme dhe me autorizimin e Komisionit Evropian, janë të mundshme ndryshime nga modaliteti i menaxhimit të tërthortë në modalitetin e menaxhimit të drejtpërdrejtë (dhe anasjelltas), si dhe ndryshime të tjera në modalitetet e menaxhimit dhe të prokurimit. Përveç kësaj, në disa situata të paparashikuara dhe emergjente, me miratimin paraprak të Komisionit Evropian, mund të jetë gjithashtu e mundur mbështetja e veprimeve të paparashikuara dhe ad-hoc. 4.3. Fushëveprimi i pranueshmërisë gjeografike për prokurim dhe grante Aplikohet pranueshmëria gjeografike për sa i përket vendit të themelimit për pjesëmarrje në procedurat e prokurimit dhe dhënies së granteve, dhe për sa i përket origjinës së furnizimeve të blera, siç përcaktohet në aktin themelor dhe të përcaktuar në dokumentet përkatëse kontraktuale. 4.4. Buxheti indikativ Kontributi i BE-së (shuma në EUR) Kontributi indikativ i palës së tretë, në valutën e identifikuar Produkti 1: Lirimi i 400,000 m2 të zonave të prekura nga minat dhe 3,600,000 m2 të zonave të prekura nga mbetjet e municioneve kasetore, kthimi i tyre tek komunitetet lokale për përdorimin e tyre të sigurt dhe produktiv; në përbërje të: 3 900 000 N.A. Menaxhimi i drejtpërdrejtë (Grantet) – shih Seksionin 4.2.1 N.A. N.A. Grantet – shuma totale sipas Seksionit 4.2.1 3,900,000 N.A. Vlerësimi, (krh. Seksionin 5.3) do të mbulohet me një vendim tjetër N.A. Auditimi/Verifikimi i shpenzimeve (krh. Seksionin 6) do të mbulohet me një vendim tjetër N.A. Komunikimi dhe vizibiliteti (krh. Seksionin 7) N.A. N.A. Kontingjencat N.A. N.A. Totali 3,900,000 N.A. 4.5. Organizimi dhe përgjegjësitë organizative Ky projekt përbëhet prej partneritetit konzorcium, i përbërë nga Ndihma e popullit norvegjez dhe Trusti HALO si partnerë zbatues. Të dyja organizatat punojnë zyrtarisht përmes Qendrës Kosovare për Veprim ndaj Minave dhe mbajnë koordinim të rregullt me Qendrën Kosovare për Veprim ndaj Minave dhe të gjithë akterët tjerë. Zbatimi do të udhëhiqet sipas marrëveshjes së konzorciumit të këtij projekti, me Ndihmën e popullit norvegjez si drejtues, në mirëbesim dhe frymë partneriteti. 5. MONITORIMI DHE RAPORTIMI I PERFORMANCËS/REZULTATEVE 5.1. Monitorimi i brendshëm Monitorimi i brendshëm dhe i jashtëm do të kryhet nga ekipi i projektit në terren për të vlerësuar ecurinë e arritjes së rezultateve specifike të veprimit, dhe drejt arritjes së objektivave të veprimit. Mbështetje shtesë ofrohet nga rrjeti i gjerë i të dy partnerëve zbatues në financa, logjistikë, burime njerëzore, mbështetje mjekësore, menaxhim të të dhënave dhe monitorim të ndikimit, si dhe kërkime dhe zhvillim operacional. Këta specialistë shërbejnë për të mbështetur projektin me mbikëqyrje dhe këshilla teknike, si dhe mund të Faqe 16 nga 17 mobilizohen kur është e nevojshme. 5.2. Rolet dhe përgjegjësitë për mbledhjen, analizën dhe raportimin e të dhënave Ndihma e popullit norvegjez dhe Trusti HALO do të vlerësojnë performancën dhe ndikimin e aktiviteteve të projektit gjatë gjithë periudhës së performancës duke përdorur sistemet e monitorimit dhe vlerësimit dhe mjetet e matjes, duke përfshirë vlerësimet e ndikimit pas pastrimit dhe anketat e komunitetit, përveç rishikimit dhe auditimit të rregullt të të dhënave tona operacionale. Ndihma e popullit norvegjez dhe Trusti HALO janë në përputhje me Udhëzimet standarde të përkufizimeve të përfituesve të miratuar ndërkombëtarisht, të cilat rregullojnë mënyrat në të cilat mblidhen dhe raportohen të dhënat e përfituesve, duke siguruar që i gjithë informacioni të ndahet sipas gjinisë dhe moshës, dhe kur është e mundur, sipas aftësisë së kufizuar. Procesi i vlerësimit do të jetë i vazhdueshëm gjatë gjithë projektit, dhe gjetjet do të ndahen brenda konzorciumit, të koordinuara me Qendrën Kosovare për Veprim ndaj Minave dhe do t'i raportohen Zyrës së BE-së përmes proceseve të rregullta të raportimit. 5.3. Vlerësimi Duke pasur parasysh natyrën e veprimit, për këtë veprim do të zhvillohet një vlerësim afatmesëm ose përfundimtar nëpërmjet konsulentëve të pavarur, të kontraktuar nga Komisioni, ose nëpërmjet një partneri zbatues. Vlerësimet do të kryhen për qëllime mësimore, veçanërisht në lidhje me natyrën e ndërhyrjes. Komisioni do të informojë partnerin zbatues të paktën një muaj përpara për datat e parashikuara për misionet e vlerësimit. Partneri zbatues do të bashkëpunojë në mënyrë efikase dhe efektive me ekspertët e vlerësimit, dhe ndër të tjera do t'u sigurojë atyre të gjithë informacionin dhe dokumentacionin e nevojshëm, si dhe qasjen në mjediset dhe aktivitetet e projektit. Raportet e vlerësimit do të ndahen me partnerin përfitues dhe me akterë të tjerë kyç. Partneri zbatues dhe Komisioni do të analizojnë konkluzionet dhe rekomandimet e vlerësimeve dhe, sipas rastit, në marrëveshje me partnerin përfitues, vendosin së bashku për veprimet vijuese që do të ndërmerren dhe çdo rregullim të nevojshëm, duke përfshirë, nëse tregohet, riorientimin të projektit. Shërbimet e vlerësimit do të mbulohen nga një masë tjetër mbështetëse. 6. AUDITIMI Pa paragjykim ndaj detyrimeve të zbatueshme për kontratat e lidhura për zbatimin e këtij veprimi, Komisioni, në bazë të një vlerësimi të rrezikut, mund të kontraktojë auditime të pavarura ose detyra verifikimi të shpenzimeve për një ose disa kontrata ose marrëveshje. Financimi i auditimit mbulohet nga një masë tjetër që përbën një vendim financimi. 7. KOMUNIKIMI DHE VIZIBILITETI Vizibiliteti i financimit të BE-së dhe komunikimi në lidhje me objektivat dhe ndikimin e Veprimeve janë një detyrim ligjor për të gjitha Veprimet e financuara nga BE-ja, siç përcaktohet në kërkesat e BE-së për komunikimin dhe vizibilitetin në fuqi. Në veçanti, përfituesit e fondeve të BE-së duhet të njohin origjinën e financimit të BE-së dhe të sigurojnë vizibilitetin e duhur të tij duke:  Siguruar një deklaratë që thekson mbështetjen e marrë nga BE-ja në mënyrë të dukshme në të gjitha dokumentet dhe materialin e komunikimit në lidhje me zbatimin e fondeve, duke përfshirë në uebfaqen zyrtare dhe llogaritë e mediave sociale, ku këto ekzistojnë; dhe  Promovuar veprimet dhe rezultatet e tyre duke ofruar informacion të synuar koherent, efektiv dhe proporcional për audienca të shumta, duke përfshirë mediat. Sipas rastit, administrata e Kosovës do të zbatojë masat e vizibilitetit dhe komunikimit (për shembull, në lidhje me reformat që lidhen me mbështetjen buxhetore të BE-së), subjektet e besuara, kontraktorët dhe përfituesit e granteve. Do të përfshihen obligimet përkatëse kontraktuale, përkatësisht, në marrëveshjet financiare, marrëveshjet e delegimit dhe kontratat e prokurimit dhe grantit. Masat e vizibilitetit dhe komunikimit, specifike për këtë Veprim, do të jenë plotësuese me aktivitetet më të gjera të Faqe 17 nga 17 komunikimit të zbatuara drejtpërdrejt nga shërbimet e Komisionit Evropian dhe/ose Delegacionet dhe Zyrat e BE-së. Komisioni Evropian dhe Delegacionet dhe Zyrat e BE-së duhet të informohen plotësisht për planifikimin dhe zbatimin e aktiviteteve specifike të vizibilitetit dhe komunikimit, veçanërisht në lidhje me narrativen e komunikimit dhe mesazhet kryesore. Në përputhje me Manualin e Komunikimit dhe Vizibilitetit për Veprimet e Jashtme të BE-së, Ndihma e popullit norvegjez dhe Trusti HALO do t'i tregojnë mirënjohje BE-së kudo që të jetë e mundur për financimin që ka lejuar zbatimin e këtij projekti. Ndihma e popullit norvegjez dhe Trusti HALO do të sigurojnë që ta shfaqin qartë stemën e BE-së në të gjitha vendet e operimit, uniformat, automjetet dhe pajisjet e tjera të dhuruara, si dhe brenda zyrave tona përkatëse në Kosovë. Ata do të përditësojnë rregullisht ndjekësit e tyre në mediat sociale për progresin e projektit të financuar nga BE-ja, me falënderime dhe vizibilitet adekuat dhe mirënjohje të përshtatshme për BE-në si donator dhe autoritetet e Kosovës për bashkëpunim dhe mbështetje lehtësuese. Gjithashtu, ata do të publikojnë rreth projektit në uebfaqet e tyre përkatëse dhe do t'i japin mirënjohjet e duhura BE-së dhe qeverisë së Kosovës. Çdo kërkesë ad-hoc për media dhe komunikim do të trajtohet me kujdes dhe vizibilitet të plotë të donatorëve dhe partnerëve nga të dyja palët. Zyrtarët ndërlidhës nga Ndihma e popullit norvegjez dhe Trusti HALO do të mbajnë marrëdhënie me komunitetet dhe autoritetet dhe do të informojnë akterët përkatës për mbështetjen e BE-së për financimin e projektit. Objektivat dhe progresi i programit drejt perspektivës evropiane do t'i komunikohen publikut gjithashtu nga zyrtarët ndërlidhës. Arritja e një Kosove pa mina dhe municione thërrmuese deri në vitin 2024 përfaqëson një arritje shumë të kërkuar në zhvillimin e Kosovës. Duke qenë instrumental në arritjen e kësaj arritjeje, IPA III do të jetë në gjendje të shfaqë këtë arritje si pjesë të portofolit të saj të financimit dhe të arrijë një shikueshmëri të konsiderueshme si rezultat. Rastet studimore dhe historitë e ndikimit do të publikohen rregullisht nga partnerët e konzorciumit duke ilustruar efektin e drejtpërdrejtë që financimi i BE-së ka tek përfituesit e pastrimit, dhe përfitimet e punësimit të stafit vendor të veprimit. Këto raste studimore do t'i shpërndahen Zyrës së BE-së përmes raporteve dhe do të publikohen në uebfaqet ose nëpërmjet mediave sociale të Trustit HALO /Ndihmës së popullit norvegjez. Veç kësaj, veprimi do të përfshijë përpjekje për të informuar gra dhe burra të ndryshëm, duke marrë parasysh dallimet gjinore 8. QËNDRUESHMËRIA Ndihma e popullit norvegjez dhe Trusti HALO do të lirojnë dhe pastrojnë tokën e kontaminuar më parë nga municionet kasetore dhe minat tokësore në Kosovë, t’ia kthejnë komuniteteve lokale për përdorimin e tyre të sigurt dhe produktiv, duke mbrojtur kështu civilët dhe sigurimin e jetesës së tyre dhe duke mundësuar më tej zhvillim të qëndrueshëm dhe rritje ekonomike. Megjithëse përfitimet e menjëhershme janë kapur përmes anketave pas pastrimit të kryera gjashtë deri në dymbëdhjetë muaj pasi toka u është kthyer komuniteteve, përfitimet e fitohen me kalimin e kohës. Qëndrueshmëria e veprimit do të arrihet si në vijim: Zona e kontaminuar më parë ofron mundësi jetese dhe gjeneron të ardhura, duke i zhbllokuar komunitetet nga varfëria; qasja e sigurt në burimet ekonomike dhe natyrore; lirimi i zonës së kontaminuar për qëllime bujqësore do të përmirësojë sigurinë ushqimore dhe të ushqyerit; pastrimi i minave dhe municioneve thërrmuese do të mundësojë qasje të sigurt në burimet natyrore, duke promovuar rritjen ekonomike dhe turizmin e qëndrueshëm në Kosovë; eliminimi i rreziqeve shpërthyese do të kontribuojë në zhvillimin e infrastrukturës së qëndrueshme dhe elastike; rrugët pa mina dhe municione thërrmuese do të ofrojnë qasje në sistemet e sigurta të transportit; pastrimi i minave dhe municioneve thërrmuese do të kontribuojë në mbrojtjen dhe ruajtjen e trashëgimisë kulturore dhe natyrore. Faqe 1 nga 20 SHQ SHTOJCA I.2 e Marrëveshjes së Financimit për planin vjetor të veprimit në favor të Kosovës* për vitin 2021 Dokument i Veprimit për “BE për qeverisje më të mirë komunale” 1. PËRMBLEDHJE 1.1. Tabela përmbledhëse e veprimeve Titulli Veprimi 02. BE për qeverisje më të mirë komunale Plani Vjetor i Veprimit IPA III në favor të Kosovës* për vitin 2021 Numri CRIS 043-659/2 Akti themelor Financuar nga Instrumenti i Asistencës së Para- Anëtarësimit (IPA III) Iniciativa e ekipit evropian Po, veprimi do të zbatohet në bashkëpunim me Agjencinë Suedeze për Zhvillim dhe Bashkëpunim Ndërkombëtar (SIDA), Suedi Zona që përfiton nga veprimi Veprimi do të realizohet në Kosovë Dokumenti i programimit Korniza e Programimit IPA III FUSHAT PRIORITARE DHE INFORMACIONET SEKTORIALE Dritarja dhe prioriteti tematik Dritarja 2 – Qeverisja e mirë, përafrimi me Acquis, marrëdhëniet e mira fqinjësore dhe komunikimi strategjik Prioriteti Tematik 1: Qeverisja e mirë Prioriteti Tematik 2: Kapaciteti administrativ dhe përafrimi me Acquis Objektivat e Zhvillimit të Qëndrueshëm (OZHQ-të) OZHQ-ja kryesore (vetëm 1): Objektivi 16 i OZHQ-s;: Paqe, Drejtësi dhe Institucione të Forta Kodi(-et) DAC 151 - Qeveria 15111 - Menaxhimi i financave publike – 100% Kanali kryesor i dorëzimit Kanali kryesor: 12000 – Qeveria përfituese Shënjuesit (nga formulari DAC) Objektivi i përgjithshëm i politikës I pa targetuar Objektiv i rëndësishëm Objektivi kryesor Zhvillimi i pjesëmarrjes/qeverisja e mirë ☐ ☐ ☒ * Ky përcaktim nuk paragjykon qëndrimin ndaj statusit dhe është në përputhje me UNSCR 1244/1999 dhe Opinionin e GJND- së mbi shpalljen e pavarësisë së Kosovës. Faqe 2 nga 20 Ndihma për mjedisin ☐ ☒ ☐ Barazia gjinore dhe fuqizimi i grave dhe vajzave ☐ ☒ ☐ Zhvillimi i tregtisë ☒ ☐ ☐ Shëndeti riprodhues, i nënës, i të porsalindurit dhe i fëmijës ☒ ☐ ☐ Zvogëlimi i rrezikut nga fatkeqësitë ☒ ☐ ☐ Përfshirja e personave me aftësi të kufizuara ☐ ☒ ☐ Të ushqyerit ☒ ☐ ☐ Shënjuesit e Konventës RIO I pa targetuar Objektiv i rëndësishëm Objektivi kryesor Diversiteti biologjik ☒ ☐ ☐ Luftimi i shkretëtirëzimit ☒ ☐ ☐ Zbutja e ndryshimeve klimatike ☒ ☐ ☐ Përshtatja ndaj ndryshimeve klimatike ☒ ☐ ☐ Shënjuesit e brendshëm Objektivat e politikës I pa targetuar Objektiv i rëndësishëm Objektivi kryesor Digjitalizimi ☒ ☐ ☐ Migrimi ☒ ☐ ☐ COVID-19 ☒ ☐ ☐ INFORMACIONE PËR BUXHETIN Shumat në fjalë Linja buxhetore: 15.020101.01 Kostoja e përgjithshme e parashikuar: EUR 33,000,000 Shuma e përgjithshme e kontributit buxhetor të BE-së: EUR 15,000,000 Ky veprim është bashkëfinancuar paralelisht nga: - Agjencia Suedeze për Zhvillim dhe Bashkëpunim Ndërkombëtar (SIDA) në shumën prej EUR 3,000,000 Ky veprim është bashkëfinancuar paralelisht nga: - Qeveria e Kosovës në shumën prej EUR 15,000,000 MENAXHIMI DHE ZBATIMI Lloji i financimit dhe metoda(-t) e zbatimit Modaliteti i Projektit________________________ Menaxhimi i tërthorët nëpërmjet Agjencisë Suedeze për Zhvillim dhe Bashkëpunim Ndërkombëtar (SIDA) Prioritetet përkatëse dhe pikat kryesore nga Plani Ekonomik Prioriteti: “Qeverisja, Sundimi i Ligjit, RAP” Faqe 3 nga 20 dhe i Investimeve për Ballkanin Perëndimor [vetëm për Ballkanin Perëndimor] Data Përfundimtare për lidhjen e Marrëveshjes Financiare Më së voni deri më 31 dhjetor N+1 Data përfundimtare për lidhjen e marrëveshjeve të kontributit/delegimit, kontratave të prokurimit dhe granteve 3 vite pas datës së lidhjes së Marrëveshjes Financiare, me përjashtim të rasteve të renditura në Nenin 114(2) të Rregullores Financiare Periudha indikative e zbatimit operacional 72 muaj pas lidhjes së Marrëveshjes Financiare Data përfundimtare për zbatimin e Marrëveshjes Financiare 12 vite pas lidhjes së Marrëveshjes Financiare 1.2. Përmbledhje e Veprimit Ky veprim do të sigurojë financim shtesë për komunat përmes Grantit të Performancës Komunale me qëllim mbështetjen e reformave të pushtetit lokal dhe rritjen e mobilizimit të të hyrave në nivel lokal me qëllim të përmirësimit të ofrimit të shërbimeve. Granti i Performancës Komunale është një skemë e krijuar dhe e bashkëfinancuar nga Ministria e Administrimit të Pushtetit Lokal dhe Agjencia Zvicerane për Zhvillim dhe Bashkëpunim. Suedia dhe Norvegjia bashkëfinancojnë skemën që nga viti 2019. Qëllimi i përgjithshëm është stimulimi i komunave që të përmirësojnë më tej performancën e tyre në qeverisjen demokratike, menaxhimin komunal dhe ofrimin e shërbimeve komunale. Të gjitha 38 komunat e Kosovës kanë të drejtë të marrin pjesë në skemë, me kusht që të plotësojnë kushtet minimale për të marrë grantin. Madhësia e grantit përcaktohet nga pikët e një komune për 30 treguesit e performancës. Komunat mund t’i përdorin grantet vetëm për investime kapitale. Veprimi synon gjithashtu mbështetjen e reformave të qeverisjes lokale, siç janë reforma e financimit komunal dhe mobilizimi më i mirë i të hyrave. 2. ARSYETIM 2.1. Analiza e kontekstit Qeverisja lokale dhe rajonale janë vendimtare në kontekstin e politikës së kohezionit (p.sh. për negociatat e Kapitullit 22), pasi qeveritë rajonale dhe lokale janë më afër qytetarëve dhe luajnë rol kyç në ofrimin e shërbimeve publike si dhe në ngritjen e besimit të qytetarëve në institucionet e tyre shtetërore. Qeveritë lokale luajnë gjithashtu rol kyç në menaxhimin e fondeve të BE-së dhe në zbatimin e një pjese të madhe të Acquis pas anëtarësimit, duke përfshirë fushat si: prokurimi publik, kontrolli i brendshëm, konkurrenca, ndihma shtetërore, shërbimet komunale, zhvillimi rural, punësimi dhe politika sociale, efiçienca e energjisë dhe menaxhimi i mjedisit/ujërave dhe i mbeturinave. Administrata qeveritare e Kosovës ka dy nivele: pushtetin qendror dhe 38 pushtete lokale. Krahasuar me përfituesit e tjerë të IPA-së, korniza ligjore për pushtetet lokale në Kosovë u jep komunave një autonomi të konsiderueshme në vendimmarrje dhe menaxhim financiar. Ky decentralizim rrjedh nga Plani i Ahtisaarit, në të cilin bazohet Kushtetuta e Kosovës. Këto 38 pushtete lokale i nënshtrohen tri ligjeve sistematike: Ligjit për Vetëqeverisjen Faqe 4 nga 20 Lokale, Ligjit për Financat e Pushtetit Lokal dhe Ligjit për Kufijtë Administrativ Komunal. Ligji për Vetëqeverisjen Lokale përcakton - ndër të tjera - kompetencat vetanake, të përbashkëta dhe të zgjeruara të komunave dhe kompetencat e pushtetit ekzekutiv dhe legjislativ komunal. Ligji për Financat e Pushtetit Lokal përcakton llogaritjen e grantit të përgjithshëm, të hyrat vetanake, grantin për arsim dhe shëndetësi dhe procedurat kornizë për menaxhimin financiar komunal. Ligji për Kufijtë Administrativ Komunal përcakton kufijtë e komunave. Pushteti qendror nuk mund të ndërhyjë në vendimmarrjen e pushtetit lokal. Në aspektin financiar ato janë plotësisht të varura nga pushteti qendror, pasi kanë nivele shumë të ulëta të të hyrave vetanake. Ato marrin grante të destinuara për të financuar shërbime të ndryshme, kanë pak potencial të të hyrave vetanake (edhe pse komunat në Kosovë nuk e marrin një pjesë të tatimit mbi vlerën e shtuar si në Maqedoninë e Veriut ose tatimin mbi të ardhurat personale si në Serbi) dhe kanë liri të vendosin për investime kapitale dhe kosto të përsëritura. Megjithatë, zbatimi i kësaj kornize përballet me sfida serioze. Buxhetimi i përgjegjshëm gjinor kërkohet nga Ligji për Barazi Gjinore, por mbetet i dobët. Buxhetimi i Përgjegjshëm i Romëve gjithashtu mbetet i dobët, pavarësisht zotimeve të pasqyruara në Deklaratën e Poznanit. Gjatë periudhës së COVID-19 transfertat e rregullta nga qeveria në komuna nuk kanë ndryshuar. Megjithatë, të hyrat komunale kanë pësuar rënie, duke përfshirë transfertat nga ministritë e linjës dhe të hyrat vetanake. Financimi për autoritetet komunale aktualisht është nën rishikim, megjithëse nuk parashikohen ndryshime të mëdha në këtë drejtim. Granti i Performancës Komunale aktualisht zbatohet nga Ministria e Administrimit të Pushtetit Lokal dhe Helvetas Swiss Intercooperation përmes projektit për Decentralizim dhe Mbështetjen Komunale të Agjencisë Zvicerane për Zhvillim dhe Bashkëpunim (DEMOS). 2.2. Analiza e problemit sipas fushave të mbështetjes Ekzistojnë dy fusha të mbështetjes për këtë veprim: 1. Skema e granteve të performancës komunale 2. Tatimi në pronë Analiza e problemit për skemën e granteve të performancës komunale Qeverisja komunale e Kosovës ballafaqohet me një numër sfidash lidhur me qasjen e orientuar drejt qytetarëve dhe rezultateve. Mangësitë përfshijnë mungesën e fokusit në kënaqëshmërinë e qytetarëve dhe ofrimin e pamjaftueshëm të shërbimeve publike. Kufizimet sistematike në autonominë financiare të qeverisjes lokale (p.sh. tavanet e qeverisë qendrore në planifikimin e buxhetit dhe miratimin e personelit, etj.) ndikojnë në kufizimin e opsioneve për ekzekutivin lokal për të menaxhuar burimet e tij në mënyrë më efektive dhe efikase. Pushteti lokal duhet të forcohet nëpërmjet: përmirësimit të qeverisjes demokratike, menaxhimit komunal dhe ofrimit të shërbimeve publike, ndërsa menaxhimi i burimeve financiare dhe njerëzore i komunave duhet të përmirësohet, p.sh. përmes përfshirjes së duhur të strukturave komunale në planifikimin dhe realizimin e investimeve publike. Sektori publik, duke përfshirë komunat, është punëdhënësi më i madh në Kosovë. Në kontekstin e papunësisë së lartë, mundësitë e punësimit në pushtetin qendror dhe lokal janë shpesh të lidhura me drejtuesit politikë të institucioneve përkatëse. Politikanët në nivel lokal nuk janë mjaftueshëm përgjegjës ndaj banorëve. Viti 2021 do të shënojë përfundimin e mandatit të kryetarëve aktualë dhe do të zhvillohen zgjedhjet e reja lokale. Rezultati i zgjedhjeve të fundit qendrore dhe lokale konfirmoi një prirje që filloi me zgjedhjet lokale të vitit 2013: votuesit ndëshkojnë gjithnjë e më shumë partitë në pushtet që nuk janë në gjendje të përmirësojnë situatën e rëndë të ekonomisë së saj dhe shërbimet e rëndësishme të qeverisë (si shëndetësia dhe arsimi). Gjersa kjo është pozitive në zhvillimin demokratik të Kosovës, e keqja është se rrit jostabilitetin politik dhe shpeshherë ndryshon tërë menaxhmentin komunal (kryetarin e komunës dhe drejtorët). Analiza e problemit për tatimin në pronë Parimi i shpërblimit si pjesë e Ligjit për Procedurat e Përgjithshme Administrative dhe iniciativa e pushtetit qendror për uljen e barrës administrative për bizneset dhe individët do të zvogëlojë të hyrat vetanake komunale në Faqe 5 nga 20 vitet e ardhshme. Prandaj, duhet fokusuar edhe në rritjen e mobilizimit të të hyrave në nivel lokal, për shembull duke rritur inkasimin e tatimit në pronë, e cila për momentin inkasohet vetëm 40%. Analiza e palëve të interesit për të dyja fushat e mbështetjes BE-ja është mbështetësi kryesor i reformës së administratës publike në Kosovë, duke përfshirë reformat e menaxhimit të financave publike. Një pjesë e madhe e shërbimeve publike ofrohen nga komunat dhe, në mënyrë që këto shërbime të përmirësohen, kërkohet një fokus i shtuar në strukturat e qeverisjes lokale. Fondet e BE-së do të rrisin ndjeshëm ndikimin e skemës së Granteve të Performancës Komunale, për të ndikuar në sjelljen institucionale në nivele lokale. Ministria e Administrimit të Pushtetit Lokal është përgjegjëse për rregullimin dhe harmonizimin e politikave në lidhje me qeverisjen lokale. Përveç kësaj, është autoriteti qendror kryesor mbikëqyrës për qeverisjen lokale. Si e tillë, Ministria është gjithashtu e mandatuar për të promovuar përmirësime të performancës nga komunat, e cila ushtrohet përmes Sistemit të Menaxhimit të Performancës Komunale. Ministria e Financave rregullon sistemin e transfertave fiskale ndërqeveritare. Ministria është gjithashtu përgjegjëse për një sërë çështjesh të lidhura me tatimin në pronë, si vlerësimi i pronës, zhvillimi dhe menaxhimi i një sistemi elektronik të unifikuar të tatimit në pronë, si dhe për monitorimin dhe udhëheqjen e zyrave komunale të tatimit në pronë në zbatimin e Ligjit për Tatimin në Pronë. Ministria e Financave gjithashtu kryeson Komisionin e Granteve për grantet komunale, duke e bërë atë një akter dhe partner të rëndësishëm për promovimin dhe përpjekjen për të shtuar elemente të bazuara në performancë në arkitekturën fiskale ndërqeveritare. Është gjithashtu pjesë e strukturave drejtuese të Grantit të Performancës Komunale. Nxitësit e ndryshimeve në nivel komunal do të jenë kryetarët e komunave, që do të mbështeten nga një koalicion solid i shumicës në kuvendet komunale. Drejtorët e emëruar politik dhe administrata komunale janë kyçe në zbatimin e legjislacionit dhe zbatimin e qeverisjes së mirë. Zyrtarët për Barazi Gjinore në Ministrinë e Administrimit të Pushtetit Lokal, Ministrinë e Financave dhe komunat janë gjithashtu palë të rëndësishme të interesit. Projekti DEMOS ofron asistencë teknike për stafin komunal, që i fuqizon ata të japin rezultate më të mira edhe në menaxhimin e Grantit të Performancës Komunale. Faza II e DEMOS do të përfundojë më 31 dhjetor 2021. Një fazë e tretë parashikohet të fillojë më 1 janar 2022, dhe të zgjasë deri më 31 dhjetor 2025. 2.3. Rëndësia dhe komplementariteti me strategjitë e mbështetura nga akterët kyç Objektivi i përgjithshëm i veprimit është të rrisë kënaqëshmërinë e grave dhe burrave me shërbimet komunale të ofruara, bazuar në nevojat dhe prioritetet e tyre të ndryshme. Objektivat specifike janë: përmirësimi i qeverisjes komunale, menaxhimit dhe ofrimit të shërbimeve, duke përfshirë gjithnjë e më shumë gratë dhe burrat në vendimmarrje, duke vepruar në mënyrë më transparente dhe përfshirëse për grupet e margjinalizuara, duke përfshirë romët, ashkalitë, duke aplikuar praktika të shëndosha njerëzore dhe menaxhuese financiare dhe në fund të krijojnë stimuj afatgjatë në sistem për të gjitha komunat në Kosovë duke përdorur kritere të qarta, të bazuara në merita, të barabarta, transparente dhe objektive, të cilat do t'i stimulojnë ata të përmirësojnë më tej performancën e tyre. Për të adresuar sfidat e identifikuara në mënyrë më efektive, Granti i Performancës Komunale fokusohet në qeverisje, duke shpërblyer kështu performancën e mirë. I gjithë cikli, nga gjenerimi i të dhënave, vlerësimi, shpërndarja dhe menaxhimi i fondeve, e deri tek raportimi dhe auditimi në fund, është i integruar në sistemet qeveritare, gjersa monitorohet nga ekspertët e projektit DEMOS. Megjithatë, nevojiten përpjekje të mëtejshme për të siguruar që sistemi të jetë plotësisht pjesë e sistemeve të Kosovës, pasi fondet e donatorëve dhe të qeverisë ende shpërndahen prej llogarive të ndryshme. Rritja e të hyrave në nivel lokal, veçanërisht përmes tatimit në pronë, mund të sigurojë një rrjedhë të besueshme të të hyrave, që do t'u mundësonte komunave të planifikojnë investime dhe shërbime më të pavarura për qytetarët e tyre. Faqe 6 nga 20 Të dhënat nga skema e viteve të fundit tregojnë se ka një përmirësim të qeverisjes dhe shërbimeve komunale. Performanca e përgjithshme mesatare e komunave në Grantin e Performancës Komunale gjatë vitit 2018 ka qenë 59%1, krahasuar me 43% sa ishte në vitin 2016. Pritet që përmirësimet e treguesve, duke u fokusuar kryesisht në aspektet e qeverisjes, të përkthehen edhe në performancë më të mirë mesatare të komunave në shërbimet e tjera kryesore komunale. Performanca mesatare e komunave në këto shërbime të tjera në vitin 2019 është 60%2. Komplementariteti me strategjitë e qeverisë Veprimi do të zbatojë Strategjinë Kombëtare për Zhvillim, Udhëzuesin 2016-2021, në mënyrë gjithëpërfshirëse, duke përmirësuar ofrimin e shërbimeve publike në nivel lokal në lidhje me të katër shtyllat e strategjisë (Kapitali Njerëzor, Qeverisja dhe Sundimi i Ligjit, Bizneset dhe Infrastruktura). Veprimi është gjithashtu në përputhje me Programin e Kosovës për Barazi Gjinore 2020-2024, Objektivi specifik 3.2 “Rritja e pjesëmarrjes dhe përfaqësimit të barabartë në procesin e vendimmarrjes në përputhje me kërkesat e Ligjit për Barazi Gjinore”. Në veçanti ky veprim do të mbështesë objektivat në Strategjinë për Vetëqeverisje Lokale (2016-2026). Pesë objektivat e tij janë: 1) forcimi i rolit të komunave si akterë kryesorë në zhvillimin ekonomik lokal; 2) qeverisja e mirë dhe efikasiteti komunal; 3) forcimi i kapaciteteve institucionale dhe profesionale; 4) forcimi i partneritetit ndërmjet komunave, bizneseve dhe organizatave të shoqërisë civile dhe palëve të tjera të interesuara për të krijuar një qytetari aktive, gjithëpërfshirëse dhe kohezive, dhe 5) promovimi i përdorimit të trashëgimisë natyrore, kulturore dhe sociale, si mjet për zhvillim ekonomik dhe social. Strategjia për Përfshirjen e Komuniteteve Rome dhe Ashkali në Shoqërinë Kosovare 2017-2021 është e rëndësishme sa i përket buxhetimit publik lidhur me integrimin e romëve. 2.4. Rëndësia dhe komplementariteti me politikën e BE-së dhe ndihmën e BE-së dhe donatorëve të tjerë Veprimi do të trajtojë Prioritetin Tematik 1: Qeverisja e mirë dhe Prioriteti Tematik 2: Kapaciteti administrativ i kornizës së programimit IPA III. Përmes rritjes së leverazhit buxhetor të grantit të performancës komunale, veprimi do të inkurajojë më tej komunat që të rrisin nivelin e performancës në standardet e qeverisjes dhe të përmirësojnë shërbimet, të cilat janë faktorë kyç kur bëhet fjalë për zbatimin e agjendës së reformës për sundimin e ligjit dhe administratën publike, të cilat janë themelore për rrugën evropiane të Kosovës. Kapaciteti administrativ do të ndërtohet përmes pjesës së ndihmës teknike nga projekti DEMOS. Ky komponent është gjithashtu në përputhje me planin Evropian për Investime Ekonomike, i cili thekson se ndërtimi i administratës publike me cilësi të lartë është themel për një shtet që funksionon mirëfilli. Është thelbësore për një shërbim civil efikas dhe efektiv të ofrojë shërbime cilësore për qytetarët dhe bizneset. Komunat gjithashtu kanë nevojë për kapacitete të forta për të identifikuar, prioritizuar, zhvilluar dhe menaxhuar infrastrukturën e orientuar drejt së ardhmes, si dhe projekte të tjera strategjike të investimeve, në konsultim të ngushtë me qytetarët dhe palët e tjera të interesuara. Veprimi është në përputhje me raportin e Komisionit për Kosovën 2021, i cili vlerëson krijimin e grantit të performancës komunale nga Ministria e Administrimit të Pushtetit Lokal, por thekson nevojën për të vazhduar punën në politika dhe veprime për 4 rregulla të papolitizuara për shpërndarjen e granteve për të zvogëluar diskrecionin e ministrive të linjës gjatë alokimit të investimeve kapitale për komunat. Veprimi është gjithashtu në përputhje me Planin e Veprimit Gjinor të BE-së (GAP) III, në fushat "Promovimi i pjesëmarrjes dhe lidershipit të barabartë" dhe "Integrimi gjinor i të gjitha veprimeve dhe veprimeve të synuara". Veprimi mbështet Agjendën e Gjelbër në Ballkanin Perëndimor, pasi Granti i Performancës Komunale përfshin tregues në fushën e “Planifikimit hapësinor, transportit publik dhe mjedisit”. Këta tregues ofrojnë pikë për mbulimin e transportit publik dhe zbatimin e planit lokal të veprimit mjedisor për të përmendur disa, dhe për këtë arsye nxisin veprime të tilla mjedisore. 1 Kjo është performanca mesatare e komunave për 30 treguesit e GPK në tri tema: qeverisja demokratike lokale; menaxhimi dhe transparenca, dhe integriteti komunal. 2 Kjo është performanca mesatare e komunave në shërbimet kryesore komunale (menaxhimi i mbeturinave, infrastruktura rrugore, shërbimet administrative, etj.) dhe shifrat vijnë nga Sistemi i Performancës Komunale të MAPL-së dhe jo drejtpërdrejt nga GPK. Faqe 7 nga 20 Për sa i përket ndihmës së donatorëve të tjerë, ky veprim do të shtojë fonde në një skemë që tashmë merr kontribute nga Zvicra, Suedia dhe Norvegjia. Suedia ka mbështetur sistemin e tatimit në pronë të Kosovës dhe legjislacionin e ri në këtë fushë që nga viti 2014. Banka Botërore financon një projekt për rininë, në partneritet me Ministrinë e Administrimit të Pushtetit Lokal, i cili përdor vlerësimin e Grantit të Performancës Komunale si bazë për shpërndarjen e fondeve në komuna për rininë. Shtetet e Bashkuara e mbështetën Ministrinë në krijimin e Sistemit të Menaxhimit të Performancës Komunale në vitin 2009, i cili daton para skemës së granteve. BE-ja dhe Gjermania bashkëfinancojnë një skemë të ngjashme granti në fushën e menaxhimit të mbeturinave të quajtur “Granti i Performancës Komunale për Mjedis të Pastër”. Veprimi është në përputhje me Agjendën për Zhvillim të Qëndrueshëm 2030, dhe duke mbështetur në mënyrë specifike objektivin e tij 16: Paqe, Drejtësi dhe Institucione të Forta. Programi Rajonal për Demokracinë Lokale në Ballkanin Perëndimor 2 - Kosovë është plotësuese e Grantit të Performancës Komunale. Të dy projektet do të punojnë në promovimin e Organizatave të Shoqërisë Civile në proceset e demokratizimit, duke përfshirë konsultimin në vendimmarrje, kontributin në hartimin e politikave dhe ndryshimin rregullator dhe promovimin e llogaridhënies publike. 2.5. Mësimet e nxjerra dhe lidhjet me ndihmën e mëparshme financiare Pavarësisht leverazheve mjaft të ulëta financiare deri më tani, rezultatet e Grantit të Performancës Komunale kanë zbuluar se insentivat në përgjithësi funksionojnë, megjithëse me disa variacione. Insentiva financiare funksionon kryesisht për komunat më të vogla dhe ato të drejtuara nga partitë që janë në opozitë, nga partitë e koalicionit të qeverisë qendrore. Arsyeja është se ato komuna kanë më pak qasje në financime të tjera qeveritare. Megjithatë, në përgjithësi, konkurrenca dhe imazhi publik janë vlerë e shtuar për të gjitha komunat, pavarësisht madhësisë apo pozicionit të tyre. Mbështetja e donatorëve dhe monitorimi i ekspertëve garanton siguri se vlerësimi është i drejtë dhe se ia vlen të proklamohet. Zgjedhjet janë shumë të rëndësishme për komunat. Granti i performancës shërben si mjet për përfaqësuesit politikë komunalë për të komunikuar me zonat e tyre zgjedhore. Ai ofron informacione, të cilat përdoren edhe gjatë fushatës elektorale për rizgjedhjen e kryetarit në detyrë ose për ndryshimin e lidershipit. Ministria e Administrimit të Pushtetit Lokal dhe partnerët e tjerë janë të vetëdijshëm se Granti i Performancës Komunale është vetëm një insentivë nga shumë të tjera që ndikojnë në sjelljen e komunave. Aktualisht, projekti DEMOS është duke hulumtuar insentiva të tjera. Rezultatet e studimit do të japin informacione se si të zhvillohet më tej skema. SIDA ka ofruar mbështetje për departamentin e tatimit në pronë për disa vite përmes projektit të tyre PROTAX, i cili zbatohet përmes Agjencisë Suedeze të Tatimeve. Legjislacioni modern për tatimin mbi pronën e paluajtshme është në fuqi që nga viti 2014, por ka ende vend për përmirësim në lidhje me përpjekjet për mbledhjen dhe konsolidimin e regjistrit të tatimit në pronë. Këshilli për Bashkëpunim Rajonal ka trajnuar zyrat komunale për komunitetet në monitorim dhe vlerësim në kuadër të një projekti rajonal të BE-së. 3. PËRSHKRIMI I VEPRIMIT 3.1. Rezultatet e planifikuara dhe logjika e ndërhyrjes Ky veprim do të kontribuojë në qeverisjen më të mirë komunale, duke mbështetur skemën e granteve të performancës komunale dhe duke synuar mbështetjen e reformave në lidhje me qeverisjen lokale, si për shembull mobilizimi më i mirë i të hyrave. Ndikimi i skemës është të stimulojë komunat që të përmirësojnë më tej performancën e tyre në qeverisjen demokratike, menaxhimin komunal dhe ofrimin e shërbimeve komunale. Të 38 komunat e Kosovës kanë të drejtë të marrin pjesë në skemën për të përfituar grante për investime kapitale, me kusht që të plotësojnë kushtet minimale për të përfituar grante. Me rezultatin përfundimtar 1, komunat do të përmirësojnë qeverisjen e tyre demokratike, duke përfshirë gjithnjë e më shumë qytetarët në vendimmarrje, duke vepruar në mënyrë më transparente dhe duke përfshirë grupe të margjinalizuara, si dhe duke aplikuar praktika të shëndosha të menaxhimit njerëzor dhe financiar. Për të arritur këtë, komunat do të fuqizohen që t'i mbajnë përgjegjës drejtuesit e tyre komunal; komunat do të ofrojnë qasje më të mirë në informacione publike duke përfshirë qytetarët në vendimmarrje; komunat stimulohen për të ofruar mundësi për përfshirjen e grupeve të Faqe 8 nga 20 margjinalizuara; komunat mbështeten për adresimin e rekomandimeve të auditimit; komunat inkurajohen të respektojnë kërkesat e menaxhimit të burimeve njerëzore. Me rezultatin përfundimtar 2, korniza e politikave është më e favorshme për qeverisjen lokale të decentralizuar dhe zbatohet më mirë në nivel qendror dhe lokal. Për të arritur që projekti, në bashkëpunim me palën zbatuese, t'i japë qeverisë këshilla për politikat rreth qeverisjes lokale të decentralizuar, janë zhvilluar modalitete për një insentivë afatgjate të performancës brenda sistemit qeveritar; qeveria mbështetet për zbatimin e suksesshëm e skemës së granit të performancës. Proceset e përmirësuara të qeverisjes dhe ofrimit të shërbimeve pritet të kontribuojnë në rritjen e kënaqëshmërisë së banorëve. Objektivat do të ndiqen përmes tri rezultateve përfundimtare të mëposhtme: skema zbatohet me sukses, performanca e komunave vlerësohet në bazë të rregullave dhe zhvillohen modalitetet për një insentivë afatgjate të performancës brenda sistemit qeveritar. Supozimet Levrazhi që financimi i Granteve të Performancës Komunale mund të ushtrojë tek vendimmarrësit në nivel lokal duhet të rritet me më shumë financime, nëse përmirësimet në shërbimet komunale, si pasojë e investimeve të granteve, janë të dukshme dhe/ose 'transmetohen' gjerësisht. Nëse struktura e skemës është funksionale dhe zbaton në mënyrë rigoroze rregullat e rëna dakord dhe angazhimi i Ministrisë së Administrimit të Pushtetit Lokal nuk zvogëlohet, sistemi i ndarjes në bazë të performancës duhet të vazhdojë të gëzojë një nivel të lartë besimi nga banorët, si një matje se si vendimmarrësit po e kryejnë punën e tyre. Sistemi mund të funksionojë nëse disponohen të dhënat e nevojshme për llogaritjen e treguesve. Për zhvillimin e vazhdueshëm të sistemit, nëse qeveria është e hapur për të eksploruar opsionet për skemën në sistem, duhet të ketë hapësirë për zgjerimin e përdorimit të skemave të tilla të performancës në lidhje me financimet tjera komunale dhe investimet kapitale, duke rritur më tej presionin mbi komunat për të kryer punën mirë. Mbledhja më e mirë e të hyrave në nivel lokal do të rrisë më tej ofrimin e shërbimeve për qytetarët dhe do të përmirësojë kënaqëshmërinë e tyre me komunat e tyre. 3.2. Lloji indikativ i aktiviteteve Këto aktivitete përfshijnë përmirësimin e kompetencave menaxheriale, ofrimin e shërbimeve publike dhe dialogun me qytetarët në nivel lokal, të gjitha në përputhje me standardet evropiane. Aktivitetet që do të zhvillohen përfshijnë: Produkti 1 në lidhje me rezultatin 1 Kuvendet komunale fuqizohen për të mbajtur përgjegjës nivelin e tyre ekzekutiv komunal • Përmirësimi i performancës dhe llogaridhënies komunale për të ofruar shërbime publike me kosto efektive; • Rritja e shërbimeve komunale të inspektimit; Produkti 2 lidhur me rezultatin 1 Komunat aftësohen për të ofruar qasje më të mirë në informacione publike dhe për të përfshirë qytetarët në proceset vendimmarrëse • Hartimi i planeve zhvillimore komunale; • Mbështetja e përgatitjes së projekteve për programin e Infrastrukturës Komunale; Produkti 3 lidhur me rezultatin 1 Komunat nxiten për të ofruar mundësi për përfshirjen e grupeve të margjinalizuara dhe Produkti 4 lidhur me rezultatin 1 Komunat mbështeten për adresimin e rekomandimeve të auditimit • Përmirësimi i ofrimit të shërbimeve komunale; Produkti 5 në lidhje me rezultatin 1 Komunat inkurajohen të respektojnë kërkesat e Menaxhimit të Burimeve Njerëzore dhe Produkti 1 lidhur me rezultatin 2 Projekti në bashkëpunim me palën zbatuese i ofron Qeverisë së Kosovës këshilla për politikat për qeverisjen e decentralizuar lokale • Rishikimi i legjislacionit ekzistues për pushtetin lokal dhe hartimi i legjislacionit sekondar për të plotësuar vakumin ekzistues legjislativ; • Rishikimi dhe përmirësimi i procedurave të inspektorateve komunale në përputhje me standardet e BE-së; Produkti 2 lidhur me rezultatin 2 Janë zhvilluar modalitetet për një insentiva afatgjate të performancës brenda sistemit qeveritar Faqe 9 nga 20 • Promovimi i buxhetimit komunal të orientuar drejt rezultateve dhe transparent; • Mbështetja e mobilizimit të të hyrave; • Ngritja e një sistemi pilot krahasimi me tregues të qartë të performancës; Produkti 3 në lidhje me rezultatin 2 Qeveria mbështetet në zbatimin e suksesshëm të Skemës së Granteve të Bazuar në Performancë • Ndihma në lidhjen e marrëveshjeve të bashkëpunimit ndër-komunal; • Mbështetja e bashkëpunimit ndër-komunal; • Menaxhimi i plotë i projektit dhe kufizimi 3.3. Rreziqet dhe supozimet Rreziqet Shkalla e rrezikut (L/M/U) Masat lehtësuese Rreziku 1. Shpërndarja e pabarabartë e fondeve publike nga ministritë e linjës për komunat L Ministria e Administrimit të Pushtetit Lokal dhe donatorët do të koordinohen ngushtë me Ministrinë e Financave për përfshirjen e një neni në Ligjin për Financat e Pushtetit Lokal, i cili kërkon nga të gjitha ministritë e linjës që të hartojnë kritere të qarta, transparente dhe të drejta për financimin e ministrive të linjës në kompetencat komunale. Ligji ekzistues i buxhetit vjetor përfshin një dispozitë për kritere të qarta, transparente dhe të drejta për investimet e ministrisë së linjës në kompetencat komunale. Kjo kërkesë është aktualisht e audituar nga Zyra Kombëtare e Auditimit të Kosovës dhe pritet të vazhdojë. Rreziku 2. Status quo-ja e sistemeve ekzistuese qeveritare e çekuilibron nxitjen për ndryshim M Rritja e përdorimit të skemës duke: • Bashkuar fondet e donatorëve të ndryshëm dhe qeverisë • Përfshirë skemën në legjislacion • Përdorur komunikimin si një mjet për të rritur shfrytëzimin e skemës Auditimet e veçanta parashikohen të kryhen nga Zyra Kombëtare e Auditimit ose nga palë të treta. Nëse gjetjet zbulojnë keqpërdorim të mjeteve, mund të ndërmerren masa dhe mund të përfshijnë diskualifikimin e komunës nga granti. Rreziku 3. Ndryshime ad-hoc në zotimet e ndonjërit prej partnerëve të Grantit të Performancës Komunale L Masat zbutëse për këtë rrezik do të përcaktohen më tej së bashku me të gjithë donatorët dhe duhet të përfshijnë kategoritë e mëposhtme të përmirësimeve: • Ligjore (skema e adresuar në legjislacionin parësor) • Financiare (angazhime financiare shumëvjeçare të të gjithë donatorëve ndërkombëtarë dhe qeverisë së Kosovës me nënshkrimin e një marrëveshjeje të përbashkët) • Sigurimi i cilësisë (i të dhënave dhe i vlerësimit) Faqe 10 nga 20 Rreziku 4. Vlerësimi sipas skemës nuk është faktik, transparent dhe i drejtë M Ekipi i përzier i vlerësimit (Ministria, projekti DEMOS dhe shoqëria civile) në procesin e vlerësimit. Komisioni për ankesa të përfshijë anëtarë nga projekti DEMOS ose përfaqësues të donatorëve. Me kërkesë të secilit prej partnerëve, mund të autorizohet një auditim i pavarur i vlerësimit. Rreziku 5. Mekanizmat e sigurimit të cilësisë për të dhënat e përdorura si burim, i) nuk janë vendosur dhe ii) nuk zbatohen L Janë vendosur mekanizma të sigurimit të cilësisë për verifikimin e të dhënave për 30 treguesit. Në vitin 2021 donatorët ndërkombëtarë synojnë të pajtohen me Ministrinë për mekanizma të mëtejshëm të sigurimit të cilësisë për Kushtet Minimale dhe vlerësimin e granteve. Rreziku 6. Nuk ka mbështetje politike për legjislacionin lidhur me skemën për themelimin e një mekanizmi në pronësi të Kosovës për kanalizimin e mjeteve në komuna dhe për rritjen e mbledhjes së tatimit në pronë. M Dialogu i politikave ndërmjet qeverisë për të diskutuar masat legjislative në lidhje me skemën. Roli i BE-së në këtë fushë është vendimtar në bashkëpunim dhe koordinim me qeverinë. Dialogu i politikave në kuadër të Ministrisë së Financave, Punës dhe Transfereve dhe me autoritetet vendore për të fituar mbështetje për përmirësimin e përpjekjeve për mbledhjen përmes mënyrave të ndryshme. Komunikimi me tatimpaguesit për përfitimet e pagimit të tatimit. Rreziku 7. Rolet dhe marrëdhëniet tradicionale gjinore minojnë pjesëmarrjen e grave në vendimmarrje në nivel lokal. M Përpjekjet për rritjen e pjesëmarrjes së grave në vendimmarrje do të planifikohen përmes konsultimeve të ngushta me Mekanizmat për Barazi Gjinore (Agjencia për Barazi Gjinore dhe të tjera), duke përfshirë zyrtarët për barazi gjinore në nivel lokal si dhe shoqërinë civile. Rreziku 8. Korniza e dobët ligjore për Sistemin e Menaxhimit të Performancës Komunale dhe Grantin e Performancës Komunale e ekspozojnë skemën ndaj ndërhyrjeve ad-hoc në vendimmarrje, e cila mund të rezultojë në anulimin ose pezullimin e proceseve të nisura në përputhje me procedurat dhe kriteret e planifikuara. M Donatorët aktualë të skemës janë duke u dakorduar për një plan pune për vitin 2021, me qëllim të përmirësimit të kornizës ligjore, angazhimin afatgjatë financiar dhe mekanizmat e sigurimit të cilësisë. Të gjitha këto do të zvogëlojnë hapësirën diskrecionale të elitës politike të Kosovës për të ndikuar në skemë. Supozimet (që do të reflektohen në Matricën e Kornizës Logjike më lart) – të grupuara sipas produkteve dhe rezultateve Rezultati 1, 2: - Përmirësimet në shërbime janë të dukshme dhe/ose 'transmetohen' gjerësisht për banorët Produktet 1, 2: - Komunat do të vazhdojnë të marrin fonde të shtuara për investime kapitale dhe shërbime komunale - Ministria e Administrimit të Pushtetit Lokal dhe të gjithë donatorët e tjerë do të vazhdojnë financimin e skemës edhe pas vitit 2021. - Strukturat e Grantit të Performancës Komunale janë funksionale dhe zbatojnë me rigorozitet rregullat - Angazhimi për skemën nga Ministria e Administrimit të Pushtetit Lokal nuk është pakësuar - Të dhënat janë të disponueshme në kohë për llogaritjen e treguesve - Qeveria është e hapur për të eksploruar opsionet për Qeverinë e Performancës Komunale në sistem - Akterët qeveritarë janë të gatshëm dhe të aftë për të përmirësuar planifikimin, buxhetimin dhe shërbimet që i përgjigjen gjinisë - Akterët qeveritarë janë të gatshëm dhe të aftë për të zbatuar Udhëzimet për Buxhetin e Përgjegjshëm të Romëve 3.4. Integrimi Si kontribuon ky Veprim në Barazinë Gjinore dhe Fuqizimin e Grave dhe Vajzave (në përputhje me Strategjinë e BE-së për Barazi Gjinore 2020-2025)? Faqe 11 nga 20 Gratë mbeten të nën-përfaqësuara në pushtetet lokale dhe konsultimet publike, duke përfshirë në proceset buxhetore dhe të politikëbërjes. Ekzistojnë disa pengesa për pjesëmarrjen e grave në politikë, duke përfshirë stereotipet gjinore që sugjerojnë se gratë janë të pakualifikuara ose të paafta për të qenë lidere politike, aktivitete të papaguara të grave për përkujdesje shtëpiake, qasje e kufizuar në kujdesin ndaj fëmijëve, paaftësia për të marrë pjesë në rrjetet politike dhe mbledhjen e fondeve, qasje të pamjaftueshme në financim për fushatë politike, si dhe disponueshmëria e dobët e transportit publik, përfshirë gjatë natës, gjë që do t'u mundësonte atyre të merrnin pjesë në takime. Mungesa e grave devijon rezultatin e vendimmarrjes dhe rezulton në një kënaqëshmëri mjaft të ulët të banorëve, mungesë besimi në institucionet publike dhe mangësi institucionale në përmbushjen e nevojave dhe prioriteteve të grave dhe burrave të ndryshëm. Granti i Performancës Komunale përdor një numër të konsiderueshëm treguesish të lidhur me gjininë dhe komunitetin jo-shumicë në sistemin e tij të vlerësimit të performancës. 15% (2 nga 13) e treguesve në nën-temën 'Qeverisja demokratike' trajtojnë tema transversale, si respektimi i gjuhëve zyrtare dhe ndarja gjinore e pjesëmarrjes së banorëve në takimet publike. 25% (2 nga 8) e indikatorëve në nën-temën 'Menaxhimi komunal' trajtojnë tema transversale, si gratë në pozita politike në komunë si dhe gratë në pozita udhëheqëse në institucionet arsimore, shëndetësore dhe kulturore. Tregues të tjerë nuk janë specifikë për gjininë apo minoritetet, por në mënyrë të tërthortë përfitojnë këto grupe, si mbulimi i shërbimeve të transportit publik (që përdoren më së shumti nga gratë, të moshuarit dhe të rinjtë), fëmijët që frekuentojnë kopshtet që do të mundësonin rritjen e lëvizshmërisë dhe punësimit të grave, etj. Ata përfaqësojnë 22% (2 nga 9) të treguesve në nën-temën 'Ofrimi i shërbimeve'. Si e adreson ky Veprim mjedisin dhe ndryshimet klimatike? Përmirësimi i ndikimit të banorëve në vendimmarrje nëpër komuna përmes avokimit publik mund të zhvendosë fondet drejt investimeve më miqësore ndaj klimës, që do të reduktonin ndotësit e dëmshëm që përkeqësojnë standardin e jetesës nëpër komuna. Granti i Performancës Komunale përfshin tregues në fushën e “Planifikimit hapësinor, transportit publik dhe mjedisit”, që vlerësojnë për shembull mbulueshmërinë me transport publik dhe zbatimin e planit lokal të veprimit mjedisor. Si e adreson ky Veprim qasjen e bazuar në të drejtat? Treguesit e Grantit të Performancës Komunale tërheqin vëmendjen e komunës dhe adresojnë dobësitë specifike të vërejtura në realizimin e vizionit të përgjithshëm të komunave si 'institucione demokratike vibrante të pushtetit lokal që ofrojnë shërbime cilësore në përgjigje të nevojave dhe prioriteteve të qytetarëve'. Si të tillë, treguesit e Grantit të Performancës Komunale synojnë të fuqizojnë banorët dhe të nxisin komunat që t'u përmbahen standardeve ligjore të transparencës, llogaridhënies, pjesëmarrjes së qytetarëve, menaxhimit financiar dhe të burimeve njerëzore, si dhe të ofrojnë shërbime cilësore si përgjigje ndaj prioriteteve dhe nevojave të banorëve duke trajtuar të gjithë banorët në mënyrë të barabartë. Si e promovon ky Veprim angazhimin sistematik me Shoqërinë Civile? Treguesit e ndryshëm që monitorohen dhe vlerësohen në sistemin e performancës komunale përfshijnë: Pjesëmarrjen e qytetarëve në takime publike, të ndara sipas gjinisë, aktet komunale dhe dokumentet e politikave lokale të konsultuara me publikun, dëgjimet publike për dokumentet kryesore buxhetore, mbledhjet e kuvendeve komunale të bëra publike dhe të transmetuara drejtpërdrejt, ueb faqja e komunës është e përditësuar sipas kërkesave ligjore (specifike), publikimi i dokumenteve dhe kontratave të prokurimit publik dhe publikimi i procesverbaleve për proceset e konsultimit publik. Të gjitha këto promovojnë angazhimin sistematik me shoqërinë civile dhe banorët. Përfaqësuesit e organizatave të shoqërisë civile marrin pjesë dhe kontribuojnë me komente në mbledhjet e Komitetit Drejtues dhe Komitetet Komunale të Granteve të Performancës. Të tjera (të tilla si qëndrueshmëria dhe ndjeshmëria ndaj konfliktit, romët, personat me aftësi të kufizuara dhe grupet e tjera të cenueshme) Siç u theksua më lart, Granti i Performancës Komunale përdor një numër të konsiderueshëm treguesish të lidhur me gjininë dhe komunitetin jo-shumicë në sistemin e tij të vlerësimit të performancës. 15% (2 nga 13) e indikatorëve në nën-temën 'Qeverisja demokratike' trajtojnë tema transversale, si respektimi i gjuhëve zyrtare dhe ndarja gjinore e pjesëmarrjes së qytetarëve në takime publike. Zyra Kombëtare e Auditimit të Kosovës është duke bërë një auditim vjetor të performancës duke shqyrtuar gjithashtu konsultimet me qytetarët gjatë planifikimit të investimeve, pjesëmarrjen e grupeve të margjinalizuara, qasjen për personat me aftësi të kufizuara dhe të tjerët. Të dhënat mbi situatën e romëve janë thelbësore për formulimin, buxhetimin, zbatimin dhe monitorimin e politikave të integrimit të romëve, duke përfshirë edhe arritjen e objektivave të përcaktuara në Deklaratën e Poznanit. Faqe 12 nga 20 3.5. Kushtet për zbatimin Për veprimin që mbështet Grantin e Performancës Komunale, kushti për zbatim është një zotim vjetor, mundësisht shumëvjeçar (nëse mundësohen zotime të tilla) në ligjin e ndarjeve buxhetore vjetore për grantin e performancës komunale nga qeveria/Kuvendi i Kosovës. Mospërputhja me kërkesat e përcaktuara më sipër, mund të çojë në rikthim të fondeve sipas këtij programi dhe/ose në rishpërndarje të fondeve në të ardhmen. Faqe 13 nga 20 3.6 . Korniza logjike Rezultatet Zinxhiri i rezultateve: Rezultatet kryesore të pritura (maksimumi 10) Treguesit (të paktën një tregues për çdo rezultat të pritur) Vlera bazë (vit) Objektivat (vit) Burimet e të dhënave (1 për tregues) Supozimet Ndikimi Përmirësimi i performancës / qeverisjes së përgjithshme të komunave dhe rritja e kënaqëshmërisë së grave dhe burrave me shërbimet komunale të ofruara, bazuar në nevojat dhe prioritetet e tyre të ndryshme Kënaqëshmëria e banorëve me shërbimet komunale - Gratë - Burrat Kënaqëshmëria e banorëve me reagimin e pushtetit vendor - Gratë - Burrat 0 (2020) T: 27.1% (2019) G: 25.8% (2019) M: 28.4% (2019) 50% për të gjithë (2024) T: 35% (2024) G: 33% (2024) M: 35% (2024) Anketa e jashtme Raporti i Pulsit Publik4 Rezultati 1 Përmirësimi i qeverisjes komunale, menaxhimit dhe ofrimit të shërbimeve, duke përfshirë gjithnjë e më shumë gratë dhe burrat dhe shoqërinë civile në përgjithësi, në vendimmarrje, duke vepruar në mënyrë më transparente dhe përfshirëse të grupeve të margjinalizuara si romët dhe ashkalitë, dhe duke aplikuar praktika të shëndosha të menaxhimit njerëzor dhe financiar. Pikët mesatare në % të shërbimeve komunale të përzgjedhura në Sistemin e Menaxhimit të Performancës Komunale të Ministrisë Pikët mesatare në % të performancës së treguesve % e popullsisë komunale që merr pjesë në takime konsultative - Gratë - Komunitetet jo shumicë 0 (2020) 45.6% (2018) 2.83% (2018) 1.94% (2018) TBD 60% (2023) 60% 3.2% (2023) 2.3% (2023) TBD Llogaritja e brendshme nga raporti i Sistemit të Menaxhimit të Performancës Granti i Performancës Komunale Llogaritja e brendshme Përmirësimet në shërbime janë të dukshme dhe/ose 'transmetohen' gjerësisht për banorët Rezultati 2 Korniza e politikave është më e favorshme për qeverisjen lokale të decentralizuar dhe zbatohet më mirë në nivel qendror dhe lokal Numri i personave që përfitojnë nga investimet kapitale të financuara nëpërmjet skemës - Numri i grave që përfitojnë - Numri i komuniteteve jo shumicë që përfitojnë 0 (2021) 0 (2021) 0 (2021) 700,000 (kum. në fund të 2024) 350,000 (kum. në 2024) 56,000 (kum. Granti i Performancës Komunale dhe llogaritja e brendshme Granti i 4 Ky tregues do të rishikohet nëse Raporti i Pulsit Publik nuk do të kryhet gjatë zbatimit të Projektit Faqe 14 nga 20 Shuma e fondeve të donatorëve dhe të qeverisë së Kosovës në dispozicion të komunave në bazë të kritereve të përcaktuara Është krijuar një mekanizëm në pronësi të Kosovës për të administruar fondet 4.9 milionë euro në vit (2020) Jo (2020) Në 2024) Të paktën 8 milionë euro në vit Po (2024) Performancës Komunale dhe llogaritja e brendshme Rregullat e skemës Produkti 1 që lidhet me Rezultatin 1 Kuvendet komunale fuqizohen që t'i mbajnë përgjegjës nivelin ekzekutiv të tyre komunal Rregullat e Grantit të Performancës Komunale janë zhvilluar/rishikuar Strukturat e skemës janë krijuar sipas Rregullores së re të Sistemit të Menaxhimit të Performancës Të dhënat për rezultatet e performancës janë verifikuar për të pasqyruar performancën e komunave Po (2020) Jo (2020) Jo (2020) Po (çdo vit, nëse është e nevojshme) Po (2022) Po (në vit) Rregullat e skemës Vendim(et) për krijimin e strukturës së skemës Raporti i verifikimit të të dhënave të Sistemit të Menaxhimit të Performancës Komunat do të vazhdojnë të marrin fonde të shtuara për investime kapitale dhe shërbime komunale - Donatorë të tjerë do të vazhdojnë financimin e skemës edhe përtej vitit 2021 - Struktura e skemës është funksionale dhe zbaton në mënyrë rigoroze rregullat e dakorduara -Zotimi ndaj skemës nga Ministria e Administrimit të Pushtetit Lokal nuk është pakësuar - Të dhënat janë të disponueshme për llogaritjen e treguesve të skemës - Qeveria është e hapur për të eksploruar opsionet për sistemin e Grantit të Performancës Komunale - Aktorët qeveritarë të gatshëm dhe të aftë për të zbatuar Udhëzimet për Buxhetin e Përgjegjshëm të Romëve Produkti 2 që lidhet me Rezultatin 1 Komunave u mundësohet që të ofrojnë qasje më të mirë në informacionin publik dhe të përfshijnë qytetarët dhe minoritetet në proceset vendimmarrëse Performanca e komunave vlerësohet bazuar në rregullat e granteve të performancës komunale Numri i ankesave të suksesshme të bëra për rezultatet e përkohshme për shkak të: - mos ndjekjes së procedurave të përcaktuara sipas rregullave të skemës - bërjes së gabimeve materiale Jo (2020) 0 (2020) Po (në vit) 0 (2024) Vlerësimi i jashtëm për ndarjen e granteve të skemës Vendimi(et) e organit shqyrtues të ankesave për ankesat e parashtruara nga komunat Produkti 3 që lidhet me Rezultatin 1 Komunat kanë rritur të hyrat nga tatimet vetanake në dispozicion për ofrimin më të mirë të shërbimeve Treguesit që do të zhvillohen në një fazë të mëvonshme n/a Produkti 4 që lidhet me Rezultatin 1 Komunat mbështeten në adresimin e rekomandimeve të auditimit Treguesit që do të zhvillohen në një fazë të mëvonshme n/a Produkti 5 që lidhet me Rezultatin 1 Komunat inkurajohen të respektojnë kërkesat e Menaxhimit të Burimeve Njerëzore Treguesit që do të zhvillohen në një fazë të mëvonshme n/a Produkti 1 që lidhet me Rezultatin 2 Projekti në bashkëpunim me palën zbatuese i ofron Qeverisë së Kosovës këshilla për politikat për një qeverisje më të mirë lokale të decentralizuar Treguesit që do të zhvillohen në një fazë të mëvonshme n/a Faqe 15 nga 20 Produkti 2 që lidhet me Rezultatin 2 Modalitetet janë zhvilluar për një insentivë afatgjate të performancës brenda sistemit qeveritar Modalitetet e zhvilluara Jo (2020) Po (2022) Dokumenti i politikave Produkti 3 që lidhet me Rezultatin 2 Qeveria mbështetet në zbatimin e suksesshëm të Skemës së Granteve të Bazuar në Performancë Treguesit që do të zhvillohen në një fazë të mëvonshme n/a Faqe 16 nga 20 4. MARRËVESHJET E ZBATIMIT 4.1. Marrëveshja e financimit Për realizimin e këtij veprimi është paraparë të lidhet një marrëveshje financimi me Kosovën. 4.2. Modalitetet e zbatimit Komisioni do të sigurojë që të respektohen rregullat dhe procedurat e duhura të BE-së për sigurimin e financimit për palët e treta, duke përfshirë procedurat e rishikimit, kur është e përshtatshme, dhe pajtueshmërinë e veprimit me masat kufizuese të BE-së.5. 4.2.1. Menaxhimi i drejtpërdrejtë (Prokurimi) Pjesa e tatimit në pronë e mbështetjes mund të zbatohet përmes prokurimit. Kjo metodë e realizimit do të kontribuojë në rezultatin e mëposhtëm: Produkti 3 i rezultatit 1: Komunat kanë rritur të hyrat vetanake nga tatimet në dispozicion të tyre për ofrim më të mirë të shërbimeve. Lloji indikativ (punimet, furnizimet, shërbimet) Tremujori indikativ i fillimit të procedurës Produkti 3 i rezultatit 1: Komunat kanë rritur të hyrat vetanake nga tatimet në dispozicion të tyre për ofrim më të mirë të shërbimeve. Shërbimet TM2 2023 4.2.2. Menaxhimi i tërthorët me një subjekt të besuar Ky veprim në lidhje me produktet tjera (produktet 1 dhe 2) mund të zbatohet për menaxhimin e tërthorët me Agjencinë Suedeze për Zhvillim dhe Bashkëpunim Ndërkombëtar (SIDA). Ky implementim përfshin financimin e skemës së mbështetjes së Granteve të Performancës Komunale dhe angazhimin në aktivitete të tjera, siç përshkruhen më lart, si asistenca teknike për të përmirësuar qëndrueshmërinë e skemës dhe për të përmirësuar shkallën e mbledhjes së tatimit në pronë. Subjekti i parashikuar është përzgjedhur sikur: - është një subjekt i shtetit anëtar; - është gati të sigurojë bashkëfinancim të konsiderueshëm; - një donator aktual për skemën e performancës komunale, prandaj ka përvojë të konsiderueshme paraprake nga skema - entiteti i shtetit anëtar është i angazhuar që nga viti 2014 në mbështetjen e departamentit të tatimit në pronë në Ministrinë e Financave, Punës dhe Transfereve dhe për çështje që lidhen me tatimin mbi pasurinë e paluajtshme. - subjekti i shtetit anëtar mund të bazohet në njohuritë e tij aktuale për fushën e tatimit mbi pronën dhe ta zgjerojë atë për të arritur edhe ofrimin e shërbimeve të qeverisë lokale. Në rast se subjekti i parashikuar i përmendur më sipër duhet të zëvendësohet, shërbimet e Komisionit mund të zgjedhin një subjekt zëvendësues duke përdorur të njëjtat kritere të dhëna më sipër. 5 www.sanctionsmap.eu Ju lutemi vini re se harta e sanksioneve është një mjet i TI-së për identifikimin e regjimeve të sanksioneve. Burimi i sanksioneve buron nga aktet ligjore të botuara në Gazetën Zyrtare (GZ). Në rast mospërputhjeje midis akteve ligjore të publikuara dhe përditësimeve në faqen e internetit, mbizotëron versioni i GZ. Faqe 17 nga 20 4.2.3. Ndryshimet nga modaliteti i menaxhimit të tërthortë në atë të drejtpërdrejtë (dhe anasjelltas) për shkak të rrethanave të jashtëzakonshme (një opsion i dytë alternativ) Në rrethana të jashtëzakonshme dhe me autorizimin e Komisionit Evropian, janë të mundshme ndryshime nga modaliteti i menaxhimit të tërthortë në modalitetin e menaxhimit të drejtpërdrejtë (dhe anasjelltas), si dhe ndryshime të tjera në modalitetet e menaxhimit dhe të prokurimit. Përveç kësaj, në disa situata të paparashikuara dhe emergjente, me miratimin paraprak të Komisionit Evropian, mund të jetë gjithashtu e mundur mbështetja e veprimeve të paparashikuara dhe ad hoc. 4.3. Fushëveprimi i pranueshmërisë gjeografike për prokurim dhe grante Aplikohet pranueshmëria gjeografike për sa i përket vendit të themelimit për pjesëmarrje në procedurat e prokurimit dhe dhënies së granteve, dhe për sa i përket origjinës së furnizimeve të blera, siç përcaktohet në aktin themelor dhe të përcaktuar në dokumentet përkatëse kontraktuale. 4.4. Buxheti indikativ Kontributi i BE-së (shuma në EUR) Kontributi indikativ i palës së tretë (EUR) Produkti 1 dhe 2 që lidhet me Rezultatin 1, të gjitha produktet që lidhen me Rezultatin 2: Përmirësimi i qeverisjes komunale, menaxhimit dhe ofrimit të shërbimeve, duke përfshirë gjithnjë e më shumë gratë dhe burrat dhe shoqërinë civile në përgjithësi, në vendimmarrje, duke vepruar në mënyrë më transparente dhe përfshirëse të grupeve të margjinalizuara si romët dhe ashkalitë, dhe duke aplikuar menaxhim të shëndoshë njerëzor dhe financiar, dhe, Korniza e politikave është më e favorshme për qeverisjen vendore të decentralizuar dhe zbatohet më mirë në nivel qendror dhe lokal 13 000 000 15 000 000 Menaxhimi i tërthorët me SIDA - krh. Seksionin 4.2.2 NA 3 000 000 Produkti 3 që lidhet me Rezultatin 1: Komunat kanë rritur të hyrat vetanake nga burimet tatimore në dispozicion për ofrimin më të mirë të shërbimeve. 2 000 000 Menaxhimi i drejtpërdrejtë (Prokurimi) – krh. Seksionin 4.2.1 NA Vlerësimi (krh. Seksionin 5.3) do të mbulohet me një vendim tjetër NA Auditimi/Verifikimi i shpenzimeve (krh. Seksionin 6) do të mbulohet me një vendim tjetër NA Komunikimi dhe vizibiliteti (krh. Seksionin 7) NA NA Kontingjencat NA NA Totali 15 000 000 18 000 000 4.5. Organizimi dhe përgjegjësitë organizative SIDA, si partner zbatues për pjesën më të madhe të veprimit, do të mbikëqyrë aktivitetet në lidhje me Grantin e Performancës Komunale. Strukturat e mëposhtme janë aktualisht përgjegjëse për menaxhimin e Grantit të Performancës Komunale: - Komisioni për Grantin e Performancës Komunale është organi më i lartë vendimmarrës për grantin që merr përgjegjësinë përfundimtare. Funksioni kryesor i komisionit është të garantojë integritetin e vlerësimit. Komisioni nuk mund të ndryshojë rezultatet e vlerësimit, as alokimet, por detyra e tij është të mbikëqyrë dhe të sigurojë që grupi teknik ka ndjekur kriteret dhe procedurat e përcaktuara në Rregullat e Granteve të Performancës Komunale. Faqe 18 nga 20 - Grupi teknik është organ i nivelit profesional i përbërë nga zyrtarë publikë të njësisë përgjegjëse për performancën komunale dhe përfaqësues të subjekteve kontribuuese. Grupi teknik është përgjegjës për vlerësimin e Grantit të Performancës Komunale. - Komisioni për ankesa shqyrton dhe vendos mbi ankesën e paraqitur nga komunat lidhur me vlerësimin e performancës së tyre për Grantin e Performancës Komunale. Komiteti drejtues i projektit DEMOS do të ofrojë mbështetje strategjike për projektin dhe do të përbëhet nga përfaqësues nga Ministria e Administrimit të Pushtetit Lokal, Zvicra, Suedia, Norvegjia, BE-ja, Ministria e Financave dhe Zyra Kombëtare e Auditimit të Kosovës; të gjithë me të drejtë vote dhe me nga një ulëse për secilin. Komiteti drejtues mblidhet 6 herë në baza mujore – duke ndjekur ritmin e raportimit të projektit – për: i) të vlerësojë progresin e aktiviteteve të projektit (ndihma teknike dhe Granti i Performancës Komunale) dhe rezultatet e projektit; ii) jep sugjerime, këshilla dhe udhëzime për zbatimin e suksesshëm të aktiviteteve të projektit dhe arritjen e rezultateve të pritura; iii) miraton 6 raporte mujore/vjetore të projektit; dhe iv) miraton planin vjetor të operacioneve. Njësia e Zbatimit të Projektit do të ofrojë shërbime sekretarie për komitetin drejtues. Njësia do të jetë përgjegjëse për koordinimin e përgjithshëm të projektit, duke përfshirë planifikimin operacional, mbikëqyrjen, menaxhimin administrativ dhe financiar. Ai do të vendoset në zyrat e HELVETAS në Prishtinë. Aktivitetet indikative të parapara në fushën e tatimit në pronë mund të zbatohen përmes menaxhimit të drejtpërdrejtë (prokurimit). 5. MONITORIMI DHE RAPORTIMI I PERFORMANCËS/REZULTATEVE 5.1. Monitorimi i brendshëm Përshkruani se si do të monitorohet Veprimi duke i specifikuar marrëveshjet specifike dhe palët kryesore të interesit të përfshira (p.sh. struktura operative, partneri zbatues). Monitorimi i përgjithshëm i projektit do të zhvillohet nga projekti DEMOS për Grantin e Performancës Komunale, dhe SIDA, në funksionin e saj si partnere zbatuese, në përputhje me kornizën logjike të veprimit. Mbledhja dhe raportimi i të dhënave të Sistemit të Menaxhimit të Performancës Komunale do të kryhet nga Ministria e Administrimit të Pushtetit Lokal sipas Rregullores së saj. Mbledhja dhe raportimi i të dhënave do të bëhet nga Ministria/DEMOS/donatorët sipas rregulloreve dhe rregullave të përcaktuara. Komponenti i tatimit në pronë do të monitorohet nëpërmjet një komiteti të posaçëm drejtues të krijuar sipas kontratës së shërbimit të sugjeruar. 5.2. Rolet dhe përgjegjësitë për mbledhjen, analizën dhe raportimin e të dhënave Performanca dhe rezultatet do të monitorohen duke përdorur të dhënat nga një numër burimesh, të cilat janë pjesë e administratës së Kosovës, në veçanti Sistemi i Menaxhimit të Performancës Komunale i Ministrisë së Administrimit të Pushtetit Lokal dhe raportet e Zyrës Kombëtare të Auditimit të Kosovës. Në nivelin e qëllimit të përgjithshëm, të dhënat e anketave të jashtme do të përdoren për të monitoruar kënaqëshmërinë e banorëve me punën e qeverisjes lokale. Progresi për arritjen e produkteve dhe rezultateve do të monitorohet rregullisht. Të dhënat e monitorimit do të jenë të disponueshme për secilën komunë, por raportimi do të bazohet në mesatare dhe trendë. Monitorimi zhvillohet në nivelet e: i) produkteve, ii) rezultateve dhe iii) qëllimit të përgjithshëm. Do të ketë një sistem monitorimi, një raportimi dhe një sistem kontabiliteti për të gjithë donatorët që financojnë Grantin e Performancës Komunale. Për komponentin e tatimit në pronë, raportimi do të bëhet me kontratën e shërbimit të sugjeruar. 5.3. Vlerësimi Duke pasur parasysh natyrën e veprimit, për këtë veprim ose përbërësit e tij të kontraktuar nga Komisioni do të zhvillohet një vlerësim afatmesëm. Faqe 19 nga 20 Vlerësimi do të kryhet për zgjidhjen e problemeve, për qëllime mësimore, veçanërisht në lidhje me veprimet korrigjuese, nëse është e nevojshme, dhe për të përgatitur një vlerësim për zhvillimin e një faze të mëtejshme të mbështetjes për pushtetet vendore, që synon përmirësimin e mëtejshëm të sistemit të qeverisjes së komunave të Kosovës. Komisioni do të informojë partnerin zbatues të paktën një muaj përpara për datat e parashikuara për misionet e vlerësimit. Partneri zbatues do të bashkëpunojë në mënyrë efikase dhe efektive me ekspertët e vlerësimit, dhe ndër të tjera do t'u sigurojë atyre të gjithë informacionin dhe dokumentacionin e nevojshëm, si dhe qasjen në mjediset dhe aktivitetet e projektit. Raportet e vlerësimit do të ndahen me partnerin përfitues dhe me akterë të tjerë kyç. Partneri zbatues dhe Komisioni do të analizojnë konkluzionet dhe rekomandimet e vlerësimeve dhe, sipas rastit, në marrëveshje me partnerin përfitues, vendosin së bashku për veprimet vijuese që do të ndërmerren dhe çdo rregullim të nevojshëm, duke përfshirë, nëse tregohet, riorientimin të projektit. Shërbimet e vlerësimit do të mbulohen nga një masë tjetër mbështetëse, që përbën një vendim financimi. Sipas Planit të Veprimit Gjinor të BE-së, monitorimi dhe vlerësimi do të përfshijnë analizën gjinore. 6. AUDITIMI Aktivitetet e auditimit do të zhvillohen nga partneri zbatues SIDA, duke ndjekur, sipas nevojës, standardet e tyre të kontrollit të brendshëm,. Zyra Kombëtare e Auditimit të Kosovës bënë auditimin e komunave në baza vjetore përmes auditimit financiar dhe të pajtueshmërisë. Përveç kësaj, ajo ka kryer edhe një auditim të performancës së Grantit të Performancës Komunale në vitin 2018. Pa paragjykim ndaj detyrimeve të zbatueshme për kontratat e lidhura për zbatimin e këtij veprimi, Komisioni, në bazë të një vlerësimi të rrezikut, mund të kontraktojë auditime të pavarura ose detyra verifikimi të shpenzimeve për një ose disa kontrata ose marrëveshje. Financimi i auditimit mbulohet nga një masë tjetër që përbën një vendim financimi. 7. KOMUNIKIMI DHE VIZIBILITETI Vizibiliteti i financimit të BE-së dhe komunikimi në lidhje me objektivat dhe ndikimin e Veprimeve janë një detyrim ligjor për të gjitha Veprimet e financuara nga BE-ja, siç përcaktohet në kërkesat e BE-së për komunikimin dhe vizibilitetin në fuqi. Në veçanti, përfituesit e fondeve të BE-së duhet të njohin origjinën e financimit të BE-së dhe të sigurojnë vizibilitetin e duhur të tij duke:  Siguruar një deklaratë që thekson mbështetjen e marrë nga BE-ja në mënyrë të dukshme në të gjitha dokumentet dhe materialin e komunikimit në lidhje me zbatimin e fondeve, duke përfshirë në uebfaqen zyrtare dhe llogaritë e mediave sociale, ku këto ekzistojnë; dhe  Promovuar veprimet dhe rezultatet e tyre duke ofruar informacion të synuar koherent, efektiv dhe proporcional për audienca të shumta, duke përfshirë mediat. Sipas rastit, administrata e Kosovës do të zbatojë masat e vizibilitetit dhe komunikimit (për shembull, në lidhje me reformat që lidhen me mbështetjen buxhetore të BE-së), subjektet e besuara, kontraktorët dhe përfituesit e granteve. Do të përfshihen obligimet përkatëse kontraktuale, përkatësisht, në marrëveshjet financiare, marrëveshjet e delegimit dhe kontratat e prokurimit dhe grantit. Masat do të bazohen në një plan specifik komunikimi dhe vizibiliteti, të krijuar dhe zbatuar në përputhje me kërkesat në fuqi të BE-së për komunikim dhe vizibilitet. Plani do të përfshijë, ndër të tjera, një narrativë komunikimi dhe mesazhe master për Veprimin, të përshtatura për audiencat e ndryshme të synuara (palët e interesit, shoqëria civile, publiku i gjerë, etj.) Masat e vizibilitetit dhe komunikimit, specifike për këtë Veprim, do të jenë plotësuese me aktivitetet më të gjera të komunikimit të zbatuara drejtpërdrejt nga shërbimet e Komisionit Evropian dhe/ose Delegacionet dhe Zyrat e BE-së. Komisioni Evropian dhe Delegacionet dhe Zyrat e BE-së duhet të informohen plotësisht për planifikimin dhe zbatimin e aktiviteteve specifike të vizibilitetit dhe komunikimit, veçanërisht në lidhje me narrativen e komunikimit dhe mesazhet kryesore. Skema në vazhdim e Granteve të Performancës Komunale tashmë ka zhvilluar dhe zbatuar një fushatë të fortë Faqe 20 nga 20 vizibiliteti. Skema ka një Strategji Komunikimi dhe markën e vet. Janë zhvilluar disa fushata për të komunikuar me audiencat e jashtme. Veprimi do të përfshijë përpjekje për të arritur informacione të ndryshme nga gratë dhe burrat, duke marrë parasysh dallimet gjinore. Në kuadër të këtij veprimi për komunikim nuk parashikohet asnjë financim. BE-ja do të shtohet në emërtimin e skemës në cilësinë e donatorit. 8. QËNDRUESHMËRIA Granti i Performancës Komunale është forcuar shumë që nga lansimi i tij në vitin 2014, dhe gjatë viteve të ardhshme do të institucionalizohet më mirë në sistemet qeveritare përmes rishikimit të legjislacionit përkatës. Skema vazhdon të ketë një reputacion të mirë për objektivitet dhe integritet. Për të ardhmen, kjo duhet të rrënjoset në sistemin e Kosovës, nëse skema do të merret plotësisht nga Ministria e Administrimit të Pushtetit Lokal me fondet e donatorëve që mund të shkojnë drejtpërdrejt në llogarinë e thesarit të Kosovës. Gjithashtu duhet të bëhen disa përmirësime në skemë për tri kategori: ligjore, financiare dhe të sigurimit të cilësisë. Së pari, brenda kategorisë ligjore, Ministria do të hartojë një koncept dokument, i nevojshëm për të dhënë zgjidhje ligjore për i) rritjen e rëndësisë së performancës dhe ii) vendosjen e rregullave standarde për menaxhimin e fondeve publike dhe të donatorëve, duke siguruar kështu qëndrueshmëri më të madhe të këtyre dy sistemeve. Së dyti, në kategorinë financiare, parashikohet një marrëveshje ndërkombëtare për të siguruar financim si nga qeveria ashtu edhe nga donatorët në 4-5 vitet e ardhshme. Së treti, brenda kategorisë së sigurimit të cilësisë, aktualisht po diskutohen disa përmirësime. Përmirësimet kryesore kanë të bëjnë me cilësinë e njërit prej kushteve minimale të përdorura në Grantin e Performancës Komunale, i cili kërkon që komunat të rishikojnë të gjitha aktet e kuvendeve komunale të vlerësuara si të paligjshme nga autoritetet mbikëqyrëse. Page 1 of 25 SHQ SHTOJCA I.3 e Marrëveshjes Financiare për planin vjetor të veprimit në favor të Kosovës* për vitin 2021 Dokumenti i Veprimit për “BE për Përafrimin” 1. PËRMBLEDHJE 1.1. Tabela përmbledhëse e veprimeve Titulli Veprimi 03. BE-ja për përafrimin Plani Vjetor i Veprimit IPA III në favor të Kosovës* për vitin 2021 Numri CRIS 043-659/3 Akti themelor Financuar nga Instrumenti i Asistencës së Para-Aderimit (IPA III) Nisma Team Europe Po, zona e mbështetjes tre (3) do të zbatohet në bashkëpunim me Deutsche Gesellschaft für Internationale Zusammenarbeit (GIZ), Gjermani Zona që përfiton nga ky veprim Veprimi do të zhvillohet në Kosovë Dokumenti i programimit Korniza e Programimit IPA III INFORMATA MBI SEKTORIN DHE FUSHAT PRIORITARE Dritarja dhe prioriteti tematik Dritarja 2: Qeverisja e mirë, Përafrimi i Acquis, Marrëdhëniet e Mira fqinjësore dhe Komunikimi Strategjik Prioriteti Tematik 1: Qeverisja e Mirë Prioriteti Tematik 2: Kapaciteti administrativ dhe përafrimi me acquis të BE-së Objektivat e Zhvillimit të Qëndrueshëm (OZhQ) OZhQ-ja kryesore (vetëm 1): OZhQ16: Paqe, Drejtësi dhe Institucione të Forta OZhQ të tjera të rëndësishme (deri në 9) dhe aty ku është e përshtatshme, objektivat: OZhQ 4 dhe 8: Arsim cilësor dhe Punë të Denjë dhe Rritje Ekonomike OZhQ 5: Barazia gjinore Kodi(et) DAC 151 - Qeveria 15110 - Politika e sektorit publik dhe menaxhimi administrativ – 100% Kanali kryesor i dorëzimit Kanali kryesor: 12000 – Qeveria përfituese Shënuesit (nga formulari i DAC) Objektivi i përgjithshëm i politikës Jo i synuar Objektivi i rëndësishëm Objektivi kryesor Zhvillimi i pjesëmarrjes/qeverisja e mirë ☐ ☐ ☒ Ndihma ndaj mjedisit ☒ ☐ ☐ Barazia gjinore dhe fuqizimi i grave dhe vajzave ☐ ☒ ☐ Zhvillimi i tregtisë ☐ ☒ ☐ * Ky përcaktim është pa paragjykim ndaj qëndrimeve mbi statusin dhe është në përputhje me Rezolutën 1244/1999 dhe Opinionin e GJND-së për shpalljen e pavarësisë së Kosovës Page 2 of 25 Shëndeti riprodhues, i nënës, i të porsalindurit dhe i fëmijës ☒ ☐ ☐ Reduktimi i rrezikut nga fatkeqësitë ☒ ☐ ☐ Përfshirja e personave me aftësi të kufizuara ☒ ☐ ☐ Të ushqyerit ☒ ☐ ☐ Shënjuesit e Konventës RIO Jo i synuar Objektivi i rëndësishëm Objektivi kryesor Diversiteti biologjik ☒ ☐ ☐ Luftimi i shkretëtirëzimit ☒ ☐ ☐ Zbutja e ndryshimeve klimatike ☒ ☐ ☐ Përshtatja ndaj ndryshimeve klimatike ☒ ☐ ☐ Shënjuesit e brendshëm Objektivat e politikës Jo i synuar Objektivi i rëndësishëm Objektivi kryesor Digjitalizimi ☐ ☒ ☐ Migrimi ☒ ☐ ☐ Covid-19 ☐ ☒ ☐ INFORMACIONE PËR BUXHETIN Shumat në pyetje Linja buxhetore: 15.020101.01 Kostoja totale e përllogaritur: 15 360 000 EUR Shuma totale e kontributit buxhetor të BE-së 14 360 000 EUR Ky aksion është bashkëfinancuar paralelisht nga: - Qeveria e Kosovës për një shumë prej 1 000 000 EUR MENAXHIMI DHE ZBATIMI Lloji i financimit dhe metoda(t) e zbatimit Menaxhimi i drejtpërdrejtë përmes: Grantet dhe Prokurimi Menaxhimi indirekt me subjekte të përzgjedhura në përputhje me kriteret e përcaktuara në seksion 4.2.1: - Deutsche Gesellschaft für Internationale Zusammenarbeit (GIZ) - United Nations Women (UN Women) Prioritetet përkatëse dhe pikat kryesore nga Plani Ekonomik dhe i Investimeve për Ballkanin Perëndimor [vetëm për Ballkanin Perëndimor] Prioritetet: Qeverisja, RAP, Tranzicioni Digjital Data e fundit për lidhjen e Marrëveshjes Financiare Më së voni deri më 31 dhjetor N+1 Data e fundit për lidhjen e marrëveshjeve të kontributit/delegimit, 3 vjet pas datës së lidhjes së Marrëveshjes Financiare, me përjashtim të rasteve të renditura në nenin 114(2) të Rregullores Financiare Page 3 of 25 kontratave të prokurimit dhe granteve Periudha indikative operacionale e zbatimit 72 muaj pas lidhjes së Marrëveshjes Financiare Data e fundit për zbatimin e Marrëveshjes Financiare 12 vite pas lidhjes së Marrëveshjes Financiare 1.2. Përmbledhje e Veprimit Qëllimi kryesor i veprimit është të mbështesë Kosovën në përafrimin me acquis të BE-së përmes forcimit të kapaciteteve teknike dhe administrative të administratës dhe në zbatimin e masave në lidhje me prioritetet urgjente politike në kuadër të perspektivës evropiane të Kosovës. Më konkretisht ky veprim do të ketë pesë fusha të mbështetjes: Fusha 1 e mbështetjes: Përafrimi me Acquis të BE-së, i cili do të mbështesë Kosovën në përafrimin me acquis të BE- së përmes forcimit të kapaciteteve teknike dhe administrative të administratës. Ai do të mbështesë zbatimin e masave lidhur me prioritetet urgjente politike në kuadër të perspektivës evropiane të Kosovës. Veç kësaj, veprimi do të mbështesë aktivitetet në lidhje me komunikimin strategjik të asistencës së BE-së si dhe aktivitetet që lidhen me monitorimin dhe vlerësimin e zbatimit të asistencës së BE-së. Fusha 2 e mbështetjes: Instrumenti i dialogut Prishtinë-Beograd, i cili do të mbështesë prioritetet urgjente politike që mund të dalin nga dialogu i lehtësuar nga BE-ja për normalizimin e marrëdhënieve ndërmjet Beogradit dhe Prishtinës. Fusha 3 e mbështetjes: Programi për zvogëlimin e barrës administrative, i cili do të mbështesë zbatimin e përpjekjeve për zvogëlimin e barrës administrative të qeverisë me fokus të veçantë në digjitalizimin e shërbimeve publike dhe rritjen e transparencës së tarifave dhe procedurave të nevojshme për marrjen e lejeve dhe licencave. Fusha 4 e mbështetjes: Skema e Profesionistëve të Rinj, i cili do të ofrojë financim dhe asistencë teknike për kosovarët për të vazhduar studimet master në universitetet e BE-së, me qëllim që të ndihmojë autoritetet e Kosovës në përpjekjet e tyre për të ndërtuar një shërbim civil profesional, të përgjegjshëm dhe apolitik në të gjitha nivelet e administratës publike. Fusha 5 e mbështetjes: Instrumenti për Barazinë Gjinore, i cili do të përmirësojë transpozimin e acquis të BE-së për Barazinë Gjinore në kornizën ligjore të Kosovës dhe do të forcojë rezultatet e qeverisjes gjinore dhe shoqërore në nivel qendror dhe lokal. 2. ARSYETIMI 2.1. Analiza e Konteksit Përafrimi i qeverisjes, legjislacionit dhe sistemeve të infrastrukturës së Kosovës me acquis të BE-së duhet të zbatohet në mënyrë progresive në mënyrë që të përmbushen obligimet që lidhen me perspektivën evropiane. Aktualisht, kapacitetet e institucioneve të Kosovës mbeten të dobëta dhe mbështetja dhe investimet e Asistencës Teknike janë të nevojshme dhe IPA do të kontribuojë në progresin e kërkuar. Që nga korriku i vitit 2017, Beogradi dhe Prishtina po punojnë për një normalizim gjithëpërfshirës të marrëdhënieve në formën e një marrëveshjeje ligjërisht të detyrueshme. BE-ja mbështet zbatimin e marrëveshjeve të arritura deri më tani në kontekstin e dialogut, duke përfshirë edhe ndihmën e IPA-s. Ndihma e BE-së vazhdon të jetë e nevojshme për zbatimin e marrëveshjeve ekzistuese dhe të ardhshme. Ngarkesat e tepërta administrative ndrydhin zhvillimin ekonomik dhe pakënaqësinë e ofrimit të shërbimeve publike. Ekziston nevoja për të shfuqizuar kërkesat e panevojshme procedurale, të dhënat dhe të tjera. Gjithnjë e më shumë, kjo përpjekje legjislative për thjeshtimin duhet të kombinohet me qasjet digjitale për ofrimin e shërbimeve. Miratimi nga qeveria i Programit për Zvogëlimin e Barrës Administrative më 19 tetor 2020 është një hap përpara. Page 4 of 25 Zvogëlimi i barrës administrative do të jetë një faktor i rëndësishëm në stimulimin e zhvillimit ekonomik pas krizës së shkaktuar nga pandemia COVID-19, pasi barra administrative shkaktohet nga kërkesat e tepërta për informacion ligjërisht të detyrueshëm, duke përfshirë legjislacionin dytësor në nivel vendor. Projekti Skema e Profesionistëve të Rinj ka ofruar financim dhe asistencë teknike për kosovarët për të vazhduar studimet Master në universitetet e BE-së, me qëllim që të ndihmojë autoritetet e Kosovës në përpjekjet e tyre për të ndërtuar një shërbim civil profesional, të përgjegjshëm dhe jopolitik në të gjitha nivelet e administratës publike. Skema e Profesionistëve të Rinj zgjedh fushat e studimit bazuar në vlerësimin e nevojave të bëra nga institucionet e Kosovës pasi përfituesit e grantit janë të obliguar kontraktualisht të kthehen dhe të punojnë në administratën publike të Kosovës për një periudhë minimale prej tre vitesh radhazi. Me Ligjin e ri për zyrtarët publikë, punësimi i tyre rregullohet dhe menaxhohet nga Departamenti për menaxhimin e zyrtarëve publikë në Ministrinë e Punëve të Brendshme. Skema është shumë e vlerësuar dhe ende e nevojshme pasi kapacitetet e administratës publike ende duhet të përmirësohen ndjeshëm. Sa i përket Barazisë Gjinore, Kosova ka bërë përmirësime në avancimin e kornizës ligjore, normative dhe të politikave për barazinë gjinore në vitet e fundit, por pabarazitë ende ekzistojnë. Ankorimi i njohurive dhe aftësive gjinore brenda administratës publike është kyç për angazhimin në proceset e qeverisjes (siç janë planifikimi, vendimmarrja dhe buxhetimi) që u përgjigjen në mënyrë adekuate nevojave të grave dhe burrave, vajzave dhe djemve në Kosovë. Kapaciteti gjinor i qeverisë është gjithashtu një parakusht thelbësor për përthithjen koherente të acquis të BE-së për Barazinë Gjinore gjatë viteve të ardhshme. 2.2. Analiza e problemit sipas fushave të mbështetjes Fusha 1 e mbështetjes: Përafrimi me Acquis të BE-së Analiza e shkurtër e problemit Obligimet e Marrëveshjes së Stabilizim Asociimit supozojnë se administrata publike e Kosovës është e gatshme dhe e aftë për ta miratuar dhe zbatuar atë në një mënyrë efikase dhe efektive. Megjithatë, kapaciteti mbetet i dobët në ministritë e linjës dhe agjencitë qeveritare që përfitojnë nga IPA. Programet e ngritjes së kapaciteteve për menaxhimin e fondeve të BE-së duhet të përfshihen në trajnimet në dispozicion përmes Institutit të Kosovës për Administratë Publike me module që kanë të bëjnë me menaxhimin e fondeve të BE-së si zhvillimi dhe përdorimi i treguesve, logjika e ndërhyrjes dhe analiza empirike, lidhja me politikëbërjen publike, Reforma e Administratës Publike apo Menaxhimi i Financave Publike etj. Përshkrimi i palëve kryesore të interesit Reforma e përgjithshme e planifikimit të politikave koordinohet nga Zyra e Kryeministrit në koordinim të ngushtë me Ministrinë e Financave. Pala kryesore e interesit për të siguruar një koordinim efektiv dhe një qasje strategjike ndaj reformave të BE-së është Zyra e Bashkëpunimit për Zhvillim në Zyrën e Kryeministrit. Fusha 2 e mbështetjes: Instrumenti i dialogut Prishtinë-Beograd Analiza e shkurtër e problemit BE-ja është e përkushtuar ndaj dialogut të lehtësuar nga BE-ja për normalizimin e marrëdhënieve ndërmjet Beogradit dhe Prishtinës. Dialogu paraqet një faktor kyç për paqen, sigurinë dhe stabilitetin në rajon, për promovimin e bashkëpunimit dhe progresit në rrugën evropiane. BE-ja është e gatshme të mbështesë zbatimin e marrëveshjeve të së shkuarës dhe të së ardhmes të arritura brenda kësaj kornize, duke përfshirë edhe ndihmën e IPA-s. Përshkrimi i palëve kryesore të interesit Veprimi aktual përfshin aktivitete në lidhje me dialogun që do të zbatohen me përfshirjen e akterëve kryesorë: Zyra e Planifikimit Strategjik në Kryeministri, ministritë e linjës, administratat vendore, institucionet kulturore, shoqëria civile dhe akterë të tjerë, komuniteti i medias etj. Fusha 3 e mbështetjes: Mbështetja për programin e zvogëlimit të barrës administrative Analiza e shkurtër e problemit Ngarkesat e tepërta administrative pengojnë zhvillimin ekonomik dhe shkaktojnë pakënaqësi në ofrimin e shërbimeve publike. Prandaj, ekziston nevoja për të shfuqizuar kërkesat e panevojshme procedurale, të të dhënave dhe të tjera. Programi i zvogëlimit të barrës administrative do të analizojë legjislacionin në fuqi për kërkesat që mund të thjeshtohen, do të përditësojë bazën qendrore të të dhënave për lejet dhe licencat, por gjithashtu do të rishikojë projektligjet për të parandaluar miratimin e ngarkesave të reja të panevojshme. Gjithnjë e më shumë kjo përpjekje për thjeshtim legjislativ duhet të kombinohet me qasjet digjitale për ofrimin e shërbimeve pasi digjitalizimi do të shkurtonte koston dhe kohën e nevojshme për zbatimin e duhur të këtyre kërkesave. Page 5 of 25 Përshkrimi i palëve kryesore të interesit Mandati për të mbikëqyrur përpjekjet për zvogëlimin e barrës administrative në qeveri dhe komuna i takon Zyrës së Planifikimit Strategjik në Zyrën e Kryeministrit. Duke qenë se thjeshtëzimi i licencave dhe lejeve dhe ngarkesat e tjera shpesh lidhen me legjislacionin në nivele të ndryshme, Zyra Ligjore do të mbikëqyrë aktivitetet në këtë drejtim. Ata gjithashtu do të shqyrtojnë projektligjet në mënyrë që të parandalojnë miratimin e ngarkesave të reja të panevojshme. Ministria e Ekonomisë dhe Mjedisit dhe Agjencia e Shoqërisë së Informacionit do të jenë gjithashtu palë të rëndësishme të interesit, veçanërisht në lidhje me përpjekjet për digjitalizim. Fusha 4 e mbështetjes: Skema e Profesionistëve të Rinj Analiza e shkurtër e problemit Një nga problemet e shumta në administratën publike është ndikimi politik në rekrutimet e stafit të lartë civil dhe rekrutimet jo të bazuara në merita. Progresi në këtë fushë është i kufizuar dhe duhet bërë më shumë punë për të garantuar integritet dhe transparencë në rekrutimet në shërbimin publik. Skema e Profesionistëve të Rinj ka qenë një nga kanalet kryesore për të reformuar administratën publike nga brenda. Procesi i përzgjedhjes dhe rekrutimit të studentëve u përmirësua ndjeshëm në respektimin e parimeve të mosdiskriminimit dhe trajtimit të barabartë të të gjithë kandidatëve. Kërkohen ende përpjekje të konsiderueshme për të krijuar kushtet për një shërbim civil të barabartë gjinor dhe multietnik. Ligji i ri për zyrtarët publik ruan dispozitën e mëparshme të kuotës së punësimit prej 10 për qind për komunitetet joshumicë, e cila mund të dëshmohet të jetë një mjet i dobishëm për punësimin e komuniteteve rom dhe ashkali. Përshkrimi i palëve kryesore të interesit Zyra e Kryeministrit, konkretisht Zyra e Bashkëpunimit për Zhvillim (zyra e NIPAC), ka qenë e përfshirë nga afër në menaxhimin e SPR-së. Ministria e Punëve të Brendshme, përmes Departamentit për Menaxhimin e Zyrtarëve Publikë, do të sigurojë zbatimin e plotë të Ligjit për zyrtarët publikë. Ata do të sigurojnë informacion në kohë për vlerësimin e nevojave nga ministritë e linjës, në fillim të procesit dhe do të mbikëqyrin vendosjet pas bursave në qeveri. Ministritë e linjës dhe agjencitë e tjera qeveritare do të sigurojnë gjithashtu që procesi i përzgjedhjes të jetë i bazuar në nevoja. Fusha 5 e mbështetjes: Instrumenti për Barazinë Gjinore Analiza e shkurtër e problemit Programi i Kosovës për Barazi Gjinore 2020-2024 identifikon mungesën e integrimit gjinor në strategjitë dhe politikat zhvillimore dhe dështimin që rezulton në zbatimin e buxhetimit të përgjegjshëm gjinor si një nga problemet kryesore. Aktualisht, vendimmarrja për politikat publike sektoriale rrallë i jep përparësi avancimit të barazisë gjinore në veprimet përkatëse, duke përfshirë proceset IPA. Struktura institucionale për barazinë gjinore (mekanizmi i barazisë gjinore në Kosovë) mbetet me burime të pamjaftueshme, me zyrtarë të dobët të barazisë gjinore/pika fokale gjinore në ministritë e linjës dhe në nivel lokal, koordinim të dobët dhe njohuri të kufizuara për implikimin konkret të acquis të BE-së për Barazinë Gjinore në hartimin dhe zbatimin e planeve të zhvillimit të tyre të bazuara në fusha dhe në ofrimin e shërbimeve të barabarta. Përshkrimi i palëve kryesore të interesit Agjencia për Barazi Gjinore është njësia qendrore ekzekutive për hartimin e agjendës së Kosovës për barazi gjinore në nivel të Kosovës dhe një burim referues i ekspertizës gjinore. Është institucioni udhëheqës për mekanizmat gjinorë të Kosovës si Zyrtarët për Barazi Gjinore/Pikat Fokale Gjinore, Grupi i Grave Deputete në Kuvendin e Kosovës dhe Komisioni i Kuvendit për të Drejtat e Njeriut dhe Çështjet Gjinore. Ministria e Administrimit të Pushtetit Lokal dhe konkretisht njësitë e vetëqeverisjes vendore mbikëqyrin dhe monitorojnë funksionimin e komunave, përfshirë edhe obligimet që rrjedhin nga procesi i integrimit evropian. Instituti i Kosovës për Administratë Publike është përgjegjës për krijimin e kapaciteteve dhe shkathtësive për integrimin gjinor në administratën publike të Kosovës. Palët e tjera të interesit përfshijnë Zyrën e Kryeministrit (Departamenti për Bashkëpunim dhe Zyra për Planifikim Strategjik) dhe organizata të shoqërisë civile që kanë ekspertizë specifike dhe njohuri të thella në realitetet e grave dhe burrave. 2.3. Rëndësia dhe plotësueshmëria me strategjitë e mbështetura nga palët kryesore të interesit Meqenëse dy fushat e para të mbështetjes janë instrumentet (Përafrimi me BE-në dhe Dialogu), të cilat do të mbështesin projekte të cilat mbeten ende për t'u përcaktuar, është e vështirë të identifikohen strategjitë që do të plotësohen nga këto veprime. Në varësi të sektorëve që do të mbështeten, plotësueshmëria do të jetë me strategji të shumta të sektorëve të mbuluar në prioritetet tematike përkatëse të Dritares I. Gjithashtu, plotësueshmëria me të gjitha strategjitë ekzistuese do të sigurohet si parazgjedhje pasi mbështetja do t'u drejtohet institucioneve përgjegjëse për planifikimin strategjik dhe mbikëqyrjen e mbështetjes së BE-së. Page 6 of 25 Programi për Zvogëlimin e Barrës Administrative Veprimi lidhet me Udhërrëfyesin e Strategjisë Kombëtare për Zhvillim të Kosovës 2016-2021: Shtylla e dytë: Qeverisja e mirë dhe sundimi i ligjit: Masa 8. Përmirësimi i mëtejshëm i Ofrimit të Shërbimit të Përqendruar te Klienti për bizneset dhe publikun. Kjo është elaboruar më tej në Strategjinë e Rregullimit më të Mirë 2.0 për Kosovën 2017- 2021 nën objektivin për të përmirësuar sistemin rregullator në Kosovë dhe për të rritur konkurrencën përmes reformimit të legjislacionit ekzistues primar dhe sekondar. Veprimi mbështet gjithashtu objektivin e përgjithshëm të Strategjisë për Modernizimin e Administratës Publike 2015-2020 për “shërbime cilësore dhe të qasshme të administratës publike, të bazuara në procedura të arsyeshme administrative dhe duke aplikuar metoda e-qeverisëse të orientuara drejt qytetarëve dhe nevojave të biznesit”. Programi i Reformës Ekonomike 2020-2022 thekson mjedisin e dobët të biznesit si një pengesë për konkurrueshmërinë dhe nevojën për reduktimin e ekonomisë informale, e cila aktualisht qëndron në 30% të Prodhimit të Brendshëm Bruto. Agjenda e Reformës Evropiane 2 nënvizon nevojën për të reduktuar barrën rregullatore për firmat, veçanërisht duke bërë transparente tarifat dhe procedurat e nevojshme për marrjen e lejeve dhe licencave. Skema e Profesionistëve të Rinj Objektivi i kësaj fushe të mbështetjes është fuqizimi i administratës së Kosovës me grupin kompetent dhe profesional të nëpunësve civilë që kanë kontribuar në fushat e identifikuara si fusha të dobëta të administratës së Kosovës. Ky objektiv adreson nevojat e identifikuara më sipër, si nevoja për të eliminuar ndikimin politik në rekrutimet e stafit të lartë civil dhe rekrutimet jo të bazuara në merita. Kjo fushë e mbështetjes është e lidhur me Udhërrëfyesin e Strategjisë Kombëtare për Zhvillim të Kosovës 2016-2021: Shtylla e Parë: Kapitali njerëzor: fuqia punëtore e kualifikuar bëhet motori i zhvillimit që do të sigurojë shkallë më të lartë të rritjes ekonomike. Veprimi mbështet gjithashtu objektivin e përgjithshëm strategjik të Strategjisë së Modernizimit të Administratës Publike 2015-2020 në lidhje me një “administratë publike transparente, të përgjegjshme, me një sistem të qartë llogaridhënieje të karakterizuar me një shërbim civil profesional, me struktura të brendshme administrative që funksionojnë në bazë të legjislacionin për administratën publike dhe në përputhje me parimet e qeverisjes së mirë”. Agjenda e Reformës Evropiane 2 përshkruan veprimet prioritare në fushat e qeverisjes së mirë dhe sundimit të ligjit, konkurrencës dhe klimës së investimeve, si dhe punësimit dhe arsimit. Instrumenti për Barazinë Gjinore Objektivi i kësaj fushe të mbështetjes është të sigurojë që qeveria e Kosovës në nivel qendror dhe lokal të përputhet gjithnjë e më shumë me normat dhe standardet globale të barazisë gjinore dhe fuqizimit të grave, dhe të zbatojë acquis të BE-së për Barazinë Gjinore. Ky objektiv adreson nevojat e identifikuara më sipër, si nevoja për forcimin e kapaciteteve të stafit në ministritë e linjës, komunat, mekanizmat vendorë të barazisë gjinore dhe institucionet për barazinë gjinore, si dhe anëtarët e grupeve sektoriale të punës. Gjithashtu do të adresohen nevojat për koordinim sistematik dhe të vazhdueshëm vertikal dhe horizontal ndërmjet mekanizmave të barazisë gjinore në nivel qendror dhe lokal. Normat dhe parimet e barazisë gjinore janë të adresuara në Kushtetutën e Kosovës dhe janë drejtpërdrejt të zbatueshme përmes instrumenteve juridike ndërkombëtare, përfshirë Konventën e Stambollit (miratuar në vitin 2020). Në nivel të Kosovës, politika specifike dhe korniza ligjore për barazinë gjinore, mekanizmat institucionalë, pjesëmarrjen politike dhe mosdiskriminimin në bazë gjinore përfshijnë: Ligji për Barazi Gjinore, Programi i Kosovës për Barazi Gjinore 2020-2024 dhe Ligji Kundër Diskriminimit. 2.4. Rëndësia dhe plotësueshmëria me politikën e BE-së dhe ndihmën e BE-së dhe donatorëve të tjerë Instrumenti për përafrimin me acquis të BE-së Kjo fushë e mbështetjes do të trajtojë prioritetin tematik 2 Kapaciteti administrativ dhe përafrimi me acquis të BE-së dhe prioriteti tematik 4 komunikimi strategjik i dritares II nën kornizën e programimit IPA III. Në përgjithësi, komponenti i parë do të zbatohet në përputhje me Strategjinë e Komisionit për Ballkanin Perëndimor1. Komponenti gjithashtu do të mbështesë Kosovën që të vazhdojë reformën e saj të kornizës institucionale dhe ligjore për t'u përafruar me acquis të BE-së për barazinë gjinore, si dhe me Planin e Veprimit Gjinor të BE-së (GAP) III shtylla 1. Ky komponent është gjithashtu në përputhje me Ekonominë Evropiane dhe Planin e Investimeve, i cili thekson se ndërtimi i një administrate publike cilësore është themeli për një shtet që funksionon mirë. Për sa i përket menaxhimit të investimeve, shteti ka nevojë për kapacitete të forta për të identifikuar, prioritizuar, zhvilluar dhe menaxhuar infrastrukturën e orientuar drejt së ardhmes dhe projekte të tjera strategjike investimi. 1 COM(2018) 65 final Page 7 of 25 Instrumenti i dialogut Prishtinë-Beograd Fusha e mbështetjes 2 do të trajtojë kryesisht prioritetin tematik 3 Marrëdhëniet e Fqinjësisë së Mirë dhe pajtimin e dritares II nën kornizën e programimit IPA III. Ndihma do të mbështesë marrëveshjet e arritura në kontekstin e dialogut Prishtinë-Beograd përmes Asistencës IPA. E gjithë ndihma në kuadër të këtij veprimi do të jetë e integruar për çështjet gjinore. Është e rëndësishme të theksohet se të gjitha projektet e financuara nga këto dy veprime do të jenë në përputhje me Marrëveshjen e Stabilizim Asociimit, Programin e Reformës Ekonomike, Agjendën e Reformës Evropiane 2, e cila përshkruan veprimet prioritare dhe Raportet e Kosovës. Zvogëlimi i Barrës Administrative: Kjo fushë e mbështetjes do të trajtojë prioritetin tematik 1: Qeverisja e mirë dhe prioriteti tematik 2: Kapaciteti administrativ i dritares II nën kornizën e programimit IPA III. Strategjia e Ballkanit Perëndimor dhe plani i saj i veprimit angazhohen të mbështesin veçanërisht qeverinë, prokurimin elektronik dhe shërbimet e shëndetit elektronik, por edhe zbatimin e acquis në fushën e Tregut Unik Digjital. Ky komponent do të kontribuojë në zbatimin e Agjendës Digjitale për Ballkanin Perëndimor, e cila synon të sigurojë që qytetarët e rajonit të Ballkanit Perëndimor të mund të korrin plotësisht përfitimet e transformimit digjital me ritëm të shpejtë dhe të pashmangshëm. Komponenti do të ndjekë gjithashtu shembullin e programit REFIT të Komisionit Evropian, i cili është pjesë e agjendës së rregullimit më të mirë të BE-së. Programi shikon gjithnjë e më shumë në potencialin e digjitalizimit, siç tregohet nga miratimi i parimeve të qasjes digjitale për zvogëlimin e barrës administrative në Deklaratën e Talinit për e-qeverisjen në vitin 2017. Udhëzimet e politikave dhe vlerësimi i Komisionit për Programet vjetore të Reformës Ekonomike theksojnë vazhdimisht mjedisin e dobët të biznesit si një pengesë për konkurrueshmërinë dhe nevojën për reduktimin e ekonomisë informale (30% të PBB-së). Agjenda e Reformës Evropiane 2 thekson nevojën për të reduktuar barrën rregullatore për firmat, veçanërisht duke bërë transparente tarifat dhe procedurat e nevojshme për marrjen e lejeve dhe licencave. Ky komponent do të trajtojë gjithashtu theksin e planit Evropian të Investimeve Ekonomike në një administratë publike me një shërbim civil efikas dhe efektiv që ofron shërbime cilësore për qytetarët dhe bizneset. Skema e Profesionistëve të Rinj Kjo fushë e mbështetjes kontribuon në prioritetin tematik 1: Qeverisja e mirë: krijimi i administratës publike të përgjegjshme, transparente dhe mirëfunksionale dhe prioriteti tematik 2: Kapaciteti administrativ dhe përafrimi me acquis: ngritja e kapaciteteve administrative të afta për të marrë detyrimet e anëtarësimit; institucionet e sektorit po miratojnë reformën e vazhdueshme të administratës publike. Raporti i Komisionit për Kosovën 2021 njeh nevojën që Kosova të rrisë llogaridhënien në sektorin publik dhe të përmirësojë më tej ofrimin e shërbimeve duke fuqizuar shërbimin civil. Ky veprim do të mbulojë dy OZhQ: OZhQ 4: Arsim cilësor dhe OZhQ 5: Barazi gjinore. Për më tepër, Samiti i Ballkanit Perëndimor në Sofje 2020, mori iniciativa në kuadër të Planit Ekonomik dhe Investiv mbi Kapitalin Njerëzor, duke përfshirë sistemet e arsimit dhe trajnimit me cilësi të lartë, punësimin, shëndetin dhe mbrojtjen sociale. BE-ja do të përmirësojë pjesëmarrjen në tregun e punës, veçanërisht të të rinjve dhe grave, grupeve të cenueshme dhe pakicave, veçanërisht romëve. Së fundi, prioritetet e Agjendës së Reformës Evropiane 2 janë plotësisht në përputhje me rekomandimet e përfshira në referencat e përmendura më sipër. Instrumenti për Barazinë Gjinore Fusha e mbështetjes i përmbahet parimeve të udhëzimeve ndërkombëtare për rimëkëmbjen e përgjegjshme gjinore2, dhe 10 veprimeve kyçe të Komisionit Evropian për anëtarët e G7 për të promovuar barazinë gjinore dhe fuqizimin ekonomik të grave në reagimin dhe rimëkëmbjen ndaj krizës COVID-19.3 Është në përputhje me Deklaratën e 2 Barazia gjinore dhe shpërthimi i Covid-19: mesazhet kryesore dhe pikat e avokimit nga Koalicioni Rajonal i Bazuar në Çështjet Gjinore të Evropës dhe Azisë Qendrore. Shih: https://eca.unwomen.org/en/digital-library/publications/2020/04/gender-equality- and-covid19-outbreak-key-messages-from-regional-issue-based-coalition-on-gender Shënim udhëzues për zyrat e UN Women në vend se si të vlerësohen dhe krijohen pako stimuluese fiskale për t'iu përgjigjur ndikimeve socio-ekonomike të Covid-19. Përmbledhje e politikave të ILO-s. Përgjigja ndaj Covid-19: Përmirësimi i barazisë gjinore për një të ardhme më të mirë të grave në punë. Shih: https://www.ilo.org/global/topics/coronavirus/WCMS_744685/lang--en/index.htm Shoqata për të Drejtat e Grave në Zhvillim (AWID). Përgjigja Feministe ndaj Covid-19. Shih: https://www.feministcovidresponse.com/static/media/principles-en.a6f9f4a2.pdf 3 https://ec.europa.eu/fpi/news/gender-equality-experts-recommend-key-actions-covid-19-response-and-recovery-g7-leaders_en Page 8 of 25 Përfaqësuesit të Lartë në emër të BE-së “Deklarata mbi të drejtat e njeriut në kohët e pandemisë së koronavirusit”, duke theksuar qartë të drejtat e grave dhe vajzave4, dhe rekomandimet e përbashkëta të organizatave të të drejtave të grave që veprojnë në Ballkanin Perëndimor.5 Kjo do të kontribuojë në zbatimin e Planit III të Veprimit Gjinor të BE-së “Të drejta dhe aftësi të barabarta për gratë për të marrë pjesë në proceset e politikave dhe qeverisjes në të gjitha nivelet”. Në nivelin e rishikimit të politikave të Kosovës, parashikohet kontributi në disa fusha tematike të angazhimit të BE-së GAP III, duke përfshirë “Adresimin e sfidave dhe shfrytëzimin e mundësive të ofruara nga tranzicioni i gjelbër dhe transformimi digjital”. Fusha e mbështetjes gjithashtu do të kontribuojë në adresimin e mangësive siç janë theksuar në Raportin e Kosovës 2020, institucionale dhe ligjore përmes një koordinimi më të mirë ndërmjet institucioneve. Përveç trajtimit të dhunës ndaj grave dhe grave në vendimmarrje, përforconi zbatimin e Ligjit për Barazinë Gjinore duke përmirësuar veprimet që sigurojnë në mënyrë specifike barazinë e grave dhe burrave në praktikë, mbështesni koordinimin efektiv të zbatimit nëpër institucione dhe përmirësoni prodhimin dhe përdorimin të të dhënave gjinore. 2.5. Mësimet e nxjerra dhe lidhjet me asistencën financiare të mëparshme Dy fushat e para të mbështetjes Instrumenti i Përafrimit me Acquis të BE-së dhe Instrumenti i dialogut Prishtinë- Beograd kanë financuar shumë projekte që janë zbatuar me sukses në kuadër të programeve të mëparshme IPA. Përvoja konfirmon se kjo lloj ndihme është veçanërisht e dobishme për t'iu përgjigjur shpejt nevojave urgjente të identifikuara gjatë zbatimit të asistencës IPA ose veprimeve që rrjedhin nga dialogu politik. Përvoja me zbatimin e asistencës IPA tregon se kapacitetet e administratës së Kosovës ende duhet të forcohen. Mbështetja për Zvogëlimin e Barrës Administrative Një raport monitorimi i OECD/SIGMA 2019 i fokusuar në fushën e ofrimit të shërbimeve. Ky raport theksoi veçanërisht nevojën për drejtime të qarta politikash dhe koordinim të nismave të qeverisë në digjitalizimin e shërbimeve administrative. Për progresin thelbësor në thjeshtimin e procedurave, është e nevojshme të forcohet udhëzimi qendror dhe të ketë mundësi të tilla si nënshkrimet digjitale dhe pagesat online. Fusha e ofrimit të shërbimeve konsiderohet veçanërisht e rëndësishme për rrugën evropiane të Kosovës, veçanërisht me pikëpamjen e Tregut të Vetëm Digjital. Sipas Zyrës Kombëtare të Auditimit të Kosovës, organizimi i shërbimeve të TI-së është i fragmentuar, mungesa e bashkëpunimit dhe dizajni i dobët i strukturës së TI-së çojnë në përdorim jo optimal të pajisjeve të TI-së, në menaxhim të dobët të shërbimeve dhe në rritje të shpenzimeve financiare. GIZ ka punuar me Agjencinë Tatimore për raportimin financiar dhe me Agjencinë e Regjistrimit të Bizneseve për regjistrimin e biznesit. Ndihma zhvillimore suedeze (Projekti për Mbështetje për Zhvillimin e Politikave) ka punuar së bashku me Zyrën e Kryeministrit në zhvillimin e Koncept Dokumentit për Zvogëlimin e Barrës Administrative dhe me zhvillimin e Programit për Zvogëlimin e Barrës Administrative. Ky projekt përfundoi në dhjetor të vitit 2020 dhe rezultatet kryesore nga ky projekt do të merren parasysh në ngritjen e kapaciteteve për të përfituar nga trajnimet e Modelit të Kostos Standarde dhe për identifikimin e veprimeve që do të mbështeten nga projekti. IFC/Grupi i Bankës Botërore është gjithashtu i përfshirë në këtë reformë. Projekti i binjakëzimit i BE-së "Mbështetje për Regjistrimin Civil dhe Sigurinë e Dokumenteve" ka ofruar njohuri mbi potencialin dhe vlerën e parimit “vetëm një here” dhe për lidhjen me shërbimet elektronike. Skema e Profesionistëve të Rinj Mbi 400 grantmarrës nga Kosova kanë përfituar nga një bursë në kuadër të Skemës së Profesionistëve të Rinj. Një mësim i përgjithshëm i nxjerrë është përmirësimi i bashkëpunimit ndërinstitucional brenda qeverisë, veçanërisht në lidhje me vlerësimin e nevojave nga ministritë e linjës dhe procesin e punësimit pas përfundimit të studimeve. Me Ligjin për Zyrtarët Publikë duhet të rregullohet punësimi. Procedura e përzgjedhjes është garancia kryesore e drejtësisë dhe transparencës për skemën. Shoqata Young Cell Scheme Alumni po tregon një ndikim pozitiv, duke përfshirë organizimin e Shkollës Verore/Dimërore në Universitetin e Prishtinës. Instrumenti për Barazinë Gjinore Duke qenë se institucionet qeveritare kanë një rol kyç në zbatimin e Veprimit, është thelbësore të sigurohet që produktet e njohurive dhe masat e zhvillimit të kapaciteteve të jepen në një mënyrë që u përgjigjet nevojave konkrete. 4 Përfaqësuesi i Lartë Josep Borrell, 5 maj 2020: https://www.consilium.europa.eu/en/press/press-releases/2020/05/05/declaration- by-the-high-representative-josep-borrell-on-behalf-of-eu-on-human-rights-in-the-times-of-the-coronavirus-pandemic/ 5 Deklaratë e përbashkët nga OSHC-të, aktivistët e shoqërisë civile dhe ekspertët gjinorë që marrin pjesë në konsultimet nën- rajonale për Ballkanin Perëndimor dhe Turqinë. Page 9 of 25 Puna e mëparshme me administratën e ndërmarrë nga Rrjeti i Grave të Kosovës thekson rëndësinë e angazhimit në integrimin gjinor me grupet e dedikuara punuese që në një fazë të hershme. Një mësim tjetër i nxjerrë është se draft dokumentet duhet të përkthehen në kohën e duhur për të mundësuar rishikimin gjinor nga anëtarët e mekanizmit gjinor të Kosovës. Angazhimi në integrimin gjinor kërkohet të përfshihet vazhdimisht në të gjitha kontratat dhe termat e referencës. Trajnimet për integrimin gjinor duhet të jenë të detyrueshme dhe të përfshira në trajnimet rutinë për nëpunësit civilë dhe duhet të alokohet një buxhet i mjaftueshëm për të mbështetur një qasje të institucionalizuar. UN Women përfiton nga të qenit në pozitën e përdorimit të marrëdhënieve ekzistuese dhe mësimeve të nxjerra nga programet dhe projektet e mëparshme dhe aktuale të mbështetura nga UN Women. Komponenti do të përpiqet të përdorë gjithashtu sinergji të qarta me projektin e vazhdueshëm të asistencës teknike për integrimin e çështjeve gjinore, i financuar nga BE-ja dhe i zbatuar nga Rrjeti i Grave të Kosovës, projekti i financuar nga SIDA "Forcimi Institucional i Agjencisë për Barazi Gjinore dhe Mekanizmave Gjinorë", dhe me projektet aktuale të UN Women. Koordinimi me organizatat e shoqërisë civile të grave është thelbësor. 3. PËRSHKRIMI I VEPRIMIT 3.1. Rezultatet e planifikuara dhe logjika e ndërhyrjes Fusha 1 e mbështetjes: Instrumenti për Përafrimin me Acquis të BE-së Rezultati: Forcimi i kapaciteteve teknike dhe administrative të administratës së Kosovës në lidhje me përafrimin me acquis të BE-së, zbatimin dhe vlerësimin efektiv dhe efikas të asistencës IPA, dhe mbështetjen për nevojat urgjente politike, ekonomike, mjedisore, shëndetësore (përfshirë shëndetin e kafshëve) ose sociale. Outputi: Përgjigja e koordinuar e vendosur për të përmbushur nevojat urgjente dhe të paparashikuara në lidhje me perspektivën evropiane të Kosovës, masat mbështetëse të ndërmarra në përgjigje të nevojave dhe kapaciteteve politike, ekonomike, mjedisore, shëndetësore (përfshirë shëndetin e kafshëve) ose sociale për programimin, zbatimin dhe vlerësimin e fondeve IPA. Fusha e mbështetjes parashikon që duke koordinuar përgjigjen ndaj nevojave urgjente dhe të paparashikuara, duke ofruar masa mbështetëse të cilat do t'i adresojnë këto nevoja (të shoqëruara me ngritjen e kapaciteteve), atëherë administrata e Kosovës do të ketë kapacitete të mjaftueshme për të zbatuar asistencën IPA në një mënyrë më efikase dhe efektive. Supozimet kryesore për Instrumentin e Përafrimit me Acquis të BE-së janë progresi drejt përafrimit me acquis të BE-së dhe kapaciteti adekuat absorbimi. Fusha 2 e mbështetjes: Instrumenti i Dialogut Prishtinë Beograd Rezultati: Normalizimi i marrëdhënieve ndërmjet Kosovës dhe Serbisë dhe rritja e besimit të ndërsjellë ndërmjet komuniteteve. Outputi: Mbështetja e ofruar në zbatimin e marrëveshjeve ekzistuese ose të ardhshme të arritura në kuadër të Dialogut Beograd-Prishtinë. Kjo fushë e mbështetjes parashikon që duke ofruar ndihmë konkrete për sektorët e ndryshëm që kanë të bëjnë me dialogun Prishtinë-Beograd, kjo do të çojë në një marrëdhënie të normalizuar ndërmjet Kosovës dhe Serbisë dhe më e rëndësishmja do të përmirësojë jetën dhe do të rrisë besimin e ndërsjellë të komuniteteve. Supozimet kryesore për dialogun Prishtinë-Beograd janë angazhimi politik për normalizimin e marrëdhënieve në nivel qendror dhe lokal dhe kapaciteti adekuat absorbues. Fusha 3 e mbështetjes: Zvogëlimi i barrës administrative për ofrimin e përmirësuar të shërbimeve Rezultati: Administrata publike është forcuar për të zbatuar reformat në lidhje me BE-në dhe për të zvogëluar barrën administrative në fusha të zgjedhura Outputi 1: të përmirësojë kapacitetet e administratës publike për të rishikuar sistematikisht dhe më pas për të hequr barrën administrative nga legjislacioni ekzistues dhe për t'i parandaluar ato të shfaqen në legjislacionin e ri, si dhe për të ndihmuar në ofrimin e zgjidhjeve digjitale. Outputi 2: të përmirësojë koordinimin në të gjithë qeverinë për të siguruar progres konkret në reformë. Page 10 of 25 Kjo fushë e mbështetjes parashikon që duke përmirësuar kapacitetin e administratës të rishikohet dhe hiqet barra administrative dhe të ndihmohet në ofrimin e zgjidhjeve digjitale, do të përmirësohet ofrimi i shërbimeve dhe zbatimi i reformave në lidhje me BE-në. Supozimet kryesore janë: Rëndësia strategjike e lidhjes ndërmjet zvogëlimit të barrës administrative dhe konkurrencës ekonomike është e njohur dhe e dukshme në prioritetet politike dhe kornizën strategjike dhe se sfidat trajtohen në mënyrë holistike duke përditësuar rregulloret dhe duke mbështetur kapacitetet institucionale për të mbështetur pronarët e shërbimeve me mbështetjen e digjitalizimit. Fusha 4 e mbështetjes: Skema e Profesionistëve të Rinj Rezultati: Fuqizimi i administratës së Kosovës me grupin kompetent dhe profesional të nëpunësve civilë nga Skema e Profesionistëve të Rinj që kontribuojnë në fushat e identifikuara si zona të dobëta të administratës së Kosovës. Outputi 1: administrata e Kosovës do të mbështetet përmes një programi të synuar të bursave. Outputi 2: Grantmarrësit e diplomuar të Skemës së Profesionistëve të Rinj do të punësohen në shërbimin civil në institucionet e Kosovës pas kthimit në Kosovë për së paku tre vite rresht. Kjo fushë e mbështetjes parashikon që duke i arsimuar të rinjtë në BE dhe duke kërkuar që ata të kthehen në Kosovë për të punuar në shërbimin civil, kompetenca, kapacitetet dhe profesionalizmi i shërbimit civil të Kosovës do të përmirësohet. Supozimet kryesore janë: themelimi i Departamentit për Menaxhimin e Zyrtarëve Publikë në Ministrinë e Punëve të Brendshme; punësimin e të gjithë të diplomuarve nga raundet e mëparshme në administratën publike pas përfundimit të studimeve; gratë dhe pjesëtarët e komunitetit joshqiptar tregojnë gatishmëri për të aplikuar dhe përfunduar studimet. Fusha 5 e mbështetjes: Instrumenti për Barazinë Gjinore Rezultati: Qeveria e Kosovës në nivel qendror dhe lokal do të forcohet për të integruar barazinë gjinore në të gjithë sektorët, për të forcuar mekanizmat e saj të barazisë gjinore, për t'u pajtuar me normat dhe standardet globale të barazisë gjinore dhe fuqizimin e grave dhe për zbatimin e acquis të BE-së për Barazinë Gjinore. Outputi 1: Reformat sektoriale, strategjitë, programet e rimëkëmbjes/zhvillimit pas COVID-19 dhe planet janë hartuar me ndjeshmëri gjinore në mënyrë të vazhdueshme. Outputi 2: Njësitë e qeverisjes vendore të angazhuara në integrimin gjinor. Kjo fushë e mbështetjes parashikon që duke forcuar kapacitetet e nivelit lokal dhe qendror dhe duke koordinuar integrimin e barazisë gjinore, do të ketë zbatim më të mirë të acquis të BE-së për Barazinë Gjinore. Supozimet kryesore janë: angazhimi i qëndrueshëm politik për barazinë gjinore dhe fuqizimin e grave; përkushtimi i vazhdueshëm dhe mbështetja e qëndrueshme në rrugën evropiane të Kosovës; angazhim politik dhe mbështetja institucionale për stafin qeveritar në nivel qendror dhe komunal për të integruar qëllimet e barazisë gjinore në politika, programe, buxhete, zbatim dhe monitorim. 3.2. Lloji indikativ i aktiviteteve Instrumenti i Përafrimit me Acquis të BE-së Rezultati: Përgjigja e koordinuar e vendosur për të përmbushur nevojat urgjente dhe të paparashikuara në lidhje me perspektivën evropiane të Kosovës, masat mbështetëse të marra në përgjigje të nevojave politike, ekonomike, mjedisore, shëndetësore apo sociale dhe kapaciteteve për programimin, zbatimin dhe vlerësimin e fondeve IPA.  Asistencë teknike për të mbështetur strukturat e Kosovës dhe institucionet e linjës në fushat e përafrimit me acquis të BE-së për çështjet e reja (sipas prioriteteve të Marrëveshjes së Stabilizim Asociimit).  Ngritja e kapaciteteve të asistencës teknike për stafin e NIPAC dhe institucioneve të linjës për procedurat legjislative dhe metodat e punës.  Projekte investimi për të mbështetur prioritetet e mundshme urgjente që dalin nga përafrimi me acquis të BE-së ose zhvillime të tjera politike që janë jashtë kontrollit të Komisionit dhe që nuk mund të programohen paraprakisht. Ai gjithashtu do të mbështesë nevojat urgjente politike, ekonomike, shëndetësore (përfshirë shëndetin e kafshëve) ose sociale  Asistencë teknike për të mbështetur Strukturat e Integrimit Evropian të Kosovës/NIPAC dhe ministritë e linjës në përgatitjen dhe zhvillimin e dokumenteve programore dhe sigurimin e harmonizimit të tyre me dokumentet e Page 11 of 25 politikave, siç janë Strategjia Kombëtare e Zhvillimit, Programi i Reformës Ekonomike, Agjenda e Reformës Evropiane dhe Plani Ekonomik dhe Investiv, si dhe çdo dokument tjetër strategjik.  Seminare dhe punëtori tematike mbi legjislacionin dhe procedurat në lidhje me kapitujt e ndryshëm të acquis të BE-së (sipas prioriteteve të Marrëveshjes së Stabilizim Asociimit). Instrumenti i Dialogut Prishtinë-Beograd Outputi: Mbështetja e ofruar në zbatimin e marrëveshjeve ekzistuese ose të ardhshme të arritura në kuadër të Dialogut Beograd-Prishtinë.  Aktivitetet në kuadër të këtij outputi do të synojnë, megjithëse jo ekskluzivisht, fusha të tilla si sundimi i ligjit, decentralizimi, mbështetja për shoqërinë civile, reforma e administratës publike, zhvillimi ekonomik, zhvillimi i sektorit privat, punësimi dhe politikat sociale, arsimi, trajnimi dhe hulumtimi, komunitetet pakicë, kultura, mbështetja për bujqësinë, përafrimi sektorial (energjia, transporti, mjedisi dhe zbutja dhe përshtatja e ndryshimeve klimatike), ngritja e kapaciteteve institucionale dhe ndërtimi i infrastrukturës lokale (përfshirë zgjedhjen e gjelbër dhe me karbon të ulët në përputhje me Marrëveshjen e Gjelbër të BE-së).  Lloji i aktiviteteve që pritet të kryhen në kuadër të këtij instrumenti mund të përfshijë asistencë teknike për vlerësime, hartimin e dokumenteve të projektit, hartimin e specifikimeve teknike ose aktivitete ad-hoc për të mbështetur autoritetet vendore si rezultat i rezultateve të procesit të dialogut. Në përputhje me Planin e Veprimit Gjinor të BE-së, dëshmitë gjinore do të përdoren për të informuar rreth aktiviteteve. Zvogëlimi i Barrës Administrative Outputi 1: të përmirësojë kapacitetet e administratës publike për të rishikuar sistematikisht dhe më pas për të hequr barrën administrative nga legjislacioni ekzistues dhe për ta parandaluar atë të shfaqet në legjislacionin e ri, si dhe për të ndihmuar në ofrimin e zgjidhjeve digjitale.  Aktivitetet kryesore indikative të parashikuara në fushën e mbështetjes 3 janë: Asistenca teknike për zbatimin e projekteve me qasje të zvogëlimit të barrës administrative, siç është parimi i mbulimit të kostove për tarifat administrative, siç parashikohet në Ligjin për Procedurat e Përgjithshme Administrative, parimi "vetëm një herë", ofrimi i shërbimeve me të dhëna të hapura ose pro-aktive.  Asistencë teknike për të mbështetur institucionet qeveritare në analizimin dhe hartimin e legjislacionit dhe politikave parësore dhe dytësore me qëllim të përmirësimit të ofrimit të shërbimeve dhe të zvogëlimit të barrës administrative.  Asistencë teknike për ngritjen e kapaciteteve të institucioneve qeveritare për të përmirësuar teknikat e hartimit të legjislacionit në fushën e barrës administrative dhe për të forcuar aftësitë e tyre digjitale për zvogëlimin e barrës administrative duke zbatuar praktikat e mira ndërkombëtare të shërbimeve digjitale.  Një shqyrtim/analizë e bazës ligjore të akteve nënligjore për të shfuqizuar aktet nënligjore pa bazë ligjore (e njohur si gijotina e akteve nënligjore). Outputi 2: të përmirësojë koordinimin në të gjithë qeverinë për të siguruar progres konkret në reformë.  Asistencë teknike për të mbështetur institucionet që koordinojnë agjendën e zvogëlimit të barrës administrative në rritjen e ndërgjegjësimit dhe në menaxhimin e proceseve dhe rrjeteve për zbatimin e planeve të veprimit. Skema e Profesionistëve të Rinj Outputi 1: administrata e Kosovës do të mbështetet përmes një programi të synuar të bursave.  Aktivitetet kryesore në kuadër të outputit të parë do të lidhen me përzgjedhjen e përfituesve bazuar në Rregullat e përditësuara të procedurave, organizimin e trajnimeve shtesë për grantmarrësit në varësi të fushës, organizimin e ditëve të dedikuara orientuese për para nisjes, zbatimin e praktikës njëmujore në institucionet publike; sigurimin e mbështetjes financiare, profesionale, logjistike dhe psikologjike për studentët, etj. Outputi 2: Grantmarrësit e diplomuar të Skemës së Profesionistëve të Rinj do të punësohen në shërbimin civil në institucionet e Kosovës pas kthimit në Kosovë për të paktën tre vjet rresht  Procesi i punësimit brenda institucioneve publike duhet të bëhet sipas legjislacionit ekzistues me vëmendje të veçantë në % e grave dhe burrave të punësuar në shërbimin civil, të ndara sipas nivelit vendimmarrës; monitorimi i punësimit në raundet e mëparshme dhe raportimi në rast të shkeljes së detyrimit kontraktual nga të diplomuarit; rikuperimi i fondeve nga të diplomuarit që nuk kanë përmbushur detyrimin prej tre vitesh punë të njëpasnjëshme për institucionet publike.  Shoqata Young Cell Alumni mbështet grantmarrësit që nga përzgjedhja dhe përgatitja e tyre për studime deri në punësim; ata ofrojnë një forum për të diplomuarit e skemës së profesionistëve të rinj për të zhvilluar më tej shkathtësitë dhe aftësitë e tyre në lidhje me BE-në. Page 12 of 25 Instrumenti për Barazinë Gjinore Outputi 1: Reformat e sektorit, strategjitë, programet e rimëkëmbjes/zhvillimit pas COVID-19 dhe planet janë hartuar vazhdimisht me ndjeshmëri gjinore.  Zhvillimi i trajnimeve “Përfshirja gjinore në IPA” dhe integrimi i tyre në kurrikulën standarde për nëpunësit civilë;  Ofrimi i asistencës për Agjencinë për Barazi Gjinore dhe roli i saj koordinues;  Mbështetje direkte për integrimin gjinor për Agjencinë për Barazi Gjinore dhe ministritë e linjës;  Lehtësimi i dialogut të strukturuar mbi barazinë gjinore në sektorë të përzgjedhur prioritar, duke përfshirë OSHC-të e grave;  Mbështetja e Zyrës së BE-së dhe Partnerëve Zbatues (kontraktorët) në integrimin e çështjeve gjinore në programet IPA dhe për raportimin mbi zbatimin e GAP III;  Komunikimi i BE-së dhe Barazisë Gjinore para publikut të gjerë në bashkëpunim me QK-në, EUOK-në, akterë të tjerë të BE-së, shtetet anëtare të pranishme në Kosovë, agjencitë e OKB-së dhe organizatat e shoqërisë civile të grave;  Dhënia e granteve të vogla për organizatat e shoqërisë civile të grave.  Logjistikë dhe mbështetje për rrjetëzimin, transferimin e njohurive dhe shkëmbimin e praktikave të mira; Outputi 2: Njësitë e qeverisjes vendore të angazhuara në integrimin gjinor.  Asistencë teknike për Ministrinë e Pushtetit Vendor për rritjen e barazisë/përfshirjes gjinore në legjislacionin e ardhshëm gjatë periudhës së zbatimit të projektit; planifikimi, prioritizimi, politikat dhe monitorimi periodik i performancës në nivel komunal;  Në komunat e përzgjedhura, kostoja e shërbimeve specifike është thelbësore për rritjen e barazisë gjinore;  Dhënia e granteve për komunat me performancë të mirë, plotësuese të Grantit të Performancës Komunale (ref Veprimi 02). 3.3. Rreziqet dhe supozimet Rreziqet Niveli i rrezikut (H/M/L) Masat lehtësuese Rreziku për fushën 1 të mbështetjes: mjedisi politik (paqëndrueshmëria politike që çon në dobësimin e angazhimit ndaj procesit të përafrimit të acquis të BE-së). M Fushata të komunikimit dhe ndërgjegjësimit për objektivat e strategjisë së përafrimit dhe përfitimet për komunitetet e Kosovës. Rreziku për fushën 2 të mbështetjes: zvogëlimi i angazhimit të qeverive në procesin e dialogut Prishtinë-Beograd. L Disa nga masat zbutëse të propozuara përfshijnë vendosjen e disa treguesve të paralajmërimit të hershëm të pengesave të mundshme, të cilat do të lejonin reagimin e shpejtë përpara se ndihma të rrezikohet. Rreziku 1 për fushën 3 të mbështetjes: Institucionet e Kosovës dhe palët e tjera të interesit hezitojnë ose kanë kapacitet të pakët për të ndryshuar legjislacionin primar dhe sekondar dhe shërbimet për zvogëlimin e barrës administrative U Ngritja e kapaciteteve përmes asistencës teknike do të jetë një aktivitet kyç i veprimit dhe për këtë arsye duhet të zbutet. Rreziku 2 për fushën 3 të mbështetjes: Komunat nuk janë të gatshme të heqin dorë nga kërkesat e tyre administrative pasi këto janë të hyra të rëndësishme vetanake për komunat. M Mundësitë e rishikimit të financimit të komunave përmes Ligjit për Financat e Pushtetit Lokal. Kompensimi i të hyrave të humbura përmes heqjes së barrës administrative përmes mbledhjes më të mirë të tatimit në pronë që shkon për komunat. Rreziku 1 për fushën 4 të mbështetjes: Vlerësimi i nevojave për identifikimin e fushave prioritare të sektorit për bursa nuk bëhet para fillimit të çdo raundi. L Zyra e NIPAC të ndjekë në mënyrë aktive ministritë e linjës për të marrë në kohë vlerësimet e nevojave të tyre. Rreziku 2 për fushën 4 të mbështetjes: Qeveria nuk ofron mundësi punësimi për studiuesit. L Zbatimi i plotë i kornizës së re ligjore dhe rregullative sipas Ligjit për zyrtarët publikë do ta zbusë këtë rrezik. Rreziku 1 për fushën 5 të mbështetjes: Kriza ekonomike dhe/ose politike dhe kërkesat e M Rritja e ndërgjegjësimit për rëndësinë e gjinisë; monitorim nga afër i situatës politike; sigurimi i shkëmbimit dhe kontaktit ndërmjet partnerëve Page 13 of 25 reformës strukturore përdoren si justifikim për t’i anashkaluar shqetësimet e barazisë gjinore. strategjikë dhe palëve të interesit, duke përfshirë organizatat e shoqërisë civile të grave. Rreziku 2 për fushën 5 të mbështetjes: Progres i ngadaltë në zbatimin e reformave kyçe dhe konsolidimin e strukturës/mekanizmit të ri të koordinimit të sektorit. M Monitorimi i reformave kyçe dhe pikave hyrëse në zhvillim për ofrimin e mbështetjes për integrimin gjinor; dhe koordinim të ngushtë me akterët në reformën e qeverisjes. Supozimet (që do të pasqyrohen në Matricën e Kornizës Logjike më lart) – të grupuara sipas outputeve dhe rezultateve Për rezultatin 1/outputin 1, supozimet kryesore janë progresi drejt përafrimit me acquis të BE-së; dhe kapacitet adekuat absorbues. Për rezultatin 2/outputin 1, supozimet kryesore janë se ekziston angazhimi politik për normalizimin e marrëdhënieve ndërmjet Beogradit dhe Prishtinës në nivel qendror dhe lokal; dhe kapacitet adekuat absorbues. Për rezultatin 3/outputin 1, supozimi kryesor është angazhimi i institucioneve kyçe në sigurimin e burimeve të mjaftueshme të nevojshme për të kryer ndërhyrjet e planifikuara. Për outputin 2, supozimi kryesor është angazhimi dhe mbështetja e institucioneve vendimmarrëse për të vazhduar reformën politike dhe për të kryer detyrimet e tyre në përputhje me perspektivën evropiane. Për rezultatin 4/outputin 1, supozimi kryesor është angazhimi i të gjitha palëve të interesit; funksionet e tavolinës së ndihmës të garantuara për të gjithë përfituesit. Për outputin 2, Ligji për Zyrtarët Publikë zbatohet si duhet nga Departamenti për Menaxhimin e Zyrtarëve Publikë dhe ministritë e linjës janë duke përgatitur vlerësimin e nevojave para dhënies së bursave. Për rezultatin 5/outputin 1, supozimet kryesore janë një mjedis që mbështet nëpunësit civilë që angazhohen në integrimin gjinor dhe monitorimin e rreptë të barazisë gjinore në rimëkëmbjen pas COVID-19 dhe kontekstin e zgjerimit, dhe për Produktin 2 angazhimi i qeverisë për përkthimin e politikës së barazisë gjinore në Kosovë në nivel komunal dhe përmirësimin e progresit të ofrimit të shërbimeve të përgjegjshme gjinore në decentralizimin fiskal. 3.4. Integrimi (ang. "Mainstreaming") Si kontribuon ky Veprim në Barazinë Gjinore dhe Fuqizimin e Grave dhe Vajzave (në përputhje me strategjinë e BE-së për barazinë gjinore 2020-2025)? Fusha 5 e mbështetjes e këtij veprimi synon kryesisht integrimin e qëllimeve të barazisë gjinore në proceset e qeverisjes të ndërmarra në kuadër të perspektivës evropiane të Kosovës (d.m.th. zbatimi i acquis për barazi gjinore). Promovimi i barazisë gjinore dhe të drejtave të grave është një qëllim kryesor i komponentit (OECD-DAC Gender Marker klasifikimi G-2). Si të tilla, të drejtat e grave dhe vajzave si të drejta të njeriut promovohen në mënyrë eksplicite, duke pranuar gjithashtu rëndësinë e burrave dhe djemve si partnerë të barabartë. Integrimi gjinor është veçanërisht i rëndësishëm për përafrimin me acquis të BE-së, pasi barazia gjinore e BE-së është një element thelbësor i acquis dhe kështu fusha 1 e mbështetjes gjithashtu kontribuon në barazinë gjinore. Meqenëse mësimi institucional dhe zhvillimi i kapaciteteve kërkon kohë, Zyra e NIPAC, Agjencia për Barazi Gjinore dhe ministritë e linjës do të vazhdojnë të zhvillojnë ngritjen e kapaciteteve drejt integrimit gjinor në të gjithë programet IPA. Veprimi do të mbështesë gratë që të marrin pjesë në aktivitetet e financuara nga BE-ja. Veprimi është plotësisht në përputhje me Strategjinë e BE-së për Barazinë Gjinore 2020-2025 - duke u përpjekur për një Union të Barazisë, duke mbështetur integrimin gjinor dhe duke përfshirë sistematikisht një perspektivë gjinore në të gjitha fazat e hartimit të politikave në të gjitha fushat e politikave të BE-së. Kjo gjithashtu përfshin mbështetjen për integrimin gjinor në programet e reformës strukturore në administratën publike, buxhetin e shtetit dhe menaxhimin financiar, relevante për fushat 3 dhe 4 të mbështetjes së veprimit. Si e trajton ky Veprim Mjedisin dhe ndryshimet Klimatike? Veprimi nuk pritet të ketë një ndikim përkatës mjedisor. Sidoqoftë, nëse ndonjë nga nën-aktivitetet paraqet konsiderata mjedisore dhe të ndryshimeve klimatike, atëherë gjithçka do të kontrollohet kundrejt qëndrueshmërisë mjedisore. Për më tepër, konsideratat mjedisore do të pasqyrohen siç duhet në të gjitha aktivitetet e financuara nga IPA. Fusha 3 e mbështetjes: Veprimi për Zvogëlimin e Barrës Administrative parashikon zbatimin e strukturave të TI-së dhe/ose eliminimin/uljen/bashkimin e Detyrimeve të Informacionit dhe aktiviteteve administrative. Kjo do të çojë në zvogëlimin e nevojës për udhëtim për qytetarët dhe kompanitë kur përmbushin këto detyrime informative. Më tej, mund të pritet zvogëlimi i përdorimit të letrës. Page 14 of 25 Aktivitetet e parashikuara në kuadër të fushës 5 të mbështetjes: Instrumenti për Barazi Gjinore përfshin rishikimin e politikave me ndjeshmëri gjinore. Veprimi do të vërë në dispozicion dhe do të shpërndajë udhëzimet e BE-së për integrimin gjinor në mjedis dhe ndryshimet klimatike me akterët përkatës. Fushat e rëndësishme të integrimit gjinor përfshijnë integrimin e qëllimeve të barazisë gjinore në masat dhe planet për ekonominë e gjelbër dhe rrethore, ndotjen e mjedisit dhe menaxhimin e mbeturinave, si dhe planet e Kosovës për reduktimin e rrezikut dhe gatishmërinë ndaj fatkeqësive. Si e trajton ky Veprim Qasjen e Bazuar në të Drejta? Dy fushat e para të mbështetjes dhe fusha 4 e mbështetjes do të kenë qasjen e bazuar në të drejta në qendër të të gjitha ndërhyrjeve dhe do të bëhen përpjekje të veçanta për përfshirjen e studentëve romë, ashkali dhe egjiptianë në aktivitete, përmes komunikimit të ngushtë me organizatat vendore dhe ndërkombëtare që mbështesin këto komunitete. Grupet e cenueshme dhe të pafavorizuara/të përjashtuara sociale do të jenë gjithashtu në shënjestër të këtyre veprimeve. Për sa i përket fushës 3 të mbështetjes, barra administrative shpesh mund të godasë në mënyrë disproporcionale më të cenuarit në shoqëri, pasi ata shpesh janë më pak të lidhur me strukturat e pushtetit dhe më pak të vetëdijshëm për të drejtat e tyre si qytetarë. Prandaj, qasja për të reduktuar një barrë të tillë dhe për të rritur qasjen në shërbimet elektronike duhet të përmirësojë qasjen në shërbime për të cenueshmit, duke përfshirë pakicat dhe njerëzit me aftësi të kufizuara. Si e promovon ky Veprim angazhimin sistematik me Shoqërinë Civile? Vëmendje e veçantë do t'i kushtohet në kuadër të këtij veprimi për të siguruar që shoqëria civile dhe palët e tjera të interesit të konsultohen në kohën e duhur të procesit legjislativ dhe politikëbërës dhe që vendimmarrësit të jenë të informuar për rezultatet e konsultimeve. Për këtë arsye, angazhimi i organizatave të shoqërisë civile dhe palëve të interesit do të merret në konsideratë në të gjitha aspektet e veprimit duke forcuar kapacitetet e tyre, duke i lejuar ata të përfshihen në një dialog efektiv me akterët publikë dhe privatë. Fusha 3 e mbështetjes, zvogëlimi i barrës administrative, parashikon një bashkëpunim të ngushtë me dhomat e tregtisë, pasi këto janë të vetëdijshme për pengesat kryesore të bizneseve gjatë qasjes në shërbime. Në kuadër të Instrumentit për Barazi Gjinore, fusha 5 e mbështetjes, vëmendje e veçantë do t'i kushtohet garantimit që proceset e konsultimit që parashikojnë angazhimin aktiv dhe të artikuluar të shoqërisë civile, d.m.th. të qytetarëve femra dhe meshkuj dhe të organizatave të shoqërisë civile, të zhvillohen në mënyrën e parashikuar. Kjo përfshin planifikimin adekuat, caktimin dhe zhvillimin e takimeve konsultative; aplikimin e mjeteve adekuate dhe metodologjive të miratuara. Gjatë gjithë veprimit, akterët e shoqërisë civile, në veçanti organizatat e grave dhe ata që punojnë posaçërisht për barazinë gjinore dhe fuqizimin e grave do të angazhohen, konsultohen dhe informohen. Të tjera (të tilla si rezilienca dhe ndjeshmëria ndaj konfliktit, romët, njerëzit me aftësi të kufizuara dhe grupe të tjera të cenueshme) Gjatë zbatimit të aktiviteteve, një fokus i veçantë do t'i kushtohet ofrimit të mundësive të barabarta për të gjithë, përfshirë grupet e pakicave të përfshira në sektorin publik si dhe në sektorin e shërbimeve private. Synimi do të jetë të kontribuojë në përfaqësimin multietnik në institucionet që përfitojnë nga projektet, të cilat do t'i adresojnë grupet etnike në mënyrë të drejtë dhe të barabartë në përputhje me ligjin, së bashku me grupet e tjera të margjinalizuara. Vëmendje e veçantë do t'i kushtohet sigurimit të përfshirjes së grave nga grupe të ndryshme të pakicave, shumë prej të cilave janë veçanërisht të margjinalizuara nga proceset vendimmarrëse. Nën fushën 4 të mbështetjes, Skema e Profesionistëve të Rinj, për t'u siguruar që përfitime të padrejta të mos i jepen askujt, aplikantëve do t'u jepet një kod që do të jetë referencë gjatë gjithë procesit të përzgjedhjes, duke eliminuar përdorimin e emrave të tyre. 3.5. Kushtet për zbatim Për fushën 4 të mbështetjes kushti për zbatim është bashkëfinancimi i ofruar nga qeveria për çdo raund të Skemës së Profesionistëve të Rinj. Mospërputhja me kërkesat e përcaktuara më sipër mund të çojë në një rikuperim të fondeve sipas këtij programi dhe/ose rishpërndarjen e fondeve në të ardhmen. Page 15 of 25 3.6. Korniza Logjike Rezultatet Zinxhiri i rezultateve: Rezultatet kryesore të pritura (maksimumi 10) Treguesit (të paktën një tregues për rezultatin e pritur) Baza (viti) Caqet (viti) Burimet e të dhënave (1 për tregues) Supozimet Ndikimi Të rriten kapacitetet e administratës së Kosovës në përafrimin me acquis të BE-së, për përdorimin efikas të fondeve IPA dhe për përgjigje të shpejtë ndaj nevojave urgjente politike, ekonomike, shëndetësore apo sociale. Nuk aplikohet Rezultati 1 Forcimi i kapaciteteve teknike dhe administrative të administratës së Kosovës në lidhje me përafrimin me acquis të BE-së; zbatimi dhe vlerësimi efektiv dhe efikas i asistencës IPA; dhe mbështetja për nevojat urgjente politike, ekonomike, shëndetësore (përfshirë shëndetin e kafshëve) ose sociale. Shkalla e përgjegjësisë së institucioneve të Kosovës për koordinimin dhe menaxhimin e programeve të asistencës së BE-së. 30% (2020) 50 %(2024) Komiteti Vjetor Monitorues IPA Raporti i Komisionit të BE-së për Kosovën. Progresi drejt përafrimit me acquis të BE-së. Rezultati 2 Normalizimi i marrëdhënieve ndërmjet Kosovës dhe Serbisë dhe rritja e besimit të ndërsjellë ndërmjet komuniteteve Shkalla e zbatimit të marrëveshjeve të arritura në kuadër të dialogut Beograd- Prishtinë 25% (2020) 30% (2024) Raportet e ministrive të linjës Raporti i Komisionit të BE-së për Kosovën Angazhimi politik është i vendosur për normalizimin e marrëdhënieve Rezultati 3 Forcimi i administratës publike për të zbatuar reformat në lidhje me BE-në dhe zvogëlimi i barrës administrative në fusha të zgjedhura. Raporti i OECD/SIGMA (Parimet e Administratës Publike) dimensioni 'Organizimi i shërbimit të orientuar nga qytetarët' 3/5 (2019) (vlera përfundimtare e treguesit) (Baza e re për vitin 2021 do të jetë në dispozicion në raportin e monitorimit SIGMA 2021) 4/5 (2025) (vlera përfundimtare e treguesit) Treguesi i përbërë prej 13 nëntreguesish. Vetë-vlerësimi duke përdorur metodologjinë OECD/SIGMA. Rëndësia strategjike e zvogëlimit të barrës administrative për konkurrencën ekonomike reflektohet në prioritetet politike. Page 16 of 25 Rezultati 4 Forcimi i administratës së Kosovës me nëpunës civilë kompetentë dhe profesionistë nga Skema e Profesionistëve të Rinj, kontribuon në fushat e identifikuara si fusha të dobëta të administratës së Kosovës. Të diplomuarit e Skemës së Profesionistëve të Rinj punësohen pas kthimit nga studimet dhe janë pjesë e Administratës Publike profesionale, apolitike, të përgjegjshme dhe gjithëpërfshirëse. 30 të diplomuar të punësuar (2020) Të gjithë të diplomuarit e Skemës së Profesionistëve të Rinj të punësuar (2024) Raportet e Qeverisë, Raporti i Komisionit të BE-së për Kosovën, Raportet e Projektit Themelimi i Departamentit të Menaxhimit të Zyrtarëve Publikë në Ministrinë e Punëve të Brendshme; gratë dhe pjesëtarët e komunitetit joshqiptar tregojnë gatishmëri për të aplikuar dhe përfunduar studimet. Rezultati 5 Qeveria e Kosovës në nivel qendror dhe lokal përputhet gjithnjë e më shumë me normat dhe standardet globale të barazisë gjinore dhe fuqizimit të grave dhe zbaton acquis të BE-së për Barazinë Gjinore. Shtimi i dokumenteve, programeve dhe planeve qendrore të politikave që pasqyrojnë përgjegjësinë gjinore dhe sociale Numri i komunave me plan zhvillimor të bazuar në zonat gjinore Numri i programeve të IPA-s dhe dokumenteve të lidhura me IPA-n, mbi të cilat janë dhënë komentet për integrimin gjinor 3 dokumente politikash, programe dhe plane (2020) 24 komuna me plan veprimi gjinor (2019) 13 inpute të integrimit gjinor për dokumentet IPA III (2020) Të paktën 4 dokumente, programe dhe plane shtesë të politikave (2024) 10 komuna të tjera me plan veprimi gjinor (2024) Inputet e integrimit gjinor për të paktën 3 dokumente programimi IPA III në vit Rishikimi i strategjive, politikave, planeve dhe programeve zhvillimore sektoriale dhe ndërsektoriale, Raporti Vjetor i Progresit të Agjencisë për Barazi Gjinore Raportet Vjetore të Monitorimit të Performancës së Ministrisë së Administrimit të Pushtetit Lokal; uebfaqja e komunës Raporti i Progresit të Instrumentit për Barazi Gjinore Metoda e mbledhjes së të dhënave: Rishikimi në zyrë Angazhimi i qëndrueshëm politik për barazinë gjinore dhe fuqizimin e grave; Situata relativisht e qëndrueshme politike në nivel të Kosovës; Përkushtimi i vazhdueshëm reciprok në rrugën evropiane të Kosovës; Arkitektura e qeverisjes së sektorit është funksionale; Financimi i nivelit qendror për ofrimin e shërbimeve të përgjegjshme gjinore është rritur. Outputi 1 lidhur me rezultatin 1 Përgjigja e koordinuar e vendosur për të përmbushur nevojat urgjente dhe të paparashikuara në lidhje me perspektivën evropiane të Kosovës, masat mbështetëse të ndërmarra në përgjigje të nevojave dhe kapaciteteve politike, ekonomike, shëndetësore Numri i projekteve (përfshirë masat mbështetëse) të zhvilluara, zbatuara dhe vlerësuara në kuadër të instrumentit për përafrimin me acquis të BE-së 0 (2020) 15 (2023) Raport vjetor për zbatimin e IPA-s nga Koordinatori Kombëtar i IPA-s; Raporti i Menaxhimit të Asistencës së Jashtme Kapaciteti absorbues i siguruar, përmes hartimit efektiv të projektit në institucionet e Kosovës. Page 17 of 25 apo sociale për programimin, zbatimin dhe vlerësimin e fondeve IPA. Outputi 1 lidhur me rezultatin 2 Mbështetja e ofruar në zbatimin e marrëveshjeve ekzistuese ose të ardhshme të arritura në kuadër të Dialogut Beograd-Prishtinë. Numri i projekteve (gjatë zbatimit të të cilave do të ndahen përfituesit sipas gjinisë) për zhvillimin socio- ekonomik 33 (2020) 40 (2023) Raporti i Komisionit të BE-së për Kosovën Angazhimi politik në administratën qendrore dhe lokale për të mbështetur dialogun. Outputi 1 lidhur me rezultatin 3 Janë përmirësuar kapacitetet për të ofruar politika dhe zgjidhje digjitale për zvogëlimin e barrës administrative Numri i projekteve të shkëmbimit të të dhënave me ndikim të rëndësishëm duke zbatuar parimin "vetëm një herë" 0 (2020) 4 (2025) Vlerësimi nga ekspert i jashtëm i pavarur Angazhimi i institucioneve kyçe në sigurimin e burimeve të mjaftueshme të nevojshme për të kryer ndërhyrjet e planifikuara Outputi 2 lidhur me rezultatin 3 Koordinimi i agjendës së zvogëlimit të barrës administrative është përmirësuar ndërmjet palëve të interesit për të siguruar progresin e proceseve të reformës Masat e zvogëlimit të barrës administrative me ndikim të rëndësishëm në Planin Vjetor të Punës së Qeverisë çdo vit 0 (2020) 15 (2025) Vlerësimi nga ekspert i jashtëm i pavarur Angazhimi dhe mbështetja e institucioneve vendimmarrëse për të vazhduar reformën politike dhe kryerjen e detyrimeve të tyre në përputhje me perspektivën evropiane Outputi 1 lidhur me rezultatin 4 Administrata e Kosovës është mbështetur përmes një programi të synuar të bursave. Numri i përfituesve të granteve që kanë përfunduar me sukses studimet Master 99% e përfituesve të granteve përfunduan studimet e tyre Master (2020) 100% përfundojnë me sukses studimet master (2024) Raportet e progresit të projektit, vlerësimi i brendshëm dhe i jashtëm Angazhimi i të gjitha palëve të interesit; funksionet e zyrës mbështetëse (help desk) të garantuara për të gjithë përfituesit. Outputi 2 lidhur me rezultatin 4 Grantmarrësit e diplomuar të Skemës së Profesionistëve të Rinj janë punësuar në shërbimin civil në institucionet e Kosovës pas kthimit në Kosovë për të paktën tre vite rresht. Numri i të diplomuarve të punësuar në shërbimin civil 60% (2020) 100% (2024) Raportet e progresit të projektit, vlerësimi i brendshëm dhe i jashtëm Ligji për zyrtarët publikë zbatohet si duhet nga Departamenti për Menaxhimin e Zyrtarëve Publikë dhe ministritë e linjës janë duke përgatitur vlerësimin e nevojave para dhënies së bursave. Outputi 1 lidhur me rezultatin 5 Reformat sektoriale, strategjitë, programet e rimëkëmbjes/zhvillimit pas COVID-19 dhe planet janë hartuar Numri i moduleve të trajnimit për integrimin gjinor të rishikuar/përgatitur për t'u Nuk ka përditësime të fundit të moduleve të Të paktën 4 module të integrimit gjinor për trajnimin e Raportet e progresit të projektit, Baza e të dhënave të Institutit të Kosovës për Mjedisi që mbështet nëpunësit civilë që angazhohen në integrimin gjinor Page 18 of 25 vazhdimisht me ndjeshmëri gjinore. përfshirë në kurrikulën për nëpunësit civilë Numri i inputeve të integrimit gjinor për strategjitë, politikat, programet dhe planet e qeverisë Disponueshmëria e dokumenteve udhëzuese për përfshirjen gjinore specifike për sektorin/fushën e politikës integrimit gjinor për trajnimet e nëpunësve civilë të IKAP-it (2020) 5 inpute të integrimit gjinor për strategjitë, politikat, programet dhe planet qeveritare (2020) Udhëzimet për përfshirjen gjinore specifike për sektorin/fushën e politikës nuk janë në dispozicion (2020) nëpunësve civilë të rishikuar/përgati tur rishtazi (2024) Inputet e integrimit gjinor për të paktën 4 strategji, politika, programe dhe plane qeveritare të ofruara (2024) Në dispozicion udhëzime për integrimin gjinor për të paktën 8 fusha/sektore politike (2024) Administratë Publike, Dokumentet e Komunikimit; numri i shikimeve në mediat sociale, Metoda e mbledhjes së të dhënave: rishikimi i dokumenteve në zyrë Monitorim i rreptë i pa/barazisë gjinore në rimëkëmbjen pas COVID- 19 dhe kontekstin e zgjerimit Outputi 2 lidhur me rezultatin 5 Njësitë e qeverisjes vendore të angazhuara në integrimin gjinor. Numri i stafit komunal të familjarizuar me mjetet e integrimit gjinor; Numri i komunave me plane veprimi/ofrimi të shërbimeve të përgjegjshme ndaj gjinisë; Numri i njësive të qeverisjes vendore që përfitojnë nga granti i dedikuar për performancën gjinore; Nuk ka trajnim për mjetet e integrimit gjinor për pushtetin vendor (2020) 24 komuna me plan veprimi gjinor (2019) 0 njësi të qeverisjes vendore përfitojnë grant të dedikuar për performancën gjinore (2020) Të paktën 100 persona të stafit komunal janë trajnuar për mjetet e integrimit gjinor (2024) 10 komuna të tjera me plan të veprimit gjinor (2024) Deri në 10 komuna përfitojnë nga granti i dedikuar Lista e pjesëmarrësve, agjenda, materialet e trajnimit, Planet Lokale të Zhvillimit, Uebsajti i Komunës; procesverbali zyrtar i miratimit të Këshillit Komunal, Uebsajti i Ministrisë së Administrimit të Pushtetit Lokal, shqyrtimi i dokumenteve në zyrë Angazhimi i qeverisë për të përkthyer politikën e Kosovës për Barazi Gjinore në nivel komunal dhe për të përmirësuar ofrimin e shërbimeve të përgjegjshme ndaj gjinisë Progresi në decentralizimin fiskal Page 19 of 25 për performancë gjinore (2024) Page 20 of 25 4. MARRËVESHJET E ZBATIMIT 4.1. Marrëveshja financiare Për realizimin e këtij veprimi është paraparë të lidhet një marrëveshje financimi me Kosovën. 4.2. Modalitetet e zbatimit Komisioni do të sigurojë që të respektohen rregullat dhe procedurat e duhura të BE-së për sigurimin e financimit për palët e treta, duke përfshirë procedurat e rishikimit, kur është e përshtatshme, dhe pajtueshmërinë e veprimit me masat kufizuese të BE-së.7. 4.2.1. Menaxhimi i drejtpërdrejtë (Grantet) Grantet: (menaxhimi i drejtpërdrejtë) (a) Qëllimi i grantit(ve) Për Fushat e Mbështetjes 1 dhe 2 (Instrumenti i Përafrimit me BE-në dhe Instrumenti Prishtinë-Beograd) qëllimi i granteve është të kontribuojë në mbështetjen e përgatitjes dhe/ose zbatimin e ndërhyrjeve si reagim ndaj sfidave të identifikuara në Marrëveshjen e Stabilizim Asociimit, Programin e Reformës Ekonomike, Agjendën e Reformës Evropiane dhe Raportin për Kosovën, si dhe Dialogun e lehtësuar nga BE-ja për normalizimin e marrëdhënieve midis Beogradit dhe Prishtinës. Për Fushën e Mbështetjes 4 (Young Cell Scheme), qëllimi i granteve është fuqizimi i administratës publike të Kosovës me grupin kompetent dhe profesional të nëpunësve civilë që do të kontribuojnë në fushat e identifikuara si zona të dobëta të administratës së Kosovës. (b) Lloji i aplikuesve të synuar Për Fushat e Mbështetjes 1 dhe 2 (Instrumenti i Përafrimit të BE-së dhe Instrumenti Prishtinë-Beograd), aplikuesit duhet të jenë persona juridikë, autoritete lokale, organe publike, organizata ndërkombëtare, organizata të shoqërisë civile dhe palë të tjera të interesuara. Në rastin e granteve të binjakëzimit, aplikuesit duhet të jenë administratat e shteteve anëtare të BE-së ose organet e tyre të mandatuara. Për Fushën e Mbështetjes 4 (Young Cell Scheme) aplikuesit duhet të jenë persona juridikë, organe publike, organizata ndërkombëtare, aktorë ekonomikë si organizata jofitimprurëse dhe agjenci me bazë në Shtetet Anëtare të BE-së të përfshira në aktivitete kulturore dhe arsimore. 4.2.2. Menaxhimi i drejtpërdrejtë (Prokurimi) Një pjesë e Fushave të Mbështetjes 1 dhe 2 do të zbatohen përmes prokurimit Kjo metodë e dorëzimit do të kontribuojë në rezultatet e mëposhtme: Fusha e Mbështetjes 1 / Produkti: Përgjigja e koordinuar e vendosur për të përmbushur nevojat urgjente dhe të paparashikuara në lidhje me perspektivën evropiane të Kosovës, masat mbështetëse të marra në përgjigje të nevojave politike, ekonomike, mjedisore, shëndetësore ose sociale dhe kapaciteteve për programimin, zbatimin dhe vlerësimin e fondeve të IPA-s. Fusha e Mbështetjes 2 / Produkti: Mbështetja e ofruar në zbatimin e marrëveshjeve ekzistuese ose të ardhshme të arritura në kuadër të Dialogut Beograd-Prishtinë. 7 www.sanctionsmap.eu. Ju lutemi vini re se harta e sanksioneve është një mjet i IT-së për identifikimin e regjimeve të sanksioneve. Burimi i sanksioneve buron nga aktet ligjore të botuara në Gazetën Zyrtare (GZ). Në rast mospërputhjeje ndërmjet akteve ligjore të publikuara dhe përditësimeve në faqen e internetit, mbizotëron versioni i GZ. Page 21 of 25 Instrumenti i përafrimit të Acquis-së së BE- së dhe Instrumenti i dialogut Prishtinë- Beograd Lloji indikativ (punimet, furnizimet, shërbimet) Tremujori indikativ i fillimit të procedurës Instrumenti i Përafrimit të Aquis-së së BE-së Shërbime, punë dhe furnizime TM2, TM3 dhe TM4 të 2022 dhe 2023 Instrumenti i Dialogut Prishtinë - Beograd Shërbime, punë dhe furnizime TM1, TM3 dhe TM4 të 2022 dhe 2023 4.2.3. Menaxhimi i tërthortë me subjekte të besuara Një pjesë e këtij veprimi, përkatësisht Fusha e mbështetjes 3, mund të zbatohet në menaxhim të tërthortë me Deutsche Gesellschaft für Internationale Zusammenarbeit (GIZ). Ky zbatim përfshin objektivin specifik 2 “Forcimi i administratës publike për zbatimin e reformave të lidhura me BE- në dhe zvogëlimi i barrës administrative në fusha të zgjedhura”, duke mbuluar të gjitha fushat e produktit. Subjekti i parashikuar është përzgjedhur duke përdorur kriteret e mëposhtme:  Subjekti ka një kapacitet të fuqishëm operacional për të menaxhuar me sukses projektet e reformës qeverisëse në Kosovë;  Ka marrëdhënie pune afatgjata me një rrjet partnerësh lokalë të angazhuar në zbatimin e reformave të administratës publike; dhe  Mund të kombinojë një gamë të gjerë mjetesh për ndikim të zgjeruar duke integruar politikëbërjen dhe zbatimin e politikave, duke përfshirë rritjen e kapaciteteve për të ofruar shërbime digjitale. Përveç kësaj, projekti i ri i GIZ-it që mbështet Kosovën në perspektivën e saj evropiane që filloi në vitin 2021 synon të përmirësojë kapacitetet administrative për të ofruar reforma duke forcuar koordinimin e politikave dhe duke përmirësuar zbatimin e këtyre politikave. Bashkëpunimi ndërmjet nismave të reformës së qeverisjes së BE-së dhe GIZ- it siguron një koordinim më të mirë kur punohet së bashku me të njëjtin grup partnerësh dhe përfituesish vendas. Një pjesë e këtij veprimi, përkatësisht Fusha e mbështetjes 5, mund të zbatohet në menaxhim të tërthortë me UN Women. Ky zbatim nënkupton që “Qeveria e Kosovës në nivel qendror dhe lokal përputhet gjithnjë e më shumë me normat dhe standardet globale të barazisë gjinore dhe fuqizimit të grave, dhe zbaton acquis-në BE-së për Barazinë Gjinore”, duke mbuluar të gjitha fushat. Subjekti i parashikuar është përzgjedhur duke përdorur kriteret e mëposhtme:  UN Women është një subjekt i përkushtuar ndaj barazisë gjinore dhe fuqizimit të grave.  Punon për të pozicionuar barazinë gjinore si themelore për Objektivat e Zhvillimit të Qëndrueshëm dhe një botë më gjithëpërfshirëse.  UN Women ka punuar në Kosovë që nga viti 1999 dhe bashkëpunon ngushtë me institucionet, qeverinë, shoqërinë civile për ndërtimin dhe avancimin e mekanizmave të barazisë gjinore në nivel qendror dhe lokal për të nxitur barazinë gjinore dhe fuqizimin e grave.  Në vitet e fundit, UN Women në Kosovë ka mbështetur aktivitetet dhe programet që fokusohen në përfundimin e dhunës ndaj grave dhe avancimin e agjendës së grave, paqes dhe sigurisë. UN Women ka zbatuar lehtësira të tjera për barazinë gjinore në vendet fqinje që nga viti 2016 dhe disa veprime të tjera gjithashtu së bashku me BE-në. Në rast se subjektet e parashikuara të përmendura më sipër duhet të zëvendësohen, shërbimet e Komisionit mund të zgjedhin një subjekt zëvendësues duke përdorur të njëjtat kritere të dhëna më sipër. 4.2.4. Ndryshimet nga mënyra e menaxhimit të tërthortë në atë të drejtpërdrejtë (dhe anasjelltas) për shkak të rrethanave të jashtëzakonshme (një opsion i dytë alternativ) Në rrethana të jashtëzakonshme dhe me autorizimin e Komisionit Evropian, janë të mundshme ndryshime nga mënyra e menaxhimit të tërthortë në atë drejtpërdrejtë (dhe anasjelltas), si dhe ndryshime të tjera në mënyrat e menaxhimit dhe të prokurimit. Përveç kësaj, në disa situata të paparashikuara dhe emergjente, me miratimin paraprak të Komisionit Evropian, mund të jetë gjithashtu e mundur mbështetja e veprimeve të paparashikuara dhe ad hoc. Page 22 of 25 4.3. Fushëveprimi i pranueshmërisë gjeografike për prokurime dhe grante Do të zbatohet pranueshmëria gjeografike për sa i përket vendit të themelimit për pjesëmarrje në procedurat e prokurimit dhe dhënies së granteve dhe për sa i përket origjinës së furnizimeve të blera siç përcaktohet në aktin themelor dhe të përcaktuar në dokumentet përkatëse kontraktuale. 4.4. Buxheti indikativ Kontributi i BE-së (shuma në euro) Kontributi indikativ i palës së tretë, në monedhën e identifikuar Produkti 1: Përgjigja e koordinuar e vendosur për të përmbushur nevojat urgjente dhe të paparashikuara në lidhje me perspektivën evropiane të Kosovës, masat mbështetëse të ndërmarra në përgjigje të nevojave dhe kapaciteteve politike, ekonomike, shëndetësore apo sociale për programimin, zbatimin dhe vlerësimin e fondeve IPA; e përbërë nga 4 360 000 Menaxhimi i drejtpërdrejtë (Grantet) – krh. seksionin 4.2.1 N.A. Menaxhimi i drejtpërdrejtë (Prokurimi) – krh. seksioni 4.2.2 N.A. Produkti 2: Mbështetja e ofruar në zbatimin e marrëveshjeve ekzistuese ose të ardhshme të arritura në kuadër të Dialogut Beograd- Prishtinë; e përbërë nga 1 500 000 Menaxhimi i drejtpërdrejtë (Grantet) – krh. seksionin 4.2.1 N.A. Menaxhimi i drejtpërdrejtë (Prokurimi) – krh. seksioni 4.2.2 N.A. Produkti 3: Janë përmirësuar kapacitetet për të ofruar politika dhe zgjidhje digjitale për reduktimin e barrës administrative dhe është përmirësuar koordinimi i agjendës së reduktimit të barrës administrative ndërmjet palëve të interesuara për të siguruar progresin e proceseve të reformës; e përbërë nga 4 000 000 Menaxhimi indirekt me GIZ -- krh. seksioni 4.2.3 N.A. Produkti 4: Administrata e Kosovës është mbështetur përmes një programi të synuar të bursave dhe përfituesit e diplomuar të Young Cell Scheme janë punësuar në shërbimin civil në institucionet e Kosovës pas kthimit në Kosovë për të paktën tre vite rresht; e përbërë nga: 3 000 000 1 000 000 Menaxhimi i drejtpërdrejtë (Grantet) – krh. seksionin 4.2.1 N.A. Produkti 5: Reformat sektoriale, strategjitë, programet e rimëkëmbjes/zhvillimit pas COVID-19 dhe planet janë hartuar me ndjeshmëri gjinore në mënyrë të vazhdueshme; e përbërë nga 1 500 000 Menaxhimi i tërthortë me UN WOMEN – krh. seksionin 4.2.3 N.A. Grantet – shuma totale sipas seksionit 4.2.1 4 500 000 N.A. Prokurimi – shuma totale sipas nenit 4.2.2 4 360 000 N.A. Page 23 of 25 Menaxhimi i tërthortë me subjektet e besuara sipas seksionit 4.2.3 5 500 000 N.A. Vlerësimi (krh. seksionin 5.3) do të mbulohet me një vendim tjetër N.A. Kontrolli/Verifikimi i shpenzimeve (krh. seksionin 6) do të mbulohet me një vendim tjetër N.A. Komunikimi dhe vizibiliteti (krh. seksionin 7) N.A. N.A. Kontingjentet N.A. N.A. Total 14 360 000 1 000 000 4.5. Organizimi dhe përgjegjësitë organizative Dy fushat e para të mbështetjes do të zbatohen nën menaxhimin e drejtpërdrejtë nga Zyra e BE-së në Kosovë, si Autoritet Kontraktues që ka përgjegjësinë e përgjithshme për kontraktimin, monitorimin dhe vlerësimin dhe zbatimin e projekteve që rrjedhin nga dy instrumentet do të koordinohet nga institucionet përkatëse përfituese dhe Koordinatori Kombëtar i IPA-s. Për fushën e tretë të mbështetjes, Reduktimin e Barrës Administrative, partneri zbatues GIZ do të bazohet në rrjetin e krijuar gjatë projekteve të tij të mëparshme dhe do të vazhdojë të punojë me Zyrën për Planifikim Strategjik, Zyrën Ligjore dhe Zyrën për Bashkëpunim Zhvillimor në Zyrën e Kryeministrit, të cilat janë të gjithë përgjegjëse për koordinimin e zvogëlimit të barrës administrative në Kosovë. Në zbatimin e veprimit do të përfshihen edhe institucione të tjera kyçe, si Ministria e Financave, Ministria e Ekonomisë dhe Agjencia për Shoqërinë e Informacionit. GIZ do të ketë përgjegjësinë e përgjithshme për të mbikëqyrur koordinimin e zbatimit, raportimit, monitorimit dhe vlerësimit. GIZ do të krijojë një ekip projekti. Një Komitet Drejtues (KD) që përfshin partnerët lokalë koordinues dhe Zyrën e BE- së në Kosovë do të themelohet për të mbikëqyrur dhe koordinuar operacionet e veprimit. Në fushën e mbështetjes 4, Young Cell Scheme, do të hapet një thirrje për propozime. Partneri zbatues i përzgjedhur do të punojë ngushtë me Ministrinë e Punëve të Brendshme, Zyrën e Kryeministrit dhe të gjitha ministritë e tjera të linjës për të siguruar një përzgjedhje të bazuar në merita të kandidatëve dhe punësimin eventual të të diplomuarve. Partneri zbatues do të krijojë një ekip projekti për të siguruar zbatimin e aktiviteteve të dakorduara. Projekti së bashku me Zyrën e BE-së dhe institucionet përfituese do të krijojnë një komitet drejtues të projektit. Për fushën e pestë të mbështetjes, Fondi për Barazi Gjinore, UN Women do të punojnë në partneritet të ngushtë me Agjencinë për Barazi Gjinore, Zyrën për Planifikim Strategjik në Kryeministri, Ministrinë e Pushtetit Lokal, ministritë e përzgjedhura të linjës, Zyrën e BE-së. në Kosovë, organizatat e shoqërisë civile të grave dhe institucionet tjera partnere. UN Women do të krijojë një ekip projekti. Një Komitet Drejtues (KD) do të krijohet për të mbikëqyrur dhe koordinuar operacionet e veprimit. 5. MONITORIMI DHE RAPORTIMI I PERFORMANCËS/REZULTATEVE 5.1. Monitorimi i brendshëm Për dy fushat e para të mbështetjes, Zyra e BE-së do të sigurojë monitorim të brendshëm të veprimeve që rrjedhin nga dy objektet, si dhe do të sigurojë përfshirjen e plotë të zyrës së NIPAC dhe palëve të tjera kyçe të përfshira. Për fushën e mbështetjes tre, partneri zbatues GIZ do të ndjekë procedurat e tij të brendshme të monitorimit për monitorimin e veprimit. Për fushën e mbështetjes 4, monitorimi i brendshëm do të sigurohet nga Zyra e BE-së. Këto përpjekje monitoruese do të plotësohen nga partnerët kryesorë të veprimit, Ministria e Punëve të Brendshme dhe zyra e NIPAC. Për fushën e pestë të mbështetjes, UN Women është përgjegjëse për monitorimin dhe raportimin. Monitorimi i projektit do të jetë në përputhje me rregulloret dhe procedurat e UN Women për monitorim. 5.2. Rolet dhe përgjegjësitë për mbledhjen, analizën dhe raportimin e të dhënave Për shkak të natyrës së dy fushave të para të mbështetjes, nuk është e mundur në këtë periudhë kohore të përshkruhen aranzhimet e performancës dhe monitorimit. Ndërhyrjet që do të financohen në këto dy objekte do të koordinohen ngushtë me zyrën e NIPAC. Për fushën e mbështetjes tre, përgjegjësitë për mbledhjen, analizën dhe raportimin e të dhënave do të bien mbi partnerin zbatues, GIZ. Për fushën e katërt të mbështetjes, përgjegjësia për mbledhjen, analizën dhe raportimin e të dhënave do t'i takojë partnerit zbatues të mbështetur nga institucionet përfituese, zyrës së NIPAC Page 24 of 25 dhe ministrive përkatëse. Për fushën e mbështetjes pesë, mbledhja, analiza dhe raportimi i të dhënave do të jetë përgjegjësi e UN Women, e mbështetur nga institucionet përkatëse. 5.3. Vlerësimi Duke pasur parasysh natyrën e veprimit ose ndonjë prej fushave të mbështetjes, një vlerësim afatmesëm ose përfundimtar do të kryhet për këtë veprim ose fushat e tij të mbështetjes nëpërmjet konsulentëve të pavarur të kontraktuar nga Komisioni ose nëpërmjet një partneri zbatues. Vlerësimet do të kryhen për qëllime mësimore, veçanërisht në lidhje me natyrën e objekteve dhe natyrën e ndërhyrjeve. Komisioni do të informojë partnerin zbatues të paktën 1 (një) muaj përpara për datat e parashikuara për misionet e vlerësimit. Partneri zbatues do të bashkëpunojë në mënyrë efikase dhe efektive me ekspertët e vlerësimit, dhe ndër të tjera do t'u sigurojë atyre të gjithë informacionin dhe dokumentacionin e nevojshëm, si dhe qasjen në mjediset dhe aktivitetet e projektit. Raportet e vlerësimit do të ndahen me përfituesin partner dhe me akterë të tjerë kyç. Partneri zbatues dhe Komisioni do të analizojnë konkluzionet dhe rekomandimet e vlerësimeve dhe, sipas rastit, në marrëveshje me partnerin përfitues, vendosin së bashku për veprimet vijuese që do të ndërmerren dhe çdo rregullim të nevojshëm, duke përfshirë, nëse tregohet, riorientimin të projektit. Shërbimet e vlerësimit do të mbulohen nga një masë tjetër mbështetëse që përbën një vendim financimi. Sipas Planit të Veprimit Gjinor të BE-së, monitorimi dhe vlerësimi do të përfshijnë analizën gjinore. 6. AUDITIMI Pa cenuar detyrimet e zbatueshme për kontratat e lidhura për zbatimin e këtij veprimi, Komisioni, në bazë të një vlerësimi të rrezikut, mund të kontraktojë auditime të pavarura ose detyra verifikimi të shpenzimeve për një ose disa kontrata ose marrëveshje. Financimi i auditimit mbulohet nga një masë tjetër që përbën një vendim financimi. 7. KOMUNIKIMI DHE VIZIBILITETI Vizibiliteti i financimit të BE-së dhe komunikimi në lidhje me objektivat dhe ndikimin e Veprimeve janë një detyrim ligjor për të gjitha Veprimet e financuara nga BE-ja, siç përcaktohet në kërkesat e BE-së për komunikimin dhe vizibilitetin në fuqi. Në veçanti, përfituesit e fondeve të BE-së duhet të njohin origjinën e financimit të BE-së dhe të sigurojnë vizibilitetin e duhur të tij duke:  Dhënë një deklaratë që thekson mbështetjen e marrë nga BE-ja në mënyrë të dukshme në të gjitha dokumentet dhe materialin e komunikimit në lidhje me zbatimin e fondeve, duke përfshirë në uebfaqen zyrtare dhe llogaritë e mediave sociale, ku këto ekzistojnë; dhe  Promovuar veprimet dhe rezultatet e tyre duke ofruar informacion të synuar koherent, efektiv dhe proporcional për audienca të shumta, duke përfshirë mediat. Sipas rastit, administrata e Kosovës do të zbatojë masat e vizibilitetit dhe komunikimit (për shembull, në lidhje me reformat që lidhen me mbështetjen buxhetore të BE-së), subjektet e besuara, kontraktorët dhe përfituesit e granteve. Do të përfshihen obligimet përkatëse kontraktuale, përkatësisht, në marrëveshjet financiare, marrëveshjet e delegimit dhe kontratat e prokurimit dhe grantit. Masat do të bazohen në një plan specifik komunikimi dhe vizibiliteti, të krijuar dhe zbatuar në përputhje me kërkesat e BE-së për komunikim dhe vizibilitetin në fuqi. Plani do të përfshijë, ndër të tjera, një narrativë komunikimi dhe mesazhe master për Veprimin, të përshtatura për audiencat e ndryshme të synuara (grupet e interesit, shoqërinë civile, publikun e gjerë, etj.) Masat e dukshmërisë dhe komunikimit specifike për këtë veprim do të jenë plotësuese me aktivitetet më të gjera të komunikimit të zbatuara drejtpërdrejt nga shërbimet e Komisionit Evropian dhe/ose Delegacionet dhe Zyrat e BE-së. Komisioni Evropian dhe Delegacionet dhe Zyrat e BE-së duhet të informohen plotësisht për planifikimin dhe zbatimin e aktiviteteve specifike të vizibilitetit dhe komunikimit, veçanërisht në lidhje me narrativën e komunikimit dhe mesazhet kryesore. Page 25 of 25 8. QËNDRUESHMËRIA Sa i përket dy komponentëve të parë, Instrumenti i përafrimit të acquis-së së BE-së dhe Instrumenti i dialogut Prishtinë- Beograd, kjo lloj ndihme është dëshmuar të jetë jashtëzakonisht e dobishme për qëndrueshmërinë e asistencës së përgjithshme të BE-së për Kosovën dhe ne shohim një pronësi në rritje të përfituesit për këto lloj aktivitetesh. Ajo që është e rëndësishme për këto instrumente është se metodologjia e saj po merret ngadalë nga përfituesi i IPA II. Ata tani janë të bindur se pa kryer ekspertizën përkatëse dhe punën përgatitore nuk janë në gjendje të angazhohen në projekte dhe të sigurojnë zbatimin e suksesshëm të tyre. Në lidhje me komponentin e tretë, mbështetjen për Reduktimin e Barrës Administrative, do të arrihet qëndrueshmëria e rezultateve, pasi projekti do të funksionojë brenda sistemeve qeveritare dhe do të ndihmojë në vendosjen e proceseve për ndarje më të mirë të të dhënave, shërbime digjitale dhe filtra për të zbuluar dhe reduktuar barrët e tepërta administrative. Palët kryesore të interesuara janë përfshirë në mënyrë aktive në hartimin e veprimit. Përsa i përket komponentit të katërt, Young Cell Scheme, ndikimi në sigurimin e qëndrueshmërisë është punësimi i të diplomuarve në shërbimin civil. Me këtë, kapacitetet teknike dhe njohuritë e qeverisë në zbatimin e agjendës së BE-së vazhdimisht përmirësohen. Ky veprim do të kundërshtojë ikjen e trurit. Përfshirja e anëtarëve të grupeve të pafavorizuara në bursa do të kontribuojë në përfshirjen sociale. Sa i përket komponentit të pestë, Instrumenti për Barazi Gjinore, qëndrueshmëria e rezultateve do të sigurohet përmes përafrimit të politikave dhe strategjive të Kosovës me udhëzimet ndërkombëtare dhe të BE-së për barazinë gjinore: duke mbështetur integrimin gjinor në përgatitjen e politikave dhe planeve të veprimit, veprimi përfshin qëndrueshmëri në të gjitha aktivitetet e saj. Duke investuar në aktorë, procese dhe individë, integrimi gjinor gradualisht do të institucionalizohet. Një aspekt kyç është nxitja e bashkëpunimit midis aktorëve (në nivel qendror dhe vendor dhe me shoqërinë civile). Do të tregohet kujdes që të mos futen sisteme paralele, por të përfshihet gjinia brenda kornizave, mekanizmave, strukturave dhe procedurave që ekzistojnë. Veprimi vendos një fokus të fortë në lehtësimin e dialogut, ndryshimin dhe zgjidhjen e problemeve brenda kontekstit të legjislacionit, politikave dhe qeverisjes për integrimin gjinor, në mënyrë që të ndihmojë në ndërtimin e mëtejshëm të kapaciteteve përtej fushëveprimit të veprimit. Faqe 1 nga 20 SHQ SHTOJCA I.4 e Marrëveshjes Financiare për planin vjetor të veprimit në favor të Kosovës* për vitin 2021 Dokumenti i veprimit për “BE-ja për Mjedisin” 1. PËRMBLEDHJE 1.1. Tabela përmbledhëse e veprimeve Titulli Veprimi 04. BE-ja për Mjedisin Plani Vjetor i Veprimit i IPA III në favor të Kosovës për vitin 2021 Numri CRIS 043-659/4 Akti themelor Financuar nga Instrumenti i Asistencës së Para-Anëtarësimit (IPA III) Nisma Team Europe Po, fusha e mbështetjes tre (3) do të zbatohet në bashkëpunim me KFW (Kreditanstalt für Wiederaufbau), Gjermani Zona që përfiton nga veprimi Veprimi do të kryhet në Kosovë Dokumenti i programimit Korniza e Programimit e IPA III INFORMATA MBI FUSHAT PRIORITARE DHE SEKTORIN Dritarja dhe prioriteti tematik Dritarja 3: Agjenda e gjelbër dhe kontektiviteti i qëndrueshëm Prioriteti Tematik 01: Mjedisi dhe ndryshimet klimatike Prioriteti Tematik 02: Transporti, ekonomia dhe shoqëria digjitale si dhe energjia Objektivat e Zhvillimit të Qëndrueshëm (OZHQ-të) OZHQ-ja kryesore (vetëm 1): OZHQ 3 Shëndet i mirë dhe mirëqenie OZHQ të tjera të rëndësishme (deri në 9) dhe sipas rastit, caqet: OZHQ 5 Barazia gjinore OZHQ 6 Ujë i pastër dhe kanalizime OZHQ 7 Energji e përballueshme dhe e pastër OZHQ 12 Konsumi dhe prodhimi i përgjegjshëm OZHQ 13 Veprimi klimatik Kodi(et) i DAC 410 – Mbrojtja e përgjithshme e mjedisit – 100% Kanali kryesor i liferimit Kanali kryesor: 12000 – Qeveria përfituese Shënjuesit (nga formulari i DAC) Objektivi i përgjithshëm i politikës Jo i synuar Objektiv domethënës Objektiv kryesor Zhvillimi i pjesëmarrjes/qeverisja e mirë ☒ ☐ ☐ Ndihma për mjedisin ☐ ☐ ☒ Barazia gjinore dhe fuqizimi i grave dhe vajzave ☐ ☒ ☐  Ky përcaktim është pa paragjykim ndaj qëndrimeve mbi statusin, dhe është në përputhje me RKSKB 1244/1999 dhe me Opinionin e GJND-së mbi shpalljen e pavarësisë së Kosovës. Faqe 2 nga 20 Zhvillimi i tregtisë ☒ ☐ ☐ Shëndeti riprodhues, i nënës, i të porsalindurit dhe i fëmijës ☒ ☐ ☐ Reduktimi i rrezikut nga fatkeqësitë ☒ ☐ ☐ Përfshirja e personave me aftësi të kufizuara ☒ ☐ ☐ Të ushqyerit ☒ ☐ ☐ Shënjuesit e Konventës RIO Jo i synuar Objektiv domethënës Objektiv kryesor Diversiteti biologjik ☒ ☐ ☐ Luftimi i shkretëtirëzimit ☒ ☐ ☐ Zbutja e ndryshimeve klimatike ☒ ☐ ☐ Përshtatja ndaj ndryshimeve klimatike ☒ ☐ ☐ Shënjuesit e brendshëm Objektivat e politikës Jo i synuar Objektiv domethënës Objektiv kryesor Digjitalizimi ☒ ☐ ☐ Migrimi ☒ ☐ ☐ Covid-19 ☒ ☐ ☐ INFORMATA MBI BUXHETIN Shumat në fjalë Linja buxhetore: 15.020201.02 Kostoja totale e vlerësuar: EUR 16 000 000 Shuma totale e kontributit buxhetor të BE-së: EUR 16 000 000 MENAXHIMI DHE ZBATIMI Lloji i financimit dhe metoda(t) e zbatimit Menaxhimi direkt nëpërmjet: Prokurimit Menaxhimi indirekt me subjektin(et) e përzgjedhur në përputhje me kriteret e përcaktuara në seksionin 4.2.1: - Zyra e Kombeve të Bashkuara për Shërbimet e Projektit (UNOPS) - Kreditanstalt për Wiederaufbau (KFW) Prioritetet dhe pikat kryesore relevante nga Plani Ekonomik dhe i Investimeve për Ballkanin Perëndimor [vetëm për Ballkanin Perëndimor] Prioritetet: Energjia, Agjenda e Gjelbër Pikat kryesore: Energjia e ripërtëritshme, mbeturinat dhe ujërat e zeza Data përfundimtare për lidhjen e Marrëveshjes Financiare Më së voni deri më 31 dhjetor N+1 Data përfundimtare për lidhjen e marrëveshjeve të kontributit/delegimit, kontratave të prokurimit dhe të 3 vjet pas datës së lidhjes së Marrëveshjes Financiare, me përjashtim të rasteve të përmendura në nenin 114(2) të Rregullores Financiare Faqe 3 nga 20 granteve Periudha indikative e zbatimit operacional 72 muaj pas lidhjes së Marrëveshjes Financiare Data përfundimtare për zbatimin e Marrëveshjes Financiare 12 muaj pas lidhjes së Marrëveshjes Financiare 1.2. Përmbledhja e veprimit Qëllimi i këtij veprimi është të mbështesë Kosovën në adresimin e rreziqeve mjedisore që krijohen nga ndotja e ajrit, ujit dhe mbeturinave përmes veprimit klimatik, çndotjes së ujit dhe mbështetjes për një menaxhim të qëndrueshëm të mbeturinave, në përputhje me agjendën e gjelbër për Ballkanin Perëndimor. Në kuadër të dy fushave të para të mbështetjes, ndërmarrja energjetike ‘’Korporata Energjetike e Kosovës’’, e cila ka në funksion dy termocentrale të vjetra me thëngjill, do të mbështetet në a) ndërtimin e impiantit të saj të trajtimit të ujërave të zeza, i cili do të trajtojë ujin industrial dhe ujërat e tjera para se të shkarkohen në natyrë dhe b) përgatitjen e një projekti për reduktimin e emetimeve të SO2 nga Kosova B, duke qenë në përputhje me direktivat mjedisore siç janë Direktiva për Impiantet e Mëdha të Djegies dhe Direktiva për Emetimet Industriale. Fusha e tretë e mbështetjes do të mbështesë menaxhimin financiar dhe institucional, si dhe funksionimin dhe mirëmbajtjen e Kompanisë për Menaxhimin e Deponive në Kosovë. Kjo duhet të kontribuojë ndjeshëm në menaxhimin e mbeturinave që është i shëndoshë në aspektin mjedisor, mbrojtës i shëndetit dhe i qëndrueshëm, si dhe në harmonizimin me standardet evropiane dhe rritjen e bashkëpunimit me akterë. 2. ARSYETIMI 2.1. Analiza e kontekstit Fusha e mbështetjes 1: Ndërtimi i impianteve të trajtimit të ujërave të zeza në Kosova B Menaxhimi, monitorimi dhe shkarkimi i ujërave të zeza paraqesin një çështje kritike në operimin aktual të termocentralit Kosova B. Shkarkimet e ujërave të zeza janë larg kërkesave të referencave më të mira për impiantet e mëdha të djegies dhe Direktivën e Emetimeve Industriale. Ndikimi i aktivitetit të impiantit në ujërat sipërfaqësore dhe nëntokësore është i konsiderueshëm. Janë gjashtë rrjedha kryesore të identifikuara të ujërave të zeza në termocentralin Kosova B:  Llumi i prodhuar nga trajtimi i zbutjes (dekarbonizimit).  Përmbytja e pellgjeve të ujit të dekarbonizuar dhe të demineralizuar  Heqja e hirit nga pjesa e poshtme  Heqja dhe asgjësimi i hirit të thëngjillit  Sistemi i ujërave të zeza civile duke përfshirë kullimin  Uji me vaj dhe mazut Këto rrjedha derdhen në pika të ndryshme të objektit, por grumbullohen në një kanal të vetëm duke e shkarkuar ujin në lumin Sitnica, i pozicionuar në perëndim të termocentralit. Aktualisht, në Kosova B nuk ka asnjë objekt që operon specifikisht për trajtimin e ujërave të zeza, përveç fazës së sedimentimit të ujërave të zeza për largimin e hirit nga pjesa e poshtme. Një studim i fizibilitetit për masat mjedisore dhe masat tjera në Kosova B (financuar nga IPA 2014) ka propozuar zhvillimin e një sistemi të ujërave të zeza, në përputhje me Direktivat e Bashkimit Evropian (BE) dhe rregulloret e Kosovës. Studimi rekomandon ndërtimin e një sistemi të përshtatshëm të ujërave të zeza që do të minimizojë shkarkimin e ujit dhe do të konsistojë në një trajtim të qëndrueshëm të rrjedhave të ndryshme, në mënyrë që të sigurohet që shkarkimi në lumin Sitnica të jetë plotësisht në përputhje me standardet mjedisore. Fusha e mbështetjes 2: Mbështetja e BE-së për ajrin e pastër (Dizajni për reduktimin e dioksidit të squfurit (SO2)) Raporti i Komisionit për Kosovën i vitit 2021 theksoi se termocentralet Kosova A dhe Kosova B janë shumë Faqe 4 nga 20 ndotëse dhe shtojnë dukshëm ndotjen e madhe të ajrit në Kosovë dhe problemet mjedisore dhe shëndetësore. Për më tepër, raporti bën thirrje për vazhdimin e përmirësimit mjedisor të termocentralit Kosova B në mënyrë që të jetë në përputhje me direktivat përkatëse të BE-së. Prodhimi i energjisë elektrike në Kosovë dominohet nga kapaciteti i linjitit. Kapaciteti total i instaluar gjenerues është rreth 1 470 MW, dhe pothuajse 88% e tij janë dy termocentralet me linjit. Sa i përket prodhimit të energjisë elektrike, dy njësitë e linjitit sigurojnë rreth 95% të prodhimit të përgjithshëm të Kosovës. Bilanci sigurohet nga impiante të vogla të ujit, erës dhe fotovoltaike diellore. Sa i përket burimeve të ripërtëritshme të energjisë, rreth 1 185 MW kapacitet diellor fotovoltaik dhe me erë aktualisht janë në faza të ndryshme të zhvillimit në Kosovë. Kosova nuk ka as nxjerrje të naftës dhe as të gazit dhe nuk ka infrastrukturë të importit të gazit, megjithëse është e interesuar të lidhet me Gazsjellësin Trans-Adriatik nëpërmjet Shqipërisë dhe me rrjetin e gazit të Maqedonisë së Veriut. Kosova nuk ka shumë burime hidroenergjetike. Në këtë drejtim, kalimi në burimet e energjisë së gjelbër do të kërkojë kohë dhe pritet që në këtë periudhë tranzicioni Kosova B të mbetet në funksion të paktën deri në vitin 2035. Raporte dhe studime të ndryshme të kryera në të kaluarën për Kosovën B si një nga emetuesit kryesorë të ndotësve në Kosovë dhe Ballkanin Perëndimor tregojnë se emetimet e pluhurit nga ky termocentral janë rreth 15 herë më të larta se standardet e lejuara. Përveç pluhurit, Kosova B emeton edhe nivele të tepërta të NOx dhe SO2. Sistemet e Monitorimit të Vazhdueshëm të Emetimeve të instaluara në Kosovën B matën një vlerë mesatare të SO2 prej 677.88 mg/Nm3 gjatë viteve 2012-2015. Sipas obligimeve të Traktatit të Komunitetit të Energjisë, vlera kufi e emetimit të SO2 (mesatarja mujore) që duhet të përmbushë Kosova B aktualisht është e barabartë me 400 mg/Nm3 dhe nga viti 2023 e tutje do të jetë 200 mg/Nm3. Studimi i fizibilitetit për masat mjedisore dhe masat e tjera në Kosovën B (financuar nga IPA 2014) vlerësoi performancën mjedisore të Kosovës B (në lidhje me emetimet e tymit dhe ndotjen e ajrit, trajtimin e ujërave të zeza dhe nivelin e ndotjes së ujërave sipërfaqësore, nëntokësore, tokën, zonën etj.), si dhe efikasitetin, fuqinë dalëse dhe jetëgjatësinë e mbetur të termocentralit ekzistues. Studimi rekomandoi një rinovim të madh të Kosovës B për ta sjellë atë në përputhje me kërkesat ligjore. Duke pasur parasysh kompleksitetin e rinovimeve të tilla, projekti është ndarë në dy faza. Faza e parë aktualisht po zbatohet në kuadër të një projekti të BE-së me vlerë 78 milionë euro në kuadër të IPA 2018 dhe IPA 2019 dhe konsiston në përmirësimin e filtrit elektrostatik, zëvendësimin e ventilatorëve të induktuar dhe masat për reduktimin e NOx. Faza e dytë do të përbëhet nga masa për reduktimin e emetimeve të SO2. Së bashku, këto aktivitete do të çojnë në përputhje me Direktivën për Impiantet e Mëdha me Djegie (LCPD 2001/80/KE) dhe Direktivën për Emetime Industriale (IED 2010/75/BE) për këtë impiant. Në përputhje me këtë qasje, ky komponent do të përfshijë hartimin e fazës së dytë të rinovimit të Kosovës B në mënyrë që të reduktohen emetimet e SO2. Fusha e mbështetjes 3: Mbështetja për Kompaninë për Menaxhimin e Deponive në Kosovë Përgjegjësitë për menaxhimin e mbeturinave në Kosovë ndahen ndërmjet institucioneve të nivelit qendror dhe atij lokal. Shërbimet e grumbullimit të mbeturinave të ngurta në Kosovë ofrohen nga shtatë kompani rajonale të mbeturinave në pronësi të qeverive lokale dhe disa operatorë privatë të licencuar. Pjesa më e madhe e mbeturinave të grumbulluara hidhet në deponi ose në stacione të transferimit. Në disa zona rurale dhe urbane mungojnë shërbimet e duhura të grumbullimit dhe mbeturinat derdhen në deponi ilegale. Në Kosovë ekzistojnë shtatë deponi, katër prej të cilave (Prizren, Gjilan, Prishtinë dhe Podujevë) menaxhohen nga Kompania për Menaxhimin e Deponive në Kosovë. Kjo kompani menaxhon edhe stacionin e transferimit që gjendet në Ferizaj. Kompania është një ndërmarrje publike, përgjegjësia kryesore e së cilës është të sigurojë që deponitë operojnë në mënyrë të sigurt dhe efikase, në përputhje me standardet e mbrojtjes së mjedisit. Përgjegjësitë e kompanisë shtrihen gjithashtu deri në mbylljen dhe kujdesin pasues të deponive në fund të kapacitetit të tyre të projektuar dhe në ndërtimin e objekteve të reja të depozitimit të mbeturinave. Më parë, KfW ka financuar një studim fizibiliteti për mbeturinat e ngurta të Kosovës, në të cilin janë identifikuar disa mangësi. Gjetjet kryesore janë: Faqe 5 nga 20 - Mungesa e kapaciteteve financiare për t’i mbuluar kostot e investimeve - Kompania ka të punësuar shumë staf të zyrës, duke shpenzuar paratë e saj në burime të gabuara. - Mungesa e trajnimit adekuat të stafit në menaxhimin e deponive dhe praktikat operative, si dhe në planifikimin e biznesit, menaxhimin financiar, rishikimin e tarifave, planifikimin dhe menaxhimin e burimeve njerëzore, ndërgjegjësimin dhe informimin e publikut. - Tarifa e hyrjes në deponi është shumë e ulët dhe nuk gjeneron të ardhura të mjaftueshme për kompaninë. Nëse tarifa e hyrjes llogaritet dhe rritet siç duhet, kjo do të mund të mundësonte qëndrueshmëri financiare dhe operacionale, më shumë projekte të investimeve kapitale dhe përfundimisht trajtimin e mbeturinave sipas standardeve të kërkuara. Në kuadër të IPA 2020, BE-ja dhe KfW po mbështesin Kosovën në forcimin e infrastrukturës së mbeturinave të ngurta (përmirësimi i deponive). Ky veprim i plotëson këto ndërhyrje pasi qëndrueshmëria e investimeve dhe menaxhimi i duhur i infrastrukturës mund të arrihet vetëm përmes rritjes së kapaciteteve të kompanisë së menaxhimit të deponisë. 2.2. Analiza e problemit sipas fushave të mbështetjes Problemet mjedisore janë rritur gjatë dekadave të përdorimit të pakontrolluar të burimeve natyrore dhe minerale dhe prodhimit industrial të vjetërsuar, shoqëruar me nivele shumë të larta të ndotjes në Kosovë. Situata e përgjithshme mjedisore është përkeqësuar gjatë viteve të fundit, me rritjen e ndotjes nga aktivitetet e ndërtimit, trafiku, ngrohja e shtëpive dhe ndotja nga termocentralet. Furnizimi me energji është jo i larmishëm dhe jo i besueshëm, me më shumë se 90% të energjisë elektrike që prodhohet nga dy termocentrale të vjetruara me linjit, Kosova A dhe Kosova B. Midis 3 dhe 5% e kërkesës për ngrohje mbulohet nga ngrohja qendrore, ndërsa pjesa tjetër mbulohet nga biomasa-dru zjarri, energjia elektrike dhe vaji/nafta. Prodhimi i energjisë së bashku me operatorët tjerë industrialë, transportin, deponitë e mbeturinave urbane dhe amvisëritë janë burimet kryesore të ndotjes së ajrit në Kosovë. Fusha e mbështetjes 1: Ndërtimi i impianteve të trajtimit të ujërave të zeza në Kosovën B Cilësia e ujit dhe e tokës është gjithashtu e rrezikuar për shkak të shkarkimeve të patrajtuara të ujërave të zeza urbane dhe industriale, hedhjes së mbeturinave të ngurta, si dhe aktiviteteve industriale dhe bujqësore. Qasja në shërbimet e ujërave të zeza ende mungon. Vetëm 50% e amvisërive rurale janë të lidhura me sistemin e kanalizimit dhe aktualisht vetëm 1% e të gjithë popullsisë ka qasje në shërbimet e trajtimit të ujërave të zeza. Shumë industri të mëdha shkarkojnë ujë të kontaminuar në sistemin e kanalizimit ose në rrjedhat e lumenjve drejtpërdrejt. Mungesa e objekteve për trajtimin e ujërave të zeza dhe menaxhimi i gabuar i ujërave të zeza ka shkaktuar shqetësime, veçanërisht për fëmijët që duhet të kalojnë nëpër ujërat e zeza rrugës për në shkollë. Kjo është në kundërshtim me parimet bazë të Direktivës së BE-së për Ujërat Urbane (91/271/EEC) dhe Direktivën e Emetimeve Industriale (2010/75/BE). Fusha e mbështetjes 2: Mbështetja e BE-së për ajër të pastër (Dizajni i reduktimit të SO2) Raportet e Agjencisë për Mbrojtjen e Mjedisit të Kosovës tregojnë se emetimet e grimcave (PM 2.5 dhe PM 10) tejkalojnë vlerat maksimale të lejuara dhe numrin e ditëve gjatë vitit. Situata është veçanërisht e keqe gjatë dimrit për shkak të kushteve të pafavorshme klimatike dhe për shkak të djegies së biomasës dhe lëndëve djegëse fosile për ngrohje. Vlerësohet se kostoja totale e ndotjes së ajrit sillet nga 2.5% në 4.7% të BPV-së1. Nivelet e larta të ndotjes së mjedisit përbëjnë një kërcënim serioz për shëndetin publik. Ekziston një lidhje e qartë midis ekspozimit ndaj ndotjes së ajrit dhe zhvillimit të sëmundjeve serioze të mushkërive si sëmundjet kronike obstruktive të mushkërive dhe kanceri. Vlerësohet se rreth 760 banorë vdesin para kohe çdo vit për shkak të ekspozimit ndaj niveleve të larta të ndotjes së ajrit. Për më tepër, vlerësohet gjithashtu se rreth 13 fëmijë vdesin çdo vit për shkak të sëmundjeve të shkaktuara nga uji dhe higjienës së dobët. Raporti i Komisionit për Kosovën për vitin 2021 përmend se ende duhet të ndërmerren masa të përhershme për të reduktuar cilësinë e ndotjes së ajrit. Hulumtimet tregojnë se për shkak të disa faktorëve kulturorë, socialë dhe biologjikë, gratë mund të jenë më të ndjeshme ndaj efekteve negative të ndotjes së mjedisit. Cilësia e ajrit, veçanërisht në zonat urbane, vazhdon të përbëjë një kërcënim të madh për shëndetin publik. Kostot totale të vlerësuara ekonomike për shkak të efekteve shëndetësore të ndotjes së ajrit në Kosovë sillen nga 37 milionë euro 1 http://documents1.worldbank.org/curated/en/214511576520047805/pdf/Air-Pollution-Management-in-Kosovo.pdf Faqe 6 nga 20 deri në 158 milionë euro në vit, (0.89 deri në 3.76% të BPV-së). Tabela e mëposhtme paraqet popullsinë e ekspozuar për tre skenarë të përcaktuar. Kategoria\vlerësimi E ulët Mesatare E lartë Vdekshmëria: të rriturit 29,973,823 84,442,006 142,453,784 Vdekshmëria: fëmijë 232,258 267,514 304,572 Bronkit kronik 821,763 1,276,667 1,760,920 Pranimet në spital 233,932 362,999 500,131 Vizitat në emergjencë 455,463 707,595 975,993 Ditët me aktivitet të kufizuar 2,552,296 3,966,004 5,468,837 Sëmundjet e rrugëve të poshtme të frymëmarrjes tek fëmijët 931,027 1,439,229 1,992,154 Simptomat e frymëmarrjes 2,031,439 3,156,141 4,353,499 Kostoja totale (EUR) 37,232,002 95,618,156 157,809,890 Kostoja totale (% e BPV-së) 0.89 2.28 3.76 Sa i përket komponentëve 1 dhe 2, përfituesit kryesorë përfshijnë Ministrinë e Mjedisit, Planifikimit Hapësinor dhe Infrastrukturës, Ministrinë e Ekonomisë, Korporatën Energjetike të Kosovës, e cila operon me Kosovën A dhe B, dhe Komunën e Obiliqit ku ndodhen termocentralet. Akterë të tjerë përfshijnë organizatat e shoqërisë civile mjedisore dhe natyrisht publikun e gjerë. Fusha e mbështetjes 3: Mbështetja për Kompaninë për Menaxhimin e Deponive në Kosovë Menaxhimi aktual i deponive është shumë i dobët. Kjo situatë po çon në një rënie të shpejtë të kushteve mjedisore dhe në amortizimin e pajisjeve dhe infrastrukturës së deponisë. Shumica e deponive janë në fund të kapaciteteve të tyre të depozitimit dhe po përballen me probleme serioze të ndotjes dhe kontaminimit. Problemet vazhdojnë kryesisht për shkak të mungesës së kapaciteteve teknike dhe menaxheriale dhe për shkak të tarifave të paqëndrueshme të vendosura nga institucionet qeveritare, në vend të kostove reale të llogaritura në bazë të shpenzimeve për operacionet e deponisë. Gratë janë të nënpërfaqësuara në kompanitë e menaxhimit të mbeturinave. Përfituesit kryesorë të këtij komponenti përfshijnë Ministrinë e Mjedisit, Planifikimit Hapësinor dhe Infrastrukturës, Kompaninë për Menaxhimin e Deponive në Kosovë, kompanitë rajonale të grumbullimit të mbeturinave dhe komunat. Akterët tjerë përfshijnë Asociacionin e Komunave të Kosovës, organizatat e shoqërisë civile dhe publikun e gjerë. 2.3. Rëndësia dhe plotësimi me strategjitë e mbështetura nga akterët kryesorë Veprimi është në përputhje me strategjitë kryesore si Strategjia Kombëtare për Zhvillim (2016-2021)2, Strategjia Kombëtare e Energjisë (2017-2026)3, Strategjia Shtetërore e Ujërave (2017-2036)4, Strategjia e Kosovës për Mjedisin (2013-2022)5, Plani Kombëtar i Reduktimit të Emetimeve (NERP)6 dhe Strategjisë së Kosovës për Menaxhimin e Mbeturinave. Të gjitha këto dokumente të kombinuara parashikojnë masa dhe investime për të reduktuar dëmet mjedisore që vijnë nga prodhimi i energjisë dhe aktivitetet e tjera ekonomike. Përveç kësaj, të gjitha aktivitetet e parapara në kuadër të këtij veprimi janë pjesë e Listës së Vetme të Projekteve të Kosovës dhe si të tilla konsiderohen projekte prioritare të infrastrukturës. Strategjia Kombëtare për Zhvillim përcakton ndërhyrjet kryesore që do të ndërmerren për të siguruar zhvillim të qëndrueshëm. Këto ndërhyrje janë përcaktuar në katër shtylla kryesore me masat për sigurimin e mbrojtjes së mjedisit të parashikuara në shtyllën 4 “Infrastruktura”. Strategjia Shtetërore e Ujërave (2017-2036) synon gjithashtu mbrojtjen e ujit përmes trajtimit të ujërave të zeza dhe rregullimit të shkarkimeve nga instalimet 2 https://kryeministri-ks.net/repository/docs/National_Development_Strategy_2016-2021_ENG.pdf 3 https://mzhe-ks.net/repository/docs/Energy_Strategy_of_the_Republic_of_Kosovo_2017_-_2026.pdf 4 http://knmu.kryeministri-ks.net/repository/docs/Water_Strategy_final.pdf 5 https://mmph.rksgov.net/assets/cms/uploads/files/Publikimet/Strategy_for_Environment_Proetection_2013- 2022_English_language_62392.pdf 6 https://www.energy-community.org/documents/reports.html Faqe 7 nga 20 industriale. Sipas kësaj strategjie, instalimet industriale duhet të përfshijnë teknologjinë më të mirë të disponueshme gjatë gjithë operacioneve të tyre duke përfshirë konsumin e ujit, prodhimin dhe trajtimin e ujërave të zeza. Strategjia Kombëtare e Energjisë (2017-2026) parashikon zbatimin e masave konkrete për të ulur ndikimin mjedisor që del nga të gjitha format e prodhimit të energjisë. Këto masa janë përcaktuar në objektivin e pestë “përmbushja e caqeve dhe detyrimeve në efiçencën e energjisë, burimet e ripërtëritshme të energjisë dhe mbrojtjen e mjedisit”. 2.4. Rëndësia dhe plotësimi me politikën e BE-së dhe asistencën e BE-së si dhe donatorëve të tjerë Në vitin 2019, Komisioni miratoi Marrëveshjen e Gjelbër Evropiane7 si një strategji të re të rritjes në përgjigje të sfidave klimatike dhe mjedisore. Marrëveshja e Gjelbër synon të transformojë “BE-në në një shoqëri të drejtë dhe të begatë, me një ekonomi moderne, efikase ndaj burimeve dhe konkurruese, ku nuk ka emetime neto të gazeve serrë në vitin 2050 dhe ku rritja ekonomike është e shkëputur nga përdorimi i burimeve”. Në të njëjtën kohë, Marrëveshja e Gjelbër synon "të mbrojë, ruajë dhe përmirësojë kapitalin natyror të BE-së dhe të mbrojë shëndetin dhe mirëqenien e qytetarëve nga rreziqet dhe ndikimet e lidhura me mjedisin". Përfshirja dhe kontributi i Ballkanit Perëndimor konsiderohet i rëndësishëm për arritjen e tranzicionit ekologjik të parashikuar në këtë strategji. Agjenda e Gjelbër për Ballkanin Perëndimor u prezantua nga Komisioni dhe u miratua nga liderët e Ballkanit Perëndimor në vitin 2020. Ky dokument është korniza për zbatimin e masave drejt një ekonomie të qëndrueshme, duke reflektuar prioritetet e Marrëveshjes së Gjelbër. Veprimi është plotësisht në përputhje me prioritetet e agjendës për veprimin klimatik, duke përfshirë dekarbonizimin, energjinë dhe mobilitetin, ekonominë qarkore që trajton në veçanti mbeturinat, riciklimin, prodhimin e qëndrueshëm dhe përdorimin efikas të burimeve, dhe ndotjen e ajrit, ujit dhe tokës. Para miratimit të Marrëveshjes së Gjelbër, Kosova u bë pjesë e Traktatit të Komunitetit të Energjisë dhe nënshkroi Marrëveshjen e Stabilizim Asociimit. Të dyja këto kanë drejtuar bashkëpunimin ndërmjet Kosovës dhe BE-së për energjinë, mjedisin dhe klimën. Si pjesë e Traktatit të Komunitetit të Energjisë, Kosova duhet të pajtohet me direktivat mjedisore të BE-së, duke përfshirë Direktivën për Impiantet e Mëdha me Djegie (LCPD 2001/80/EC) dhe Direktivën e Emetimit Industrial (IED 2010/75/EU). Përveç kësaj, Kosova duhet t'i përmbahet edhe kufijve të emetimeve nga termocentralet. Strategjia e Ballkanit Perëndimor8 parashikon rritjen e fondeve për investime në fushën e mbrojtjes së mjedisit, gjë që është në përputhje me këtë veprim. Raporti i Komisionit për Kosovën 2021 thekson mungesën e zbatimit të Strategjisë së Kosovës për Cilësinë e Ajrit. Gjithashtu thuhet se: “Cilësia e ajrit vazhdon të përbëjë një kërcënim të madh për shëndetin. Ndotja e ajrit, veçanërisht nga termocentralet e vjetruara, ngrohja e amvisërive, trafiku, shkarkimet industriale dhe djegia e mbeturinave dhe materialeve të tjera toksike, kërkon veprim urgjent” dhe se: “Mbrojtja e mjedisit pengohet nga mospërputhja me Direktivën e Përgjegjësisë Mjedisore”. Gjithashtu, dy komponentët e parë të këtij aktiviteti janë në lidhje me Programin për Reforma në Ekonomi dhe Agjendën e Reformës Evropiane që identifikon ndotjen e krijuar nga prodhimi i energjisë si një sfidë kryesore. Veprimi është gjithashtu në përputhje me disa Objektiva Specifike të Planit të Veprimit Gjinor të BE-së (GAP) III 2021-2025 në fushën “Ndryshimet klimatike dhe mjedisi”, duke përfshirë OS1. Rritja e pjesëmarrjes së grave dhe vajzave në të gjithë diversitetin e tyre në proceset vendimmarrëse për çështjet e mjedisit dhe ndryshimeve klimatike; dhe OS4. Gratë dhe burrat në të gjithë diversitetin e tyre, marrin pjesë gjithnjë e më shumë dhe kanë qasje të përmirësuar në punë, mundësitë e sipërmarrjes dhe mjetet alternative të jetesës në ekonominë e gjelbër dhe ekonominë qarkore”. Në nivel global, veprimi është plotësisht në përputhje me Agjendën për Zhvillim të Qëndrueshëm. Objektivat e Zhvillimit të Qëndrueshëm janë të ndërlidhura me njëri-tjetrin duke theksuar rëndësinë e reduktimit të varfërisë, rritjes së barazisë gjinore dhe rritjes ekonomike, duke mbrojtur në të njëjtën kohë mjedisin dhe duke luftuar ndryshimet klimatike. 7 COM(2019) 640 final 8 COM(2018) 65 final Faqe 8 nga 20 2.5. Mësimet e nxjerra dhe lidhjet me asistencën e mëparshme financiare Kosova ka përfituar nga një mbështetje e konsiderueshme financiare si në sektorin e energjisë ashtu edhe në atë të mjedisit. Mbështetja për sektorin e energjisë është ofruar kryesisht nga BE-ja, por edhe nga USAID, GIZ, KfW dhe Banka Botërore. Asistencë e konsiderueshme iu ofrua termocentralit Kosova B në kuadër të Asistencës së Komunitetit për Rindërtim, Zhvillim dhe Stabilizim dhe më vonë në kuadër të IPA-s. Mbështetja e BE-së ka synuar përmirësimin e mjedisit përmes reduktimit të ndotjes së ajrit në përputhje me standardet që rregullojnë këtë fushë. Përveç kësaj, një mbështetje e mëparshme e financuar nga BE-ja ka kontribuar në zhvillimin institucional dhe në promovimin e reformave në sektorin e energjisë, duke përfshirë zhvillimin e kornizës rregullatore të tregut të energjisë, përafrimin e kornizës ligjore me acquis, planifikimin strategjik në efiçencën e energjisë dhe burimet e ripërtëritshme të energjisë. Projekte të konsiderueshme të asistencës teknike për forcimin e sektorit të menaxhimit të mbeturinave janë zbatuar në Kosovë vitet e fundit nga donatorë ndërkombëtarë. Kjo mbështetje mbuloi forcimin institucional dhe ngritjen e kapaciteteve (kryesisht për Ministrinë) dhe projekte specifike infrastrukturore në lidhje me realizimin e deponive të mbeturinave urbane. Sipas IPA 2013, IPA 2018 dhe IPA 2020, BE-ja po mbështet sektorin e menaxhimit të mbeturinave të ngurta në bashkëpunim me donatorë të tjerë, në veçanti GIZ dhe KfW. KfW ka mbështetur zhvillimin e Programit të Studimit të Fizibilitetit të Mbeturinave të Ngurta të Kosovës II, i cili përfshin një vlerësim të ndikimit mjedisor dhe social për katër deponitë ekzistuese dhe për një stacion transferimi që operohet nga Kompania për Menaxhimin e Deponive në Kosovë. GIZ ka mbështetur ish-Ministrinë e Mjedisit dhe Planifikimit Hapësinor për të zhvilluar një strategji të re të integruar për menaxhimin e mbeturinave dhe planin e veprimit, që ende nuk është miratuar nga qeveria. Strategjia supozohet të sigurojë kornizën për veprimet e menaxhimit të mbeturinave gjatë 10 viteve të ardhshme. Duke marrë parasysh nënpërfaqësimin e përgjithshëm të grave në fushën e energjisë dhe mjedisit, ka qenë sfiduese përfshirja e grave si përfituese të drejtpërdrejta në asistencën e mëparshme financiare. Nëpërmjet këtyre ndërhyrjeve të shumta, janë identifikuar disa dobësi kyçe të sektorëve përkatës: i) mungesa e stafit kompetent, ii) një mentalitet silo që injoron çështjet ndërsektoriale, iii) një mungesë fleksibiliteti që ndonjëherë çon në dyfishim të përpjekjeve dhe iv) mungesa e koordinimit ndërmjet akterëve. 3. PËRSHKRIMI I VEPRIMIT 3.1. Rezultatet e planifikuara dhe logjika e ndërhyrjes Ndikimi i përgjithshëm: Mbrojtja e mjedisit në përputhje me acquis përkatëse të BE-së dhe praktikat më të mira. Rezultati i fushës së mbështetjes 1: Ujërat sipërfaqësore dhe nëntokësore të mbrojtura përmes zhvillimit të infrastrukturës për trajtimin e ujërave të zeza në Termocentralin Kosova B. Outputi 1: Impiantet e Trajtimit të Ujërave të Zeza janë ndërtuar dhe janë funksionale Fusha e mbështetjes parashikon që duke ndërtuar dhe funksionalizuar impiantet e trajtimit të ujërave të zeza, ujërat sipërfaqësore dhe nëntokësore do të mbrohen më mirë. Rezultati i fushës së mbështetjes 2: Hapi i parë drejt përafrimit të Kosovës me direktivat e BE-së: Direktiva për Impiantet e Mëdha me Djegie (2001/80/KE) dhe Direktiva e Emetimeve Industriale (2010/75/BE). Outputi 1: Hartimi i projektit të infrastrukturës për reduktimin e emetimeve të SO2 është përgatitur dhe miratuar. Fusha e mbështetjes parashikon që me përfundimin e hartimit të projektit të infrastrukturës për reduktimin e emetimeve të SO2, të jetë hedhur baza për përafrimin eventual me direktivat e BE-së 2001/80/KE dhe 2010/75/BE. Rezultati i fushës së mbështetjes 3: Të forcohen kapacitetet e Kompanisë për Menaxhimin e Deponive në Kosovë dhe të kontribuohet në një menaxhim të mbeturinave në Kosovë që është i shëndoshë në aspektin mjedisor, mbrojtës i shëndetit dhe i qëndrueshëm, në përputhje me legjislacionin e BE-së dhe praktikat më të mira të shteteve anëtare të BE-së. Outputi 1: Menaxhimi financiar dhe institucional që funksionon si duhet, si dhe operacionet dhe mirëmbajtja e Faqe 9 nga 20 Kompanisë për Menaxhimin e Deponive në Kosovë Fusha e mbështetjes parashikon që duke siguruar funksionimin e duhur dhe menaxhimin institucional dhe operacionet dhe mirëmbajtjen e Kompanisë për Menaxhimin e Deponive në Kosovë, kompania mund të kontribuojë më mirë për një menaxhim të mbeturinave në Kosovë që është i shëndoshë në aspektin mjedisor, mbrojtës i shëndetit dhe i qëndrueshëm. Supozimet: shih pikën 3.3 3.2. Lloji indikativ i aktiviteteve Fusha e mbështetjes 1:  Shërbime konsulence për përgatitjen e dosjes së tenderit të punimeve dhe mbikëqyrjen e punimeve  Prokurimi i punimeve  Trajnime/ngritje kapacitetesh për stafin gra dhe burra Fusha e mbështetjes 2  Trajnime/ngritje kapacitetesh për stafin gra dhe burra  Matjet e reja dhe të dhënat e përditësuara, duke përfshirë të dhënat e ndara sipas gjinisë aty ku është e nevojshme  Zhvillimi i Konceptit për investimin e ardhshëm, duke përfshirë të gjitha kërkesat e sistemit për organizimin e operacioneve, hapat zbatues dhe financiarë  Zhvillimi i Vlerësimit paraprak dhe të Ndikimit Social Mjedisor  Hartimi i dosjes së plotë të tenderit të punimeve të nevojshme për reduktimin e emetimeve të SO2 Fusha e mbështetjes 3:  Asistencë teknike për Kompaninë për Menaxhimin e Deponive në Kosovë për ngritjen e kapaciteteve (përfshirë masat organizative, financiare, të planifikimit dhe raportimit, bashkëpunimit me akterët, etj.), mekanizmin transparent për miratimin dhe rishikimin e tarifave të hyrjes. 3.3. Rreziqet dhe supozimet Rreziqet Niveli i rrezikut (L/M/U) Masat lehtësuese Mungesa e koordinimit në kohë ndërmjet institucioneve përkatëse dhe akterëve në zbatimin e asistencës M Qeveria, të gjitha institucionet përkatëse dhe akterët duhet të fillojnë sa më herët që të jetë e mundur t’i koordinojnë aktivitetet e tyre të rëndësishme për zbatimin e duhur dhe të besueshëm të masave në fjalë. Mungesa e kapaciteteve të mjaftueshme profesionale në Kosovë për zbatimin e masave për reduktimin e niveleve të emetimit të SO2 dhe funksionimin e impiantit të trajtimit të ujërave të zeza. L Përzgjedhja e një kontraktori me përvojë në aktivitete të ngjashme. Mungesa e bashkëpunimit efektiv të brendshëm institucional ndërmjet institucioneve qeveritare dhe akterëve të tjerë. M Krijimi i një komiteti drejtues që përfshin të gjithë akterët (në institucionet e nivelit qendror dhe lokal, donatorët etj.) që do të takohen në baza të rregullta. Stafi i pamotivuar merr pjesë në aktivitetet e projektit. M Motivimi përmes sfidës dhe zgjidhjes së problemeve; Përfshirja në fazat e hershme dhe pjesëmarrja aktive; Ngjarjet e përbashkëta si promovim dhe motivim aktiviteti Për shkak të nënpërfaqësimit të grave në këtë fushë, pak gra marrin pjesë në aktivitetet e projektit L Dialogu i vazhdueshëm dhe ngritja e kapaciteteve për rekrutimin me ndjeshmëri gjinore dhe mundësi të barabarta në përputhje me legjislacionin përkatës drejt rritjes së përfaqësimit të grave; bashkëpunimi me mekanizmat e barazisë gjinore, organizatat e Faqe 10 nga 20 grave të shoqërisë civile dhe programe të tjera për t’i identifikuar dhe angazhuar gratë. Vonesa në dhënien e lejeve të ndërtimit M Konsultimet me akterët duke shpjeguar nevojën për investime në termocentralet e Kosovës për të përmirësuar gjendjen e mjedisit dhe për t’i shmangur rreziqet shëndetësore. Nuk ka marrëveshje për një mekanizëm për rishikimin dhe miratimin e tarifave adekuate të depozitimit L Mbështetja e Kompanisë për Menaxhimin e Deponive në Kosovë nga ekspertë/konsulentë; Përfshirja e donatorëve dhe institucioneve financiare ndërkombëtare në një fazë të hershme për t’i kapërcyer problemet e mundshme. Qytetarët nuk janë të gatshëm të pranojnë rritjen e tarifave L Konsultimet me akterët duke shpjeguar nevojën për investime në sektorin e mbeturinave për të përmirësuar gjendjen e mjedisit dhe për t’i shmangur rreziqet shëndetësore Nuk ka vullnet nga autoritetet lokale për të siguruar toka për deponinë e re të Prishtinës L Konsultimet e vazhdueshme dhe përpjekjet e vazhdueshme nga Kompania për Menaxhimin e Deponive në Kosovë për të ngritur vetëdijen e autoriteteve komunale Supozimet (për t’u pasqyruar në Matricën e Kornizës Logjike më lart) – të grupuara sipas outputeve dhe rezultateve Outputi 1 në lidhje me Rezultatin 1 Impiantet e Trajtimit të Ujërave të Zeza janë ndërtuar dhe janë funksionale - Korporata Energjetike e Kosovës ofron qasje në informatat e kërkuara. - Sigurohet bashkëpunim efektiv. - Punimet shoqëruese për Impiantin e Trajtimit të Ujërave të Zeza janë realizuar me sukses. - Mirëmbajtja dhe funksionimi i duhur i infrastrukturës së re Outputi 2 (në lidhje me Rezultatin 2) Hartimi i projektit të infrastrukturës për reduktimin e emetimeve të SO2 është përgatitur dhe aprovuar - Mbështetja e vazhdueshme dhe përfshirja aktive e përfituesit kryesor KEK/TC Kosova B për të ofruar qasje në informacionin e kërkuar relevant (të dhënat, dizajnet, raportet dhe dokumentet) dhe për t’i alokuar burimet e nevojshme për zbatimin e suksesshëm të projektit dhe funksionimin e duhur si dhe mirëmbajtjen e impiantit DeSO2 në përfundimin e projektit. - Mbështetje e vazhdueshme nga akterët e tjerë si Ministria e Financave, Ministria e Mjedisit, Planifikimit Hapësinor dhe Infrastrukturës, Ministria e Ekonomisë, Zyra për Bashkëpunim Zhvillimor pranë Zyrës së Kryeministrit dhe komunat përkatëse. - Komentet e përfituesit (KEK) për dokumentet e projektimit janë dhënë me kohë. Outputi 3 (në lidhje me Rezultatin 3) Menaxhimi financiar dhe institucional që funksionon si duhet, si dhe operacionet dhe mirëmbajtja e Kompanisë për Menaxhimin e Deponive në Kosovë. - Mbështetje politike për projektin në nivel lokal dhe qendror. - Është identifikuar lokacioni për deponinë e re të rajonit të Prishtinës. - Të gjitha komunat e interesuara pajtohen me vendndodhjen e identifikuar dhe janë të gatshme t’i mbulojnë shpenzimet. - Popullsia është e gatshme të paguajë tarifa adekuate. - Mirëmbajtja e duhur e infrastrukturës së re. - Bashkëpunimi me mekanizmat e barazisë gjinore dhe organizatat e grave të shoqërisë civile, i shoqëruar me ngritjen e kapaciteteve, siguron pjesëmarrjen e grave. 3.4. Integrimi Si kontribuon ky veprim në barazinë gjinore dhe fuqizimin e grave dhe vajzave (në përputhje me strategjinë e BE-së për barazi gjinore 2020-2025)? Faqe 11 nga 20 Gratë vazhdojnë të jenë të nënpërfaqësuara në sektorin e mjedisit, ndryshimeve klimatike si dhe menaxhimit të mbeturinave. Kosovës i mungojnë të dhëna të ndara sipas gjinisë në lidhje me mjedisin, ndryshimet klimatike dhe ndotjen. Sidoqoftë, hulumtimet ndërkombëtare tregojnë se për shkak të disa faktorëve kulturorë, socialë dhe biologjikë, gratë janë më të ndjeshme ndaj efekteve negative të ndotjes së mjedisit. Mungesa e objekteve për trajtimin e ujërave të zeza dhe menaxhimi jo i duhur i ujërave të zeza ka shkaktuar shqetësime, veçanërisht për gratë dhe fëmijët që duhet të kalojnë nëpër ujërat e zeza gjatë rrugës për në shkollë. Ky veprim do të sigurojë zbatimin e rregulloreve dhe legjislacionit në vijim: Konventës së OKB-së për Eliminimin e të gjitha Formave të Diskriminimit ndaj Grave (neni 22), Ligjit për Barazinë Gjinore (2015), Direktivës së rishikuar të BE-së (2006/54/KE) për mundësitë e barabarta dhe trajtimin e barabartë të grave dhe burrave në punësim dhe profesion, Direktivës për trajtimin e barabartë të burrave dhe grave në qasjen dhe furnizimin me mallra dhe shërbime (2004/113). Në përputhje me Planin e Veprimit Gjinor të BE-së (GAP) III 2021-2025 nën Fushën “Ndryshimet klimatike dhe mjedisi”, veprimi do të kontribuojë në OS1. Rritja e pjesëmarrjes së grave dhe vajzave në të gjithë diversitetin e tyre në proceset vendimmarrëse për çështjet e mjedisit dhe ndryshimeve klimatike; dhe OS4. Gratë dhe burrat në të gjithë diversitetin e tyre, marrin pjesë gjithnjë e më shumë dhe kanë përmirësuar qasjen në punë, mundësitë e sipërmarrjes dhe mjetet alternative të jetesës në ekonominë e gjelbër dhe ekonominë qarkore. Gjithashtu, në përputhje me Ligjin për Prokurim, ndërhyrja do të përfshijë masa për promovimin e barazisë gjinore dhe diversitetit në të gjitha veprimet e prokurimit në kuadër të ndërhyrjes. Si e trajton ky veprim mjedisin dhe ndryshimet klimatike? Sektori kryesor i synuar i këtij veprimi është mjedisi. Të gjitha ligjet, rregulloret dhe direktivat e mjedisit që zbatohen në Kosovë që janë të lidhura drejtpërdrejt me këtë veprim janë marrë parasysh në hartimin e propozim-veprimit, d.m.th. “Ligji për Mbrojtjen e Mjedisit”, “Ligji për Mbrojtjen e Ajrit”, “Ligji për Vlerësimin e Ndikimit në Mjedis”, “Ligji për Mbeturina” etj. Pas zbatimit të këtij veprimi, Kosova B do të jetë në përputhje me standardet mjedisore për shkarkimin e ujërave të zeza industriale, dhe do të përgatitet dosja e tenderit për fazën e dytë të rinovimit të Kosovës B me qëllimin përfundimtar që të përputhet me standardet përkatëse mjedisore lidhur me nivelet e emetimeve. Fuqizimi i kapaciteteve të Kompanisë për Menaxhimin e Deponive në Kosovë do të sigurojë funksionimin e duhur dhe menaxhimin efikas të objekteve/deponive në përputhje me standardet e BE-së për mbrojtjen e mjedisit. Menaxhimi efikas i deponive do të kontribuojë në reduktimin e problemeve shëndetësore dhe mjedisore dhe në përmirësimin e cilësisë së shërbimeve. Si e trajton ky veprim qasjen e bazuar në të drejta? Kosova është plotësisht e përkushtuar ndaj politikës së mundësive të barabarta. Hartimi dhe zbatimi i veprimeve do të jetë transparent. Do të merren parasysh të gjithë hapat e nevojshëm për të siguruar pjesëmarrjen e barabartë të burrave dhe grave duke përdorur masa afirmative kur është e nevojshme, në përputhje me kërkesat e Ligjit për Barazi Gjinore dhe GAP III. Është e rëndësishme të përmendet se institucionet e Kosovës dhe Korporata Energjetike e Kosovës si përfituese - janë gjithashtu veçanërisht të ndjeshme ndaj mundësive të barabarta dhe çështjeve gjinore në lidhje me investimet e mbështetura, integrimin dhe qasjet e vlerësimit të ndikimit gjinor në veprimet e mbështetura. Si e promovon ky veprim angazhimin sistematik me shoqërinë civile? Angazhimi sistematik i shoqërisë civile do të jetë një komponent përbërës i të gjitha aktiviteteve që do të ndërmerren në projekte. Veprimet trajtojnë çështje shumë të ndjeshme mjedisore që promovohen nga organizata të ndryshme joqeveritare dhe grupe lokale të veprimit. Aty ku është e përshtatshme dhe e nevojshme, akterëve do t'u jepet mundësia t’i shprehin pikëpamjet e tyre për aktivitetet e propozuara. Veprimi do të konsultohet me akterë të ndryshëm, duke përfshirë organizatat për të drejtat e grave. Të tjera (të tilla si rezilienca dhe ndjeshmëria ndaj konfliktit, komuniteti rom, personat me aftësi të kufizuara dhe grupet e tjera të cenueshme) Ndërhyrjet në asnjë mënyrë nuk do të dëmtojnë të drejtat e asnjë individi, duke përfshirë pakicat dhe grupet e cenueshme; përkundrazi, do të mbështesin komunitetin e cenueshëm, do të mbështesin dhe lehtësojnë fuqishëm pakicat dhe grupet e cenueshme duke përfshirë edhe gratë/burrat brenda këtyre grupeve. Mbrojtja e cilësisë së ujit, ajrit dhe ofrimi i shërbimeve më të mira të mbeturinave do të kontribuojnë në mirëqenien e grupeve të cenueshme si: komuniteti rom që jeton në zonën e afërt ku ndodhet termocentrali i Kosovës, gratë në zonën e afërt që përdorin ujin për larje/pastrim etj. Faqe 12 nga 20 3.5. Kushtet për zbatim Angazhimi i plotë i Ministrisë së Mjedisit, Planifikimit Hapësinor dhe Infrastrukturës dhe Ministrisë së Ekonomisë në sigurimin e burimeve të mjaftueshme njerëzore dhe financiare të nevojshme për kryerjen e ndërhyrjeve të planifikuara; Angazhimi i plotë i Korporatës Energjetike të Kosovës dhe Kompanisë për Menaxhimin e Deponive në Kosovë në sigurimin e burimeve të mjaftueshme njerëzore dhe financiare të nevojshme për kryerjen e ndërhyrjeve të planifikuara. Korporata Energjetike e Kosovës do të zbatojë sistemin e qarkullimit ujë-hi (ang. ash water) paralelisht me ndërtimin e impiantit të trajtimit të ujërave të zeza. Dështimi për të adresuar këtë kërkesë do të çojë në anulimin e projektit (fusha e mbështetjes 1). Mosrespektimi i kërkesave të përcaktuara më sipër mund të çojë në një rikuperim të fondeve sipas këtij programi dhe/ose në rishpërndarjen e fondeve në të ardhmen. Faqe 13 nga 20 3.6. Korniza logjike Rezultatet Zinxhiri i rezultateve: Rezultatet kryesore të pritura (maksimumi 10) Treguesit (të paktën një tregues për rezultatin e pritur) Baza (viti) Caqet (viti) Burimet e të dhënave (1 për tregues) Supozimet Ndikimi Mbrojtja e mjedisit në përputhje me acquis përkatëse të BE-së dhe praktikat më të mira. Shkalla e pajtueshmërisë me acquis në lidhje me mbrojtjen e mjedisit TBC(2020) TBC(2024) Raporti i Gjendjes Mjedisore në Korporatën Energjetike të Kosovës. Nuk aplikohet Rezultati specifik 1 Mbrojtja e ujërave sipërfaqësore dhe nëntokësore përmes zhvillimit të infrastrukturës për trajtimin e ujërave të zeza në Termocentralin Kosova B, duke përfshirë pjesëmarrjen e grave dhe burrave. Vëllimi i ujit të shkarkuar industrial të patrajtuar në mjedis, duke përfshirë ujin nga reaktori në ujin e demineralizuar, nga departamenti kimik dhe nga pastrimi i impiantit. Vëllimi i ujit të shkarkuar të patrajtuar në mjedis, duke përfshirë pika të ndryshme kullimi në impiantet e Njësisë B1 dhe B2, zhdukja e hirit në fund dhe nga kaldaja - heqja e skorjeve. Numri i njerëzve që marrin pjesë në takimet e planifikimit dhe konsultimit publik në nivel lokal dhe qendror, i ndarë të paktën sipas gjinisë dhe kur është e mundur sipas moshës. Vëllimi i ujit të shkarkuar industrial të patrajtuar në mjedis është 200m3/h. (2020) Vëllimi i ujit të shkarkuar të patrajtuar në mjedis është 152 m3/h (2020) Vëllimi i ujit të shkarkuar industrial të patrajtuar në mjedis është 0m3/h (2024) Vëllimi i ujit të shkarkuar të patrajtuar në mjedis është 0m3/h (2024) Studimi i Fizibilitetit për Mjedisin dhe masat tjera për Kosovën B (qershor 2017) Raporti i Gjendjes Mjedisore në Korporatën Energjetike të Kosovës për vitin 2019 dhe raportet e ardhshme. Korporata Energjetike e Kosovës ofron qasje në informatat e kërkuara. Sigurohet bashkëpunim efektiv. Punimet shoqëruese për Impiantin e Trajtimit të Ujërave të Zeza realizohen me sukses. Komentet e përfituesit (KEK) për dokumentet e projektimit jepen me kohë. Faqe 14 nga 20 Rezultati specifik 2 Mbështetja e harmonizimit të legjislacionit të Kosovës me Direktivat e BE-së: Direktiva për Impiantet e Mëdha të Djegies (2001/80/KE) dhe Direktiva për Emetimet Industriale (2010/75/BE) Dokumentet e dosjes së tenderit për reduktimin e SO2 në Kosovën B janë përfunduar (%) Numri i njerëzve që marrin pjesë në takimet e planifikimit dhe konsultimit publik në nivel lokal dhe qendror, i ndarë të paktën sipas gjinisë dhe kur është e mundur sipas moshës 0% (2020) 100% (2025) Raportim i drejtpërdrejtë nga palët e angazhuara për përgatitje. Raporti i Gjendjes Mjedisore në Korporatën Energjetike të Kosovës, përfshirë analizën gjinore Raporti paraprak i projektimit. Dosja e tenderit. Rezultati specifik 3 Fuqizimi i kapaciteteve të Kompanisë për Menaxhimin e Deponive në Kosovë dhe kontribuimi në menaxhimin e mbeturinave në Kosovë që është i shëndoshë në aspektin mjedisor, mbrojtës i shëndetit dhe i qëndrueshëm, në përputhje me legjislacionin dhe praktikat më të mira të BE-së. Plani për ngritjen e kapaciteteve të Kompanisë për Menaxhimin e Deponive në Kosovë (përfshirë masat organizative, financiare, të planifikimit dhe raportimit, bashkëpunimit me akterët, etj., me konsiderata gjinore) është zhvilluar, miratuar dhe në zbatim. Parime dhe mekanizma të rinj të qartë dhe transparentë për miratimin dhe rishikimin e tarifave të hyrjes, së bashku me tarifën e re të rishikuar të hyrjes, janë krijuar dhe miratuar. Numri i grave, burrave, vajzave dhe djemve, në të gjithë diversitetin e tyre, që marrin pjesë në mënyrë të barabartë në takimet e Vlera bazë: Nr. (2021) Vlera bazë: Nr. (2021) Vlera e synuar: Po (2025) Vlera e synuar: Po (2025) Raportet nga Kompania për Menaxhimin e Deponive në Kosovë/ Konsulenti Mbështetje politike për projektin në nivel lokal dhe qendror. Është identifikuar vendndodhja për deponinë e re të rajonit të Prishtinës. Të gjitha komunat e interesuara pajtohen me vendndodhjen e identifikuar dhe janë të gatshme t’i mbulojnë kostot. Popullata është e gatshme të paguajë tarifa adekuate. Mirëmbajtja e duhur e infrastrukturës së re. Faqe 15 nga 20 planifikimit dhe konsultimit publik në nivel lokal dhe qendror, i ndarë të paktën sipas gjinisë. Outputi 1 në lidhje me rezultatin 1 Impiantet e Trajtimit të Ujërave të Zeza janë ndërtuar dhe janë funksionale % e punëve të kryera 0% (2020) 100% e punëve janë kryer. Raporti i Gjendjes Mjedisore në Korporatën Energjetike të Kosovës për vitin 2019 dhe raportet e ardhshme Raporti përfundimtar i projektit Mbështetje e vazhdueshme dhe përfshirje aktive e përfitueses kryesore Korporata Energjetike e Kosovës /Kosova B dhe e Ministrisë dhe komunave përkatëse Outputi 2 (në lidhje me rezultatin 2) Hartimi i projektit të infrastrukturës për reduktimin e emetimeve të SO2 është përgatitur dhe aprovuar. Është kompletuar dhe miratuar dokumentacioni i Dosjes së Tenderit duke përfshirë dizajnin paraprak, specifikimet teknike, funksionale dhe të performancës për punimet e nevojshme për reduktimin e emetimeve të SO2 dhe Vlerësimin e Ndikimit Social në Mjedis. Numri i grave, burrave, vajzave dhe djemve, në të gjithë diversitetin e tyre, që marrin pjesë në mënyrë të barabartë në takimet e planifikimit dhe konsultimit publik në nivel lokal dhe qendror, i ndarë të paktën sipas gjinisë. Nuk është përgatitur asnjë dizajn paraprak (2021) Nuk është përgatitur draft- dosja e tenderit (2021) Nuk është përgatitur dosja përfundimtare e projektit (2021) Nuk ka vlerësim të ndikimit mjedisor dhe social (2021) Është përfunduar dizajni paraprak (2024) Është përfunduar draft-dosja e tenderit (2025) Është përfunduar dhe miratuar dosja përfundimtare (2025) Është zhvilluar vlerësimi i ndikimit mjedisor dhe social (2024) Drafti dhe Raporti Përfundimtar i Dosjes së Tenderit. Outputi 3 (në lidhje me Menaxhimi financiar dhe institucional që funksionon si duhet, Është përshtatur struktura organizative në Kompaninë për Menaxhimin e Deponive Jo adekuat dhe financiarisht i paqëndrueshëm Adekuat dhe financiarisht i qëndrueshëm Raportet nga Kompania për Menaxhimin e Deponive në Kosovë/ Mbështetje politike për projektin në nivel lokal dhe qendror. Faqe 16 nga 20 rezultatin 3) si dhe operacionet dhe mirëmbajtja e Kompanisë për Menaxhimin e Deponive në Kosovë në Kosovë; Plani i biznesit dhe raportet e monitorimit janë në dispozicion Janë krijuar dhe miratuar parime dhe mekanizma të rinj të qartë dhe transparentë për miratimin dhe rishikimin e tarifave të hyrjes së bashku me tarifën e re të rishikuar të hyrjes; Ekzistojnë procedura të standardizuara të funksionimit dhe mirëmbajtjes, në përputhje me standardet e BE-së; Janë zbatuar udhëzues për marrëdhëniet me publikun dhe bashkëpunimin me akterët. (2021) (2025) Konsulenti Është identifikuar vendndodhja për deponinë e re të rajonit të Prishtinës. Të gjitha komunat e interesuara pajtohen me vendndodhjen e identifikuar dhe janë të gatshme t’i mbulojnë kostot. Popullata është e gatshme të paguajë tarifa adekuate. Mirëmbajtja e duhur e infrastrukturës së re. Faqe 17 nga 20 4. ARANZHIMET E ZBATIMIT 4.1. Marrëveshja financiare Për zbatimin e këtij veprimi është paraparë të lidhet një marrëveshje financiare me Kosovën. 4.2. Modalitetet e zbatimit Komisioni do të sigurojë që të respektohen rregullat dhe procedurat e duhura të BE-së për sigurimin e financimit për palët e treta, duke përfshirë procedurat e rishikimit, kur është e përshtatshme, dhe pajtueshmërinë e veprimit me masat kufizuese të BE-së10. 4.2.1. Menaxhimi direkt (Prokurimi) 5. Fusha e Mbështetjes 2 - Mbështetja e BE-së për ajër të pastër (Dizajni për reduktimin e SO2) do të zbatohet nëpërmjet prokurimit. Lloji indikativ (punime, furnizime, Tremujori indikativ i shërbime) fillimit të procedurës Rezultati 2 - Mbështetja e BE-së për ajrin e pastër (Dizajni për reduktimin e SO2) Shërbime, punime dhe furnizime TM2 , TM3 dhe TM4 i 2022 dhe 2023 4.2.2 Menaxhimi indirekt me një subjekt të besuar Një pjesë e këtij veprimi, fusha e mbështetjes 1: Impiantet e Trajtimit të Ujërave të Zeza në Kosova B dhe fusha e mbështetjes 3: Kompania për Menaxhimin e Deponive në Kosovë, mund të zbatohen në menaxhimin indirekt si vijon: Fusha e mbështetjes 1- Impiantet e Trajtimit të Ujërave të Zeza në Kosova B mund të zbatohet në menaxhim indirekt me UNOPS-in. Zbatimi nënkupton besimin e detyrave të përgatitjes së kontratës së punimeve, prokurimin dhe mbikëqyrjen e tyre duke siguruar në këtë mënyrë që impianti i trajtimit të ujërave të ndotura të ndërtohet dhe të funksionojë plotësisht në përputhje me rregulloret mjedisore. Subjekti i paraparë është përzgjedhur duke përdorur kriteret e mëposhtme: kapaciteti operacional dhe qasja në ekspertizë, si dhe përvoja e konsiderueshme e mëparshme në zbatimin e asistencës së ngjashme. Fusha e mbështetjes 3 – Mbështetja për Kompaninë për Menaxhimin e Deponive në Kosovë mund të zbatohet në menaxhim indirekt me KfW. Ky zbatim përfshin besimin e detyrave të cilat do të kontribuojnë në forcimin e kapaciteteve të Kompanisë për Menaxhimin e Deponive në Kosovë dhe do të kontribuojnë në një menaxhim të mbeturinave në Kosovë që është i shëndoshë në aspektin mjedisor, mbrojtës i shëndetit dhe i qëndrueshëm, në përputhje me legjislacionin dhe praktikat më të mira të BE-së. Subjekti i paraparë është përzgjedhur duke përdorur kriteret e mëposhtme: kapaciteti operacional dhe qasja në ekspertizë, si dhe përvoja e konsiderueshme e mëparshme në zbatimin e asistencës së ngjashme. Në rast se subjektet e parashikuara të përmendura më sipër duhet të zëvendësohen, shërbimet e Komisionit mund të zgjedhin një subjekt zëvendësues duke aplikuar të njëjtat kritere të dhëna më sipër. 10 www.sanctionsmap.eu. Ju lutemi vini re se harta e sanksioneve është një mjet i TI-së për identifikimin e regjimeve të sanksioneve. Burimi i sanksioneve rrjedh nga aktet ligjore të publikuara në Gazetën Zyrtare (GZ). Në rast mospërputhjeje ndërmjet akteve ligjore të publikuara dhe përditësimeve në faqen e internetit, mbizotëron versioni i GZ. Faqe 18 nga 20 4.2.3. Ndryshimet nga mënyra e menaxhimit indirekt në atë direkt (dhe anasjelltas) për shkak të rrethanave të jashtëzakonshme (një opsion i dytë alternativ) Në rrethana të jashtëzakonshme dhe me autorizimin e Komisionit Evropian, lejohen ndryshimet në mënyrën e menaxhimit nga indirekt në direkt (dhe anasjelltas), si dhe ndryshime të tjera në mënyrat e menaxhimit dhe të prokurimit. Përveç kësaj, në disa situata të paparashikuara dhe emergjente, me miratimin paraprak të Komisionit Evropian, mund të jetë gjithashtu e mundur mbështetja e veprimeve të paparashikuara dhe ad hoc. 4.3 Fushëveprimi i përshtatshmërisë gjeografike për prokurim dhe grante Do të zbatohet përshtatshmëria gjeografike për sa i përket vendit të themelimit për pjesëmarrje në procedurat e prokurimit dhe dhënies së granteve dhe për sa i përket origjinës së furnizimeve të blera siç përcaktohet në aktin bazë dhe të përcaktuar në dokumentet përkatëse kontraktuale. 4.4. Buxheti indikativ Kontributi i BE-së (shuma në euro) Kontributi indikativ i palës së tretë, në valutën e identifikuar Outputi 2: Hartimi i projektit të infrastrukturës për reduktimin e emetimeve të SO2 është përgatitur dhe miratuar; i përbërë nga 2 000 000 Menaxhimi direkt (Prokurimi) – cf. seksioni 4.2.1 N.A. Outputi 1: Impiantet e trajtimit të ujërave të zeza në Kosovën B janë ndërtuar dhe janë funksionale; i përbërë nga 12 000 000 Menaxhimi indirekt me UNOPS -- cf. seksioni 4.2.2 N.A Outputi 3: Menaxhimi financiar dhe institucional që funksionon si duhet, si dhe operacionet dhe mirëmbajtja e Kompanisë për Menaxhimin e Deponive në Kosovë, i përbërë nga 2 000 000 Menaxhimi indirekt me KFW – cf. seksioni 4.2.2 N.A Prokurimi – zarfi total sipas seksionit 4.2.1 2 000 000 N.A. Menaxhimi indirekt me subjektet e besuara sipas seksionit 4.2.2 14 000 000 N.A. Vlerësimi (cf. seksioni 5.3) do të mbulohet me një vendim tjetër N.A. Auditimi/Verifikimi i shpenzimeve (cf. seksioni 6) do të mbulohet me një vendim tjetër N.A. Komunikimi dhe vizibiliteti (cf. seksioni 7) N.A. N.A. Kontigjencat N.A. N.A. Totali 16 000 000 N.A. 4.5. Struktura organizative dhe përgjegjësitë  Fusha e mbështetjes 2 do të zbatohet nën mënyrën e menaxhimit direkt ku Zyra e BE-së në Kosovë do të jetë Autoriteti Menaxhues.  Fusha e mbështetjes 1 dhe fusha e mbështetjes 3 do të zbatohen nën mënyrën e menaxhimit indirekt nga UNOPS, KfW dhe Zyra e BE-së në Kosovë do të jetë Autoriteti Menaxhues. Faqe 19 nga 20  Ministria e Mjedisit, Planifikimit Hapësinor dhe Infrastrukturës dhe Ministria e Ekonomisë do të jenë përgjegjëse për menaxhimin e koordinimit dhe bashkëpunimit me institucionet përkatëse në këtë sektor.  Korporata Energjetike e Kosovës dhe Kompania për Menaxhimin e Deponive në Kosovë do të jenë përfitues të drejtpërdrejtë të veprimeve. 5. MONITORIMI DHE RAPORTIMI I PERFORMANCËS/REZULTATEVE 5.1. Monitorimi i brendshëm Fusha e mbështetjes 2 do të monitorohet nga Zyra e BE-së. Monitorimi i ROM-it do të kryhet nga Komisioni Evropian. Fusha e mbështetjes 1 dhe fusha e mbështetjes 3 do të monitorohen sipas standardeve të monitorimit të UNOPS, KfW, duke përfshirë misionet e rregullta me inspektime në terren. Komisioni mund të kryejë një vlerësim afatmesëm, përfundimtar ose ex-post për këtë veprim ose nën-komponentët e tij nëpërmjet konsulentëve të pavarur, nëpërmjet një misioni të përbashkët ose nëpërmjet një partneri zbatues. Vlerësimet do të kryhen siç përshkruhet nga udhëzimet e DG NEAR për vlerësime. Për më tepër, veprimi mund t'i nënshtrohet monitorimit të jashtëm në përputhje me rregullat dhe procedurat e Komisionit Evropian të përcaktuara në Marrëveshjen e Financimit.. 5.2. Rolet dhe përgjegjësitë për mbledhjen, analizën dhe raportimin e të dhënave Gjatë fazës fillestare, organizatat zbatuese të përfshira në këtë veprim do të përcaktojnë, në bashkëpunim me përfituesit dhe marrëveshjen e Autoritetit Kontraktues, ndarjen e përgjegjësisë dhe mjetet e përdorura në mbledhjen, përpunimin dhe raportimin e të dhënave përkatëse. Në mënyrë ideale, sistemet e mbledhjes së të dhënave të krijuara duhet të sigurojnë në mënyrë gjithëpërfshirëse në të gjitha fazat disponueshmërinë në kohë të informacionit të nevojshëm për të përcaktuar nëse zotimet e marra janë përmbushur (për shembull, në lidhje me barazinë gjinore, mbrojtjen e mjedisit, krijimin e vendeve të punës dhe zbutjen e ndryshimeve klimatike). 5.3. Vlerësimi Duke pasur parasysh natyrën e veprimit ose cilëndo prej fushave të mbështetjes, një vlerësim afatmesëm ose përfundimtar do të kryhet për këtë veprim nëpërmjet konsulentëve të pavarur të kontraktuar nga Komisioni ose nëpërmjet një partneri zbatues. Vlerësimet do të kryhen për qëllime mësimore, veçanërisht në lidhje me natyrën e ndërhyrjes. Komisioni do të informojë partnerin zbatues të paktën një muaj përpara për datat e parashikuara për misionet e vlerësimit. Partneri zbatues do të bashkëpunojë në mënyrë efikase dhe efektive me ekspertët e vlerësimit, dhe ndër të tjera do t'u sigurojë atyre të gjithë informacionin dhe dokumentacionin e nevojshëm, si dhe qasjen në mjediset dhe aktivitetet e projektit. Raportet e vlerësimit do të ndahen me përfituesin partner dhe me akterë të tjerë kyç. Partneri zbatues dhe Komisioni do të analizojnë përfundimet dhe rekomandimet e vlerësimeve dhe, sipas rastit, në marrëveshje me përfituesin partner, vendosin së bashku për veprimet vijuese që do të ndërmerren dhe çdo rregullim të nevojshëm, duke përfshirë, nëse tregohet, riorientimin e projektit. Shërbimet e vlerësimit do të mbulohen nga një masë tjetër mbështetëse që përbën një vendim financimi. 6. AUDITIMI Pa cenuar detyrimet e zbatueshme për kontratat e lidhura për zbatimin e këtij veprimi, Komisioni Evropian, në bazë të një vlerësimi të rrezikut, mund të kontraktojë auditime të pavarura ose detyra verifikimi të shpenzimeve për një ose disa kontrata ose marrëveshje. Financimi i auditimit mbulohet nga një masë tjetër që përbën një vendim financimi. Faqe 20 nga 20 7. KOMUNIKIMI DHE VIZIBILITETI Vizibiliteti i financimit të BE-së dhe komunikimi në lidhje me objektivat dhe ndikimin e veprimeve janë një detyrim ligjor për të gjitha veprimet e financuara nga BE-ja, siç përcaktohet në kërkesat në fuqi të BE-së për komunikimin dhe vizibilitetin. Në veçanti, përfituesit e fondeve të BE-së duhet të njohin origjinën e financimit të BE-së dhe të sigurojnë vizibilitetin e duhur të tij duke:  ofruar një deklaratë që thekson mbështetjen e marrë nga BE-ja në mënyrë të dukshme për të gjitha dokumentet dhe materialin e komunikimit në lidhje me zbatimin e fondeve, duke përfshirë një faqe zyrtare në internet dhe llogaritë e rrjeteve sociale, ku këto ekzistojnë; dhe  promovuar veprimet dhe rezultatet e tyre duke ofruar informacion të synuar koherent, efektiv dhe proporcional për audienca të shumta, duke përfshirë mediat. Masat e vizibilitetit dhe komunikimit do të zbatohen, sipas rastit, nga administratat (për shembull, në lidhje me reformat që lidhen me mbështetjen buxhetore të BE-së), subjektet e besuara, kontraktorët dhe përfituesit e granteve. Detyrimet e duhura kontraktuale do të përfshihen, përkatësisht, në marrëveshjet financiare, marrëveshjet e delegimit dhe kontratat e prokurimit dhe grantit. Masat do të bazohen në një plan specifik komunikimi dhe vizibiliteti, të krijuar dhe zbatuar në përputhje me kërkesat e BE-së në fuqi për komunikim dhe vizibilitet. Plani do të përfshijë, ndër të tjera, një narrativë komunikimi dhe mesazhet kryesore për veprimin, të përshtatura për audiencat e ndryshme të synuara (akterët, shoqëria civile, publiku i gjerë, etj.) Masat e vizibilitetit dhe komunikimit specifike për këtë veprim do të jenë plotësuese me aktivitetet më të gjera të komunikimit të zbatuara drejtpërdrejt nga shërbimet e Komisionit Evropian dhe/ose Delegacionet dhe Zyrat e BE-së. Komisioni Evropian dhe Delegacionet dhe Zyrat e BE-së duhet të informohen plotësisht për planifikimin dhe zbatimin e aktiviteteve specifike të vizibilitetit dhe komunikimit, veçanërisht në lidhje me narrativën e komunikimit dhe mesazhet kryesore. Masat e vizibilitetit dhe komunikimit do të zbatohen në përputhje me kërkesat e BE-së në fuqi për komunikim dhe vizibilitet dhe rregullat specifike të secilit program të Bashkimit Evropian. Subjekti menaxhues përkatës i programit do të jetë përgjegjës për monitorimin e aktiviteteve të vizibilitetit dhe komunikimit. Komisioni Evropian dhe Delegacionet dhe Zyrat e BE-së duhet të informohen plotësisht për planifikimin dhe zbatimin e aktiviteteve specifike të vizibilitetit dhe komunikimit. Duke marrë parasysh nënpërfaqësimin e grave në këtë sektor dhe fokusin e projektit në rritjen e ndërgjegjësimit, veprimi do të përfshijë përpjekje për të ofruar informacione të ndryshme për gratë dhe burrat, duke marrë parasysh dallimet gjinore. 8. QËNDRUESHMËRIA Aktivitetet e veprimit do të sigurojnë vazhdimin e ndikimeve përtej përfundimit të periudhës së zbatimit dhe pa kontributin financiar nga BE-ja. Korporata Energjetike e Kosovës do të sigurojë burimet e nevojshme financiare dhe njerëzore për të siguruar funksionimin dhe menaxhimin e duhur të impiantit të trajtimit të ujërave të zeza (fusha e mbështetjes 1) dhe për t’u përgatitur për investime në reduktimin e SO2 (fusha e mbështetjes 2). Qeveria është e përkushtuar që të sigurojë procesin e mëtejshëm në zbatimin e projektit të infrastrukturës duke gjetur financim me shumë gjasa përmes bashkëfinancimit nga BE-ja dhe IFN-të dhe zbatimin e mëtejshëm të projektit të infrastrukturës. Aftësitë e stafit teknik do të përmirësohen më tej përmes trajnimeve që do të zbatohen gjatë projektit. Kompania për Menaxhimin e Deponive në Kosovë (fusha e mbështetjes 3) do të ofrojë burimet dhe mbështetjen e nevojshme për të siguruar që menaxhimi financiar, institucional dhe operacional i kompanisë do të përmirësohet. Faqja 1nga 23 SHQ SHTOJCA I.5 e Marrëveshjes Financiare për planin vjetor të veprimit në favor të Kosovës* për vitin 2021 Dokumenti i veprimit për “BE-ja për Tregtinë dhe Tregun e Brendshëm” 1. PËRMBLEDHJE 1.1. Tabela përmbledhëse e veprimeve Titulli Veprimi 05. BE-ja për Tregtinë dhe Tregun e Brendshëm Plani vjetor i veprimit IPA III në favor të Kosovës *për vitin 2021 Numri CRIS 043-659/5 Akti themelor Financuar nga Instrumenti i Asistencës së Para-Aderimit (IPA III) Nisma Team Europe Nr Zona që përfiton nga veprimi Veprimi do të kryhet në Kosovë Dokumenti i programimit Korniza e Programimit IPA III INFORMATA MBI SEKTORIN DHE FUSHAT PRIORITARE Dritarja dhe prioriteti tematik Dritarja 4: Konkurrueshmëria dhe rritja gjithëpërfshirëse Prioriteti tematik 2: Zhvillimi i sektorit privat, tregtia, kërkimi dhe inovacioni Objektivat e zhvillimit të qëndrueshëm (OZHQ-të) OZHQ-ja kryesore (vetëm 1): OZHQ 8 – Punë dinjitoze dhe rritje ekonomike OZHQ të tjera të rëndësishme (deri në 9) dhe sipas rastit, objektivat: OZHQ 5 – Barazia gjinore dhe fuqizimi i grave OZHQ 9 – Industria, inovacioni dhe infrastruktura OZHQ 12 - Konsumi dhe prodhimi i përgjegjshëm OZHQ 17 - Rivitalizimi i partneritetit global për zhvillim të qëndrueshëm Kodi(et) i DAC 331 – Politikat dhe rregulloret tregtare – 100% Kanali kryesor i dorëzimit Kanali kryesor: 12000 – Qeveria përfituese Shënuesit (nga formulari i DAC) Objektivi i përgjithshëm i politikës Jo i synuar Objektivi i rëndësishëm Objektivi kryesor Zhvillimi i pjesëmarrjes/qeverisja e mirë ☐ ☒ ☐ Ndihma për mjedisin ☐ ☒ ☐ Barazia gjinore dhe fuqizimi i grave dhe vajzave ☐ ☒ ☐ Zhvillimi i tregtisë ☐ ☐ ☒ Shëndeti riprodhues, i nënës, i të porsalindurit dhe i fëmijës ☒ ☐ ☐ Reduktimi i rrezikut nga fatkeqësitë ☒ ☐ ☐ Përfshirja e personave me aftësi të kufizuara ☒ ☐ ☐ Të ushqyerit ☒ ☐ ☐ Shënuesit e Konventës RIO Jo i synuar Objektivi i rëndësishëm Objektivi kryesor Diversiteti biologjik ☒ ☐ ☐ * Ky përcaktim nuk paragjykon qëndrimin ndaj statusit dhe është në përputhje me UNSCR 1244/1999 dhe Opinionin e GJND-së mbi shpalljen e pavarësisë së Kosovës. Faqja 2nga 23 Luftimi i shkretëtirëzimit ☒ ☐ ☐ Zbutja e ndryshimeve klimatike ☒ ☐ ☐ Përshtatja ndaj ndryshimeve klimatike ☒ ☐ ☐ Shënuesit e brendshëm Objektivat e politikës Jo i synuar Objektivi i rëndësishëm Objektivi kryesor Dixhitalizimi ☐ ☒ ☐ Migrimi ☒ ☐ ☐ Covid-19 ☒ ☐ ☐ INFORMATA MBI BUXHETIN Shumat Linja buxhetore: 15.020201.02 Kostoja totale e parashikuar: 5 500 000 euro Shuma totale e kontributit buxhetor të BE-së: 5 500 000 euro MENAXHIMI DHE ZBATIMI Lloji i financimit dhe metoda(t) e zbatimit Modaliteti i projektit Menaxhim i drejtpërdrejtë nëpërmjet: Prokurimit Prioritetet përkatëse dhe pikat kryesore nga plani ekonomik dhe i investimeve për Ballkanin Perëndimor [vetëm për Ballkanin Perëndimor] Prioritetet: Mbështetja e sektorit privat, tregu i përbashkët rajonal dhe integrimi ekonomik, tranzicioni digjital, agjenda e inovacionit, Pikat kryesore: IX mbështet konkurrencën Data përfundimtare për lidhjen e Marrëveshjes Financiare Më së voni deri më 31 dhjetor N+1 Data përfundimtare për lidhjen e marrëveshjeve të kontributit/delegimit, kontratave të prokurimit dhe granteve 3 vjet pas datës së lidhjes së Marrëveshjes Financiare, me përjashtim të rasteve të renditura në nenin 114(2) të Rregullores Financiare Periudha treguese e zbatimit operativë 76 muaj pas përfundimit të Marrëveshjes Financiare Data përfundimtare për zbatimin e Marrëveshjes Financiare 12 vjet pas përfundimit të Marrëveshjes Financiare 1.2. Përmbledhje e Veprimit Veprimi mbështet Kosovën në zhvillimin e mëtejshëm të kapaciteteve të saj për të krijuar bazën për një mjedis të qëndrueshëm institucional për të përfunduar tranzicionin në një ekonomi funksionale të tregut në përputhje me kriteret ekonomike të Kopenhagës, acquis të BE-së dhe kërkesat e Marrëveshjes së Stabilizim Asociimit (MSA). Ky veprim do të përmirësojë tregun e brendshëm të Kosovës dhe do ta përgatisë atë për Tregun Unik Evropian përmes fushave të mëposhtme të mbështetjes: 1. Politika tregtare 2. Infrastruktura cilësore, në përputhje me kërkesat e BE-së. Faqja 3nga 23 3. Mbikëqyrja e tregut dhe mbrojtja e konsumatorit, në përputhje me kërkesat e BE-së. Veprimi do të mbështesë përmirësimin e proceseve të prodhimit dhe do të rrisë përputhshmërinë, cilësinë dhe sigurinë e produkteve për të gjitha gratë dhe burrat, në mënyrë që t'i bëjë ato konkurruese dhe të disponueshme në tregjet vendase dhe evropiane. Veprimi synon të kontribuojë në pjesëmarrjen eventuale të Kosovës në tregun e brendshëm të BE-së me eliminimin e barrierave të pajustifikuara teknike në tregti dhe forcimin e pozitës së operatorëve ekonomikë të Kosovës në tregjet e brendshme dhe të jashtme. 2. ARSYETIMI 2.1. Analiza e kontekstit Një nga sfidat kryesore me të cilat ballafaqohet Kosova është brishtësia e llogarive të saj të jashtme e krijuar kryesisht nga deficiti në rritje në tregtinë e mallrave. Burimet e financimit të llogarisë rrjedhëse, kryesisht remitancat dhe suficiti si në tregtinë e shërbimeve ashtu edhe në grante, nuk mund të garantohen në terma afatgjatë. Kosova ka ndërmarrë hapa thelbësorë në liberalizimin e ekonomisë dhe tregtisë së jashtme, dhe është arritur progres në përafrimin e politikave tregtare me rregullat dhe rregulloret e sistemit tregtar shumëpalësh. Anëtarësimi në Marrëveshjen e Tregtisë së Lirë të Evropës Qendrore (CEFTA) dhe nënshkrimi i Marrëveshjes së Stabilizim-Asociimit me BE-në, kanë qenë hapa të rëndësishëm në këtë drejtim. Për më tepër, Marrëveshja e Tregtisë së Lirë me Turqinë është ratifikuar dhe ka hyrë në fuqi më 1 shtator 2019; dhe negociatat për një Marrëveshje të Tregtisë së Lirë me Mbretërinë e Bashkuar janë përfunduar. Përveç kësaj, Deklarata e Përbashkët për Bashkëpunim me Shtetet e Shoqatës Evropiane të Tregtisë së Lirë (EFTA) është nënshkruar në nëntor 2018. Megjithatë, Kosova ende nuk është anëtare dhe as vëzhguese e Organizatës Botërore të Tregtisë (OBT), për shkak të çështjeve të statusit. Infrastruktura cilësore është një komponent kyç i lehtësimit të tregtisë ndërkombëtare. Ministria e Tregtisë dhe Industrisë (MTI) me agjencitë e saj të infrastrukturës së cilësisë, si dhe një sërë ministrish të linjës që merren me rregulla specifike për grupe të ndryshme produktesh, janë gradualisht në proces të përmbushjes së detyrimeve të Marrëveshjes së Stabilizim Asociimit (MSA), si dhe Plani Shumëvjeçar i Veprimit për një Zonë Ekonomike Rajonale në Ballkanin Perëndimor. Deri më tani është krijuar një bazë legjislative horizontale në funksion të lëvizjes së lirë të mallrave, janë nxjerrë një grup i konsiderueshëm rregullash vertikale të përafruara pjesërisht me acquis të BE-së dhe janë krijuar institucionet e infrastrukturës së cilësisë. Megjithatë, sfidë mbetet zhvillimi dhe forcimi i mëtejshëm i shtyllave të infrastrukturës cilësore. Zbatimi i legjislacionit të Kosovës në fushën e standardizimit, metrologjisë, akreditimit dhe rregullimit teknik dhe vlerësimit të konformitetit ka nevojë për mbështetje të mëtejshme. Nisma e Tregut të Përbashkët Rajonal për Ballkanin Perëndimor që u lansua në nëntor 2020 do të lehtësojë më tej përafrimin e rregullave dhe rregulloreve me parimet thelbësore që rregullojnë tregun e brendshëm të BE-së bazuar në qasjen e katër lirive (lëvizja e lirë e mallrave, shërbimeve, kapitalit dhe njerëzve), dhe në këtë mënyrë paraqet një paraprak të rëndësishëm për integrimin më të ngushtë të rajonit me tregun e vetëm të BE-së tashmë përpara anëtarësimit. Ka pak organe të përcaktuara të vlerësimit të konformitetit (CAB) dhe Organe të Mbikëqyrjes së Tregut që veprojnë në nivel qendror. Nevojitet mbështetje e mëtejshme për rritjen e kapaciteteve të Organeve të Vlerësimit të Konformitetit dhe të Mbikëqyrjes së Tregut për përcaktimin/njoftimin dhe mbikëqyrjen në fushën e Kapitullit 1 të Acquis. Kosova është plotësisht e vetëdijshme se Organet e saj të Vlerësimit të Konformitetit do të mbulojnë vetëm një pjesë minimale të shërbimeve të nevojshme në fushën e testimit, kalibrimit, inspektimit dhe certifikimit sipas rregullave të BE-së. Shërbimet e munguara në Kosovë do të zëvendësohen me një sistem të fuqishëm të njohjes së dokumenteve të huaja të konformitetit. Por duke thënë këtë, ka ende hapësirë për zhvillim të mëtutjeshëm të kapaciteteve të Organeve të Vlerësimit të Konformitetit në Kosovë ku kjo është ekonomikisht e realizueshme. Po ashtu, të gjitha institucionet në Kosovë që punojnë në fushën e Infrastrukturës së Cilësisë po ballafaqohen me vështirësi për t'iu bashkuar organizatave përkatëse në nivel evropian dhe ndërkombëtar, gjë që është thelbësore për funksionimin efikas të tyre. Mbrojtja e konsumatorëve garantohet me Kushtetutën e Kosovës dhe rregullohet me më shumë se 30 ligje. Siç theksohet në Raportin e Komisionit për Kosovën 2021, Kosova është në një fazë të hershme të përgatitjes në lidhje me mbrojtjen e konsumatorit, megjithatë është arritur njëfarë progresi në këtë fushë gjatë vitit të kaluar. Përderisa janë miratuar disa akte Faqja 4nga 23 nënligjore, Ligji për mbrojtjen e konsumatorit duhet të ndryshohet për të hequr nenet më problematike dhe për të rritur ndërgjegjësimin për të drejtat e konsumatorëve dhe detyrimet e tregtarëve, pavarësisht akteve nënligjore. Megjithatë, ndërkohë që korniza ligjore po përmirësohet gradualisht, zbatimi i mbrojtjes së të drejtave të konsumatorit vazhdon të jetë i kufizuar pasi reforma e inspektoratit të tregut është ende pezull. Në të njëjtën kohë, shoqëria civile po bëhet më aktive dhe pesë organizata të pavarura për të drejtat e konsumatorëve iu shtuan Këshillit për Mbrojtjen e Konsumatorit, gjë që rrit transparencën dhe dialogun me shoqërinë civile. Rregullat dhe ligjet që rregullojnë këta sektorë në Bashkimin Evropian janë në ndryshim të vazhdueshëm dhe duke marrë parasysh përkushtimin e Kosovës në zbatimin e acquis të BE-së ndërsa evoluon, është thelbësore që Kosova të monitorojë nga afër zhvillimet në BE dhe të ndërtojë kapacitetet e saj për të miratuar rregullat e reja prominente në regjimin e saj tregtar dhe me acquis të tregut të brendshëm. Parashikimi i mbështetjes shtesë në këtë drejtim është thelbësor për të siguruar vazhdimësinë e progresit dhe ndikimin pozitiv dhe në këtë kontekst, nevojitet mbështetje e mëtejshme në sektorët e tregtisë dhe tregun e brendshëm. 2.2. Analiza e problemit sipas fushave të mbështetjes Fushat e mbështetjes: 1. Politika tregtare 2. Infrastruktura cilësore, në përputhje me kërkesat e BE-së 3. Mbikëqyrja e tregut dhe mbrojtja e konsumatorëve, në përputhje me kërkesat e BE-së Analiza e problemit për fushën e mbështetjes 1 – Politika tregtare Përkundër të gjitha përpjekjeve të ndërmarra për të arritur një ekonomi tregu funksionale dhe kapacitet për t'u përballur me konkurrencën dhe forcat e tregut, Kosova ende nuk ka qenë në gjendje të sigurojë qëndrueshmërinë e llogarive të saj të jashtme, si një nga faktet më të spikatura dhe më alarmante në agregatet ekonomik të Kosovës është deficiti tregtar i madh dhe vazhdimisht në rritje, duke hedhur dyshime nëse burimet e financimit të jashtëm të llogarisë rrjedhëse, të cilat kanë lejuar stabilitetin relativ të ekonomisë së Kosovës, mund të mbahen edhe në të ardhmen. Deficiti i përgjithshëm tregtar, në mallra dhe shërbime, ishte 31% e PBB-së gjatë vitit 2019. Deficiti i përgjithshëm tregtar pasqyron ecurinë e dobët të tregtisë së mallrave, e cila në vitin 2019 regjistroi një deficit të barabartë me 44.5% të PBB-së, ku eksportet përfaqësonin vetëm 5.4 % të PBB-së, ndërsa importet arritën në 50% të PBB-së. Ndikimi i krizës së Covid-19 në tregtinë e Kosovës ka qenë i përzier. Rënie e theksuar ka pasur në importin e mallrave dhe rritje të lehtë në eksportin e mallrave. Në të njëjtën kohë, eksporti i shërbimeve ka shënuar rënie, por më pak, duke shënuar një përmirësim të përgjithshëm të deficitit tregtar. Megjithatë, importi i mallrave është i sigurt se do të rritet sapo kërkesa agregate të rritet sërish dhe kështu ky përmirësim nuk është i qëndrueshëm. Analiza e problemit për fushën e mbështetjes 2 – Infrastruktura cilësore, në përputhje me kërkesat e BE-së Infrastruktura e cilësisë paraqet një nga sfidat kryesore për integrimin e tregut të Kosovës në ekonominë globale. Mungesa e Organeve të Vlerësimit të Konformitetit në fusha të caktuara të produkteve rezulton që vlerësimi i përmbushjes së kërkesave të standardeve të harmonizuara nga prodhuesit vendas të mos bëhet në masën e duhur, duke i penguar ata të jenë konkurrues në treg. Në veçanti, ekziston nevoja për të rritur më tej koordinimin e politikave në lidhje me infrastrukturën e cilësisë me rolin e fuqizuar të Divizionit të Infrastrukturës së Cilësisë në Ministrinë e Tregtisë dhe Infrastrukturës. Sfidë tjetër mbetet anëtarësimi në Drejtorinë e Akreditimit dhe Agjencinë Kosovare të Standardizimit (AKS). Drejtoria e Akreditimit po punon për anëtarësimin në Bashkëpunimin Evropian të Akreditimit dhe ka organizuar sistemin e menaxhimit sipas standardit të ri ISO/IEC 17011:2017. Aktivitetet e Agjencisë Kosovare të Standardizimit ende po pengohen për faktin se ajo nuk është anëtare e organizatave evropiane dhe ndërkombëtare (CEN/CENELEC/ETSI dhe ISO/IEC/ITU). Analiza e problemit për fushën e mbështetjes 3 – Mbikëqyrja e tregut dhe mbrojtja e konsumatorëve, në përputhje me kërkesat e BE-së Ka mungesë të kapacitetit në fushën e mbikëqyrjes së tregut që ka të bëjë me kontrollin e sigurisë së produktit bazuar në metodologjinë e menaxhimit të rrezikut, si dhe mungesë të kapacitetit të inspektorëve të tregut për të kryer mbikëqyrjen e tregut (përfshirë tregtinë elektronike të mallrave dhe shërbimeve). Ekziston nevoja për harmonizim dhe azhurnim të mëtejshëm të legjislacionit të Kosovës që nga hyrja në fuqi e aktit të ri ligjor për mbrojtjen e konsumatorëve në vitin 2018. Këto do të definohen më tej me Programin e ri për Mbrojtjen e Konsumatorit (2021-2026). Ideja është të sigurohet besimi në një treg të ndershëm dhe konkurrues, kështu që konsumatorët të jenë pjesë aktive e këtij tregu duke ushtruar të drejtat dhe kompetencat e tyre për zgjedhje të mirinformuara. Megjithatë, ekziston mungesë në transparencën e tregut Faqja 5nga 23 dhe praktikave tregtare për mbrojtjen e interesave ekonomike të konsumatorëve, si dhe mungesë qasja në ankesa dhe konsultime. Analiza e palëve të interesuara për fushën e mbështetjes 1 – Politika tregtare Përfituesi kryesor do të jetë Ministria e Industrisë, Sipërmarrjes dhe Tregtisë (Departamenti i Tregtisë); Sektori privat dhe Agjencia për Barazi Gjinore do të jenë përfitues të tjerë. Zyrtarët në Ministri, duke përfshirë Zyrtarin për Barazi Gjinore, do të jenë aktorë të rëndësishëm të këtij Veprimi. Përveç Departamentit të Tregtisë, palët e interesuara më të prekura janë edhe institucionet tjera relevante si: Dogana e Kosovës, Agjencia e Ushqimit dhe Veterinarisë, Agjencia për Produkte Mjekësore, Inspektorati i Tregut, Komiteti Kombëtar për Lehtësimin e Tregtisë dhe Komiteti Kombëtar për Tregtinë e Shërbimeve, Ministria e Bujqësia, Ministria e Infrastrukturës, Ministria e Punëve të Jashtme dhe Dhomat e Tregtisë. Analiza e palëve të interesuara për fushën e mbështetjes 2 – Infrastruktura cilësore, në përputhje me kërkesat e BE-së Përfituesi kryesor do të jetë Ministria e Tregtisë, Ndërmarrësisë dhe Industrisë (Divizioni i infrastrukturës së cilësisë), Agjencia për Metrologjinë e Kosovës (AMK), Agjencia Kosovare e Standardizimit (AKS), Drejtoria e Përgjithshme për Akreditim e Kosovës (DAK), Ministria e Shëndetësisë (Agjencia për Barna dhe Pajisje Mjekësore), Ministria e Ekonomisë dhe Mjedisit, Ministria e Bujqësisë, Ministria e Infrastrukturës, Ministria e Punëve të Brendshme, Autoriteti Rregullativ i Komunikimeve Elektronike dhe Postare, Agjencia e Ushqimit dhe Veterinarisë, Doganat e Kosovës, Inspektorati i Tregut, Ministria e Punëve të Jashtme dhe Dhomat e Tregtisë. Zyrtarët e të gjitha këtyre institucioneve, përfshirë Zyrtarët e Barazisë Gjinore, do të jenë homologë të rëndësishëm. Sektori privat, shoqëria civile dhe Agjencia për Barazi Gjinore do të jenë përfitues shtesë. Ngritja e kapaciteteve është e nevojshme për të gjitha palët e interesuara. Analiza e palëve të interesuara për fushën e mbështetjes 3 – Mbikëqyrja e tregut dhe mbrojtja e konsumatorit, në përputhje me kërkesat e BE-së Përfituesi kryesor do të jetë Ministria e Industrisë, Ndërmarrësisë dhe Tregtisë, Ministria e Shëndetësisë, Ministria e Ekonomisë, Ministria e Mjedisit, Planifikimit Hapësinor dhe Infrastrukturës, Ministria e Bujqësisë, Pylltarisë dhe Zhvillimit Rural, Autoriteti Rregullativ i Komunikimeve Elektronike dhe Postare, Agjencia e Ushqimit dhe Veterinarisë, Dogana e Kosovës, Inspektorati i Tregut, Odat Ekonomike dhe Këshilli për Mbrojtjen e Konsumatorit. Zyrtarët e të gjitha këtyre institucioneve, përfshirë Zyrtarët e Barazisë Gjinore, do të jenë homologë të rëndësishëm. Sektori privat, shoqëria civile dhe Agjencia për Barazi Gjinore do të jenë përfitues shtesë. Ngritja e kapaciteteve është e nevojshme për të gjitha palët e interesuara. Plotësimi me strategjitë/politika (të gjitha fushat e mbështetjes) Objektivat e Veprimit janë i) rritja e kontributit të tregtisë së mallrave dhe tregtisë së shërbimeve në një transformim të rritjes së ekonomisë së Kosovës, si për gratë ashtu edhe për burrat, ii) përmirësimi i proceseve të prodhimit dhe rritja e përputhshmërisë, cilësisë dhe sigurisë së produktet dhe iii) harmonizimi i mëtejshëm i legjislacionit të Kosovës me legjislacionin e BE-së në fushën e mbrojtjes së konsumatorëve. Si i tillë, veprimi do të mbështesë objektivat dhe masat e përcaktuara në Programin e Reformës Ekonomike 2021-2023 (V. Reformat në lidhje me tregtinë). Veprimi do të mbështesë Planin Kombëtar për zbatimin e MSA-së, në të cilin qeveria mori angazhime të rëndësishme në fushën e tregtisë. Ai përmban gjithashtu një kapitull të veçantë për mbrojtjen e konsumatorit, përkatësisht kapitullin 28: Konsumatori dhe Shëndeti. Në lidhje me CEFTA-n, Kosova synon të zbatojë zotimet e saj në lidhje me ratifikimin dhe zbatimin e Protokollit Shtesë 5 të CEFTA -s për lehtësimin e tregtisë dhe të Protokollit Shtesë 6 për tregtinë e shërbimeve. Ekipi negociator për Protokollin Shtesë 7 të CEFTA-s për Mekanizmin e Zgjidhjes së Kontesteve tashmë është miratuar dhe asistenca teknike do të kontribuojnë në krijimin e një kornize për zgjidhjen e mosmarrëveshjeve që do të jetë funksionale dhe në përputhje me interesat e Kosovës. Gjithashtu, qeveria ka filluar një kapitull të ri në marrëdhëniet tregtare me shtetet e EFTA-s, dhe Komiteti i parë i Përbashkët ndërmjet Kosovës dhe shteteve të EFTA-s u zhvillua në nëntor 2020, ku shqyrtimi i marrëveshjes së tregtisë së lirë u propozua nga Kosova. Në këto fusha, ndihma e mëtejshme teknike do të ishte e përshtatshme dhe e dobishme. Programi për Mbrojtjen e Konsumatorit i cili aktualisht është në proces të hartimit (periudha 2021-2026) parasheh zbatimin efektiv të legjislacionit, përkatësisht harmonizimin e mëtejshëm me direktivat e ligjit të BE-së në lidhje me mbrojtjen e konsumatorëve. Faqja 6nga 23 Përveç kësaj, Strategjia Kombëtare e Zhvillimit, shtylla 3 “Industritë konkurruese”, aktiviteti “Përmirësimi i SME-ve në aktivitete me vlerë më të lartë të shtuar” dhe Programi i Qeverisë 2020-2023, seksioni i Zhvillimit Ekonomik, 3.1.6 “Politikat Tregtare” do të mbështetet nga ky veprim. Veprimi është gjithashtu në përputhje me Programin e Kosovës për Barazi Gjinore , Shtylla e I-rë për Fuqizimin Ekonomik dhe Mirëqenien Sociale. 2.3. Rëndësia dhe ndërlidhja me strategjitë e mbështetura nga palët kryesore të interesit Në nivel global, ndërhyrja e propozuar synon të përmirësojë integrimin e ekonomisë së Kosovës në sistemin tregtar shumëpalësh të bazuar në rregulla, i cili është një synim kolektiv i të gjitha kombeve tregtare. Kjo do të arrihet duke siguruar që regjimi tregtar i Kosovës të jetë plotësisht në përputhje me detyrimet që dalin nga marrëveshjet e OBT-së dhe duke siguruar përputhshmëri me standardet dhe rregullat e sigurisë të acquis të BE-së . Në nivel rajonal, ndërhyrja synon të ndihmojë Kosovën në përmbushjen e obligimeve të saj sipas Marrëveshjes së Tregtisë së Lirë të Evropës Qendrore (CEFTA) dhe në kuadër të Zonës Ekonomike Rajonale. Ndërhyrja do të mbështesë si zbatimin e detyrimeve të miratuara ashtu edhe mbështetjen për iniciativat e ndryshme të negociatave në këto dy korniza. 2.4. Rëndësia dhe ndërlidhja me politikën e BE-së dhe ndihmën e BE-së dhe donatorëve të tjerë Veprimi synon prioritetin tematik 2 të IPA III “zhvillimi i sektorit privat, tregtia, kërkimi dhe inovacioni”. Ai adreson objektivat specifike për të përmirësuar mjedisin e biznesit dhe klimën e investimeve dhe për të rritur konkurrencën e ekonomive të përfituesve. Mbështetja e zhvillimit të sektorit privat dhe tregtisë është çelësi për arritjen e ekonomive plotësisht funksionale dhe konkurruese të tregut. Ndërhyrja e propozuar do të ndihmojë Kosovën në zbatimin e kritereve të anëtarësimit ekonomik duke ndjekur udhëzimet e politikave dhe vlerësimin e Komisionit të Programit të Reformës Ekonomike. Ai është gjithashtu i harmonizuar me 4 shtyllat e Agjendës Evropiane të Konsumatorit: Promovimi i sigurisë së konsumatorit, rritja e njohurive për të drejtat e konsumatorit, forcimi i zbatimit të rregullave të konsumatorit dhe integrimi i interesave të konsumatorëve në politikat kryesore sektoriale. Së fundi, Komunikata e Komisionit mbi Planin Ekonomik dhe Investimet për Ballkanin Perëndimor e datës 6 tetor 2020, gjithashtu tregon qartë se lidhja më e mirë e ekonomive të Ballkanit Perëndimor – brenda rajonit dhe me BE-në – është prioritet. Kjo kërkon një angazhim të fortë nga Ballkani Perëndimor për zbatimin e reformave thelbësore, thellimin e integrimit ekonomik rajonal dhe zhvillimin e një tregu të përbashkët rajonal mbi bazën e acquis të BE-së, në mënyrë që të bëhet rajoni një zonë më tërheqëse për investime. BE- ja është gjithashtu veçanërisht e përkushtuar për të mbështetur zbatimin e Agjendës së Ballkanit Perëndimor për Inovacionin, Kërkimin, Arsimin, Kulturën, Rininë dhe Sportin e nisur në Samitin BE-Ballkani Perëndimor në Brdo 2021, të cilën do ta plotësojë ndërhyrja e propozuar. Veprimi është gjithashtu i harmonizuar me disa objektiva të Planit të Veprimit Gjinor (GAP III) në fushën “Promovimi i të drejtave ekonomike dhe sociale dhe fuqizimi i vajzave dhe grave”. Në Raportin e Komisionit për Kosovën 2021 thuhet se megjithëse Kosova ka një nivel të përgatitjes për lëvizjen e lirë të mallrave dhe ka bërë njëfarë progresi duke miratuar legjislacionin zbatues për standardizimin, metrologjinë dhe akreditimin, prapëseprapë kapaciteti administrativ i institucioneve të infrastrukturës cilësore dhe dobësitë e tyre strukturore të adresuara duhet të forcohen më tej, dhe duhet miratohet legjislacioni zbatues për kërkesat teknike për produktet dhe vlerësimin e konformitetit duke forcuar edhe më tej kapacitetin zbatues të infrastrukturës së cilësisë, veçanërisht në fushën e vlerësimit të konformitetit dhe organeve të mbikëqyrjes së tregut. Kosova është në një fazë të hershme të përgatitjes në fushën e tregtisë. Përpjekjet duhet të vazhdojnë duke pasur parasysh angazhimet tregtare ndërkombëtare dhe rajonale të Kosovës dhe për identifikimin dhe heqjen e barrierave tregtare ndaj të drejtës së themelimit dhe lirisë për të ofruar shërbime. Veprimi është në përputhje me Agjendën 2030 për Zhvillim të Qëndrueshëm (të miratuar edhe nga Kuvendi i Kosovës), veçanërisht objektivat e ZHQ: 17.10 (promovimi i një sistemi tregtar shumëpalësh i bazuar në rregulla nën OBT), 17.11 (rritja e konsiderueshme e eksporteve me vendet në zhvillim) dhe 17.12 (qasja në treg pa doganë dhe pa kuota për të gjitha vendet më pak të zhvilluara). Veprimi lidhet gjithashtu me qëllimet e punës së denjë dhe rritjes ekonomike, infrastrukturës elastike, industrializimit të qëndrueshëm dhe inovacionit dhe fuqizimit të grave, konsumit dhe prodhimit të përgjegjshëm. Mbrojtja e konsumatorit konsiderohet të jetë në qendër të kontributit të UNCTAD për të drejtat e zhvillimit të qëndrueshëm dhe gjithëpërfshirës. Faqja 7nga 23 Veprimi gjithashtu ndihmon Kosovën në mbështetjen e strategjisë së re të rritjes të †Marrëveshjes së Gjelbër Evropiane , e cila kërkon mobilizimin e të gjitha mjeteve të politikave, duke përfshirë politikën tregtare, e cila duhet të modernizohet për t'u bërë dimensioni i jashtëm i Marrëveshjes së Gjelbër Evropiane. Në këtë drejtim, politika tregtare mund të shërbejë si një mjet i fuqishëm në inkurajimin ose zbatimin e praktikave më të qëndrueshme, dhe kjo ndërhyrje do të projektohet me kujdes në këtë drejtim. 2.5. Mësimet e nxjerra dhe lidhjet me ndihmën e mëparshme financiare Kjo ndërhyrje është projektuar në bazë të mësimeve të nxjerra gjatë zbatimit të projekteve të financuara nga BE-ja “Mbështetje e mëtejshme për zhvillimin e tregtisë në Kosovë” dhe “Mbështetje për lëvizjen e lirë të mallrave në Kosovë” dhe në bazë të të gjitha hulumtimeve të bëra në kuadër të atij projekti. Ajo po ndjek nga afër rekomandimet e projekteve në lidhje me nevojat dhe mangësitë që do të adresohen me veprimet e ardhshme. Me mbështetjen e projektit të mëparshëm për tregtinë, është rritur ndjeshëm autonomia e stafit të Ministrisë së Tregtisë dhe Industrisë. Raportet dhe analizat janë përmirësuar, takimet janë bërë më efikase dhe janë rritur aftësitë negociuese. Kapaciteti i Ministrisë për të mbështetur tregtarët është përmirësuar, përmes analizave dhe eksplorimit të mëtejshëm në sektorët e shërbimeve, dhe përmes mekanizmave të përmirësuar si Bazën e të Dhënave të Tregtisë së Shërbimeve dhe Mjetin Monitorues të Lehtësimit të Tregtisë. Së fundi, projekti ishte në gjendje të mbështeste hartimin e tre ligjeve të reja, njëri prej të cilëve tashmë është miratuar nga Kuvendi (Ligji për Masat Mbrojtëse). Ligji për Tregtinë e Brendshme dhe Ligji për Tregtinë e Jashtme janë në pritje të procedurave të kuvendit dhe qeverisë. Për sa i përket lëvizjes së lirë të mallrave, mësimet kryesore të nxjerra nga projektet e kaluara dhe ato në vazhdim përfshijnë: nevojën për një koordinim adekuat dhe gjithëpërfshirës të të gjithë aktorëve relevant gjatë ciklit jetësor të veprimit, sigurimin që ndërtimi i kapaciteteve dhe rritja e ndërgjegjësimit të kenë qëllime specifike dhe të matshme për të ofruar kapacitete dhe ekspertizë të mjaftueshme administrative në zhvillimin dhe zbatimin e ndërhyrjeve të qëndrueshme dhe të orientuara drejt rezultateve, në mënyrë që të optimizohet përthithja e fondeve në dispozicion. Institucionet e Kosovës vazhdimisht do të vlerësojnë nëse këshillat e ofruara nga donatorë të ndryshëm kontribuojnë në zhvillimin e një sistemi koherent ligjor dhe institucional. Ka pasur raste kur paralelisht janë ndërtuar dy sisteme shumë të ndryshme. Rezultati i një moskoherence të tillë dhe gatishmëria e institucioneve të Kosovës për të ndjekur qasje të ndryshme mund të rezultojë në një bllokadë. Përveç kësaj, një mësim i përgjithshëm i nxjerrë nga asistenca e mëparshme për ndërtimin e institucioneve në Kosovë lidhet me faktin se futja e legjislacionit të ri kërkon përpjekje të konsiderueshme për t'u pranuar dhe respektuar. Përfshirja e partnerëve socio-ekonomikë (organizatat përfaqësuese të sektorit privat, organizatat e shoqërisë civile etj.) duhet të luajnë një rol të rëndësishëm për shpërndarjen e rezultateve të projektit dhe respektimin e një kornize ligjore të sapomiratuar. Kjo ndërhyrje është projektuar mbi bazën e mësimeve të nxjerra nga zbatimi i Projektit të Rritjes Ekonomike Rajonale të USAID-it dhe Programit të Mbështetjes së Lehtësimit të Tregtisë IFC/Bankës Botërore. Me mbështetjen e tyre, stafi i Departamentit të Tregtisë mblodhi të dhëna dhe përgatiti listën e tarifave dhe tarifave për procedurat e eksportit, importit dhe transitit. Kjo listë është publikuar në faqen e Ministrisë dhe i njoftohet Sekretariatit të CEFTA-s si një nga detyrimet që duhet të plotësohet sipas Protokollit Shtesë 5 të CEFTA-s. Këto dy projekte kanë filluar në janar 2018 dhe kanë përfunduar në tetor 2019. 3. PËRSHKRIMI I VEPRIMIT 3.1. Rezultatet e planifikuara dhe logjika e ndërhyrjes Ndikimi i përgjithshëm: Të kontribuojë në arritjen e Kosovës në kriteret e anëtarësimit ekonomik në BE për ekzistencën e një ekonomie të tregut funksional dhe kapacitetin për të përballuar presionin konkurrues dhe forcat e tregut brenda Unionit. Fusha e Mbështetjes 1: Politika tregtare Rezultati 1: Rritja e kontributit për tregtinë e mallrave dhe të shërbimeve me një transformim të rritjes së ekonomisë së Kosovës, si për gratë ashtu edhe për burrat. † COM(2019) 640 final Faqja 8nga 23 Outputi 1: Përmirësimi i miratimit të vendimeve të politikave të informuara në fushën e politikës tregtare dhe ristrukturimit ekonomik, veçanërisht në lidhje me vlerësimin e ndikimit, auditimet rregullatore, zbatimin e masave të mbrojtjes tregtare dhe të gjenerohen njohuritë në lidhje me tendencat kryesore të sistemit tregtar global, teorinë tregtare dhe e drejta e tregtisë ndërkombëtare. Outputi 2: Përmirësimi i kapaciteteve negociuese tregtare dhe rritja objektivave negociuese. Outputi 3: Forcimi i aftësive për zbatimin e politikave dhe instrumenteve tregtare. Outputi 4: Krijimi i një kornize më të fortë institucionale për koordinimin e vendimeve dhe zbatimin e politikave. Kjo fushë e mbështetjes parashikon që me përmirësimin e miratimit të vendimeve të informuara, përmirësimin e kapaciteteve negociuese tregtare, forcimin e kapaciteteve për zbatimin e politikave tregtare dhe me forcimin e kornizës institucionale për koordinim të politikave, do të rritet edhe kontributi i tregtisë në ekonomi. Supozimet përfshijnë: Veprimet kolektive në nivel rajonal janë të realizueshme. Të gjithë aktorët pjesëmarrës janë të interesuar dhe marrin pjesë në mënyrë efektive në aktivitete të ndryshme. Pandemia COVID-19 nuk ka efekt afatgjatë që do të komprometonte mundësitë tregtare të Kosovës. Fusha e Mbështetjes 2: Infrastruktura cilësore, në përputhje me kërkesat e BE-së Rezultati 1: Përmirësimi i proceseve të prodhimit dhe rritja e përputhshmërisë, cilësisë dhe sigurisë së produkteve në dobi të grave dhe burrave dhe mbrojtja e mjedisit që do të mbështesë integrimin në tregun e brendshëm të BE-së dhe eliminimin e barrierave teknike të pajustifikuara për tregtinë. Outputi 1: Infrastruktura e cilësisë dhe legjislacioni i lëvizjes së lirë të mallrave të jetë në përputhje me acquis të BE-së. Outputi 2: Organet e përcaktuara të vlerësimit të konformitetit të veprojnë në përputhje me kërkesat e legjislacionit të BE-së (rregulloret dhe direktivat). Outputi 3: Produktet e certifikuara, personeli i certifikuar për femra dhe meshkuj dhe sistemet e menaxhimit janë në përputhje me standardet e BE-së. Outputi 4: Krijimi dhe fuqizimi i Organeve të Vlerësimit të Konformitetit që mbulojnë të gjitha fushat e metrologjisë ligjore dhe që veprojnë në përputhje me direktivat e BE-së. Outputi 5: Kontrolli ligjor metrologjik i përforcuar dhe direktivat e BE-së (Direktiva për instrumentet e peshimit, Direktiva për instrumentet jo-automatike të peshimit, shishe për kontejnerët e produkteve të parapaketuara dhe të peshimit). Outputi 6: Institutet e përcaktuara, Zhvillimi i Sistemit të Menaxhimit të Cilësisë për laboratorët e Agjencisë së Metrologjisë së Kosovës (AMK) dhe akreditimi i laboratorit të metrologjisë sipas standardit 17025 dhe organeve inspektuese sipas standardit 17020. Outputi 7: Miratimi i standardeve evropiane dhe kodeve euro me anekset kombëtare. Outputi 8: Anëtarësimi i Agjencisë Kosovare të Standardizimit (AKS), Drejtorisë së Përgjithshme për Akreditim të Kosovës (DAK) dhe Agjencisë së Metrologjisë së Kosovës (AMK) në Organizatat Evropiane dhe Ndërkombëtare. Outputi 9: Rritja e ndërgjegjësimit për rolin dhe rëndësinë e standardeve, akreditimeve dhe metrologjisë midis palëve të interesuara. Kjo fushë e mbështetjes parashikon që duke përafruar legjislacionin dhe operacionet e organeve të vlerësimit të konformitetit, duke siguruar përputhjen e produkteve dhe personelit me standardet e BE-së, duke forcuar kontrollet ligjore, duke përafruar me standardet e kontrollit, duke miratuar kodet e euros, duke siguruar anëtarësimin në organizata evropiane dhe ndërkombëtare dhe duke ngritur ndërgjegjësimi për standardet, kjo do të përmirësojë proceset e prodhimit dhe do të rrisë përputhshmërinë, cilësinë dhe sigurinë e produkteve. Supozimet përfshijnë: Sigurimi i koordinimit të aktiviteteve ndërmjet palëve të interesuara që marrin pjesë në projekt. Të kemi në dispozicion partnerë të besueshëm pasi ekspertiza përkatëse do të kërkohet për fusha shumë specifike. Mbahet stafi i trajnuar i institucionit përfitues. Ekzistojnë kapacitete adekuate përthithëse administrative. Fusha e Mbështetjes 3: Mbikëqyrja e tregut dhe mbrojtja e konsumatorëve, në përputhje me kërkesat e BE-së. Rezultati 1: Rritja e kapacitetit institucional për të zbatuar dhe përmirësuar zbatimin e legjislacionit, duke mundësuar përfshirje të shtuar të shoqërisë civile në mbrojtjen e konsumatorëve dhe të drejtat e konsumatorit dhe rritja e ndërgjegjësimit të grave dhe burrave, zbatimi efikas, efektiv, jodiskriminues dhe mbrojtja e të drejtave ekonomike të konsumatorëve. Faqja 9nga 23 Outputi 1: Përmirësimi i kapaciteteve të autoriteteve kombëtare përkatëse për mbikëqyrje efikase, efektive, jodiskriminuese dhe të barabartë gjinore të tregut të përputhshmërisë dhe sigurisë së produkteve joushqimore dhe mbrojtja e të drejtave ekonomike të konsumatorëve. Outputi 2: Zgjerimi i njohurive për të drejtat e konsumatorëve midis burrave dhe grave; Konsumatorët gra dhe burra të informuar dhe të arsimuar të marrin pjesë plotësisht në tregun e vetëm. Outputi 3: Shoqëria civile, duke përfshirë Organizatat e Shoqërisë Civile për të Drejtat e Grave, të përfshira në mbrojtjen e konsumatorëve dhe të drejtat e konsumatorëve. Outputi 4: Përmirësimi i sigurisë së konsumatorit përmes identifikimit dhe gjurmueshmërisë së përmirësuar të produktit, masave që përforcojnë sigurinë në zinxhirin ushqimor dhe rregullave të reja (BE) për sigurinë e produkteve kozmetike. Outputi 5: Zhvillimi i procedurave të thjeshta, të shpejta dhe me kosto të ulët jashtë gjykatës për konsumatorët, si rezultat i direktivës për zgjidhje alternative të mosmarrëveshjeve (2013) dhe rregullores për zgjidhjen e mosmarrëveshjeve në internet (2013). Kjo fushë e mbështetjes parashikon përmirësimin e kapaciteteve dhe njohurive për të drejtat e konsumatorit, duke përfshirë shoqërinë civile, rritjen e identifikimit dhe gjurmueshmërisë së produktit dhe zhvillimin e procedurave të thjeshta, të shpejta dhe me kosto të ulët jashtë gjykatës për konsumatorin, kjo do të përmirësojë kapacitetet institucionale për të zbatuar dhe përmirësuar zbatimin e legjislacionit për mbrojtjen e konsumatorit. Supozimet përfshijnë: Vendosja e një kornize të kërkuar legjislative. Të bëhet përparim drejt përafrimit me acquis të BE- së. Institucionet e qeverisë të jenë të gatshme të bashkëpunojnë për realizimin e programeve dhe aktiviteteve të përbashkëta 3.2. Lloji tregues i aktiviteteve Politika tregtare – Rezultati 1 - Rritja e kontributit për tregtinë e mallrave dhe të shërbimeve me një transformim të rritjes së ekonomisë së Kosovës, si për gratë ashtu edhe për burrat. • Zhvillimi i mjeteve dhe ngritja e kapaciteteve për vlerësimin e ndikimit. Aktivitetet përfshijnë trajnime, trajnime në punë, vendosje dhe shërbime këshillimore për gratë dhe burrat; • Rritja e aftësive të Divizionit të Mbrojtjes Tregtare të Departamentit të Tregtisë për të zbatuar ligjet dhe rregulloret në përputhje me standardet e BE-së dhe rregullat e Organizatës Botërore të Tregtisë. Aktivitetet përfshijnë trajnime, trajnime në punë, vendosje dhe shërbime këshillimore për gratë dhe burrat; • Përforcimi i kapaciteteve të Departamentit të Tregtisë për të monitoruar dhe analizuar tendencat në tregtinë e mallrave dhe shërbimeve përmes trajnimeve specifike dhe seancave të trajnimit për gratë dhe burrat; • Forcimi i negociatave për njohjen reciproke të kualifikimeve profesionale, kornizën e zgjidhjes së mosmarrëveshjeve, liberalizimin e mëtejshëm të tregtisë së shërbimeve dhe disiplinat rajonale për rregulloret e brendshme mbi shërbimet. Aktivitetet përfshijnë trajnime dhe trajnime të synuara për gratë dhe burrat, organizimin dhe pjesëmarrjen në seminare, tryeza të rrumbullakëta dhe konferenca; • Forcimi i Komitetit Kombëtar të Tregtisë së Shërbimeve dhe Komitetit Kombëtar për Lehtësimin e Tregtisë nëpërmjet shërbimeve këshillimore dhe aktiviteteve të trajnimit; Infrastruktura cilësore, në përputhje me kërkesat e BE-së - Rezultati 2 - Përmirësimi i proceseve të prodhimit dhe rritja e përputhshmërisë, cilësisë dhe sigurisë së produkteve në dobi të grave dhe burrave dhe mbrojtja e mjedisit në vend që do të mbështesë integrimin në tregun e brendshëm të BE-së dhe eliminimin të barrierave teknike të pajustifikuara në tregti • Mbështetja e krijimit dhe forcimi i Organeve të Vlerësimit të Konformitetit që mbulojnë të gjitha fushat e metrologjisë ligjore përmes trajnimeve, trajnimeve në punë, seminareve dhe mësimit nga kolegët për gratë dhe burrat; • Zhvillimi i Sistemit Informativ të Menaxhimit të Standardizimit. Aktivitetet përfshijnë blerjen e harduerit, zhvillimin e softuerit, mirëmbajtjen dhe përmirësimin, trajnimin për përdorimin dhe zhvillimin e mëtejshëm të Sistemit; • Përafrimi i legjislacionit me acquis të BE-së përmes ofrimit të shërbimeve këshillimore dhe seminareve; • Mbështetja e certifikimit të produkteve, personelit të certifikuar (gratë dhe burra) dhe sistemet e menaxhimit në përputhje me standardet e BE-së përmes vlerësimit të sistemit aktual, sigurimit të cilësisë, shërbimeve të synuara këshillimore; • Mbështetja e zhvillimit të Sistemit të Menaxhimit të Cilësisë për të gjithë laboratorët e Agjencisë së Metrologjisë së Kosovës dhe akreditimin e laboratorit të metrologjisë në përputhje me ISO IEC 17025: 2017, Faqja 10nga 23 dhe akreditimin e organeve inspektuese në përputhje me standardin ISO IEC 17020. Aktivitetet përfshijnë vlerësimin, sigurimin e cilësisë, trajnimin dhe shërbime këshilluese; • Miratimi i standardeve evropiane dhe kodeve euro me anekset kombëtare - Adoptimi i mëtejshëm i standardeve dhe mes tyre veçanërisht i kodeve euro (anekset kombëtare) për nevojat e rregulloreve të ndërtimit. • Lehtësimi i Agjencisë Kosovare të Standardizimit (AKS), Drejtorisë së Përgjithshme për Akreditim të Kosovës (DAK) dhe Agjencisë së Metrologjisë së Kosovës (AMK) për anëtarësim në Organizatat Evropiane dhe Ndërkombëtare duke ofruar shërbime këshilluese, vlerësime, rishikime cilësore, punëtori dhe pjesëmarrje në konferenca ndërkombëtare. • Masat për mbështetje të inovacionit. Këto mund të përfshijnë trajnimin dhe edukimin, krijimin e skemave të mbështetjes financiare, pjesëmarrjen në panaire, praktikat, shërbimet këshillimore (duke përfshirë të drejtat e pronësisë intelektuale dhe industriale); • Nxitja e bashkëpunimit akademik të biznesit dhe transferimit të teknologjisë përmes organizimit dhe pjesëmarrjes në ngjarje B2B, praktikave/vendosjeve, krijimit të mekanizmave të bashkëpunimit dhe qendrave të biznesit; Mbikëqyrja e tregut dhe mbrojtja e konsumatorit – Rezultati 3 – Rritja e kapacitetit institucional për të zbatuar dhe përmirësuar zbatimin e legjislacionit, për të mundësuar përfshirjen e shtuar të shoqërisë civile në mbrojtjen e konsumatorit dhe ndërgjegjësimin për të drejtat e konsumatorit midis grave dhe burrave, zbatimi efikas, efektiv, jodiskriminues dhe mbrojtja e të drejtave ekonomike të konsumatorëve . • Fushata ndërgjegjësuese. Aktivitetet përfshijnë prodhime video, fletëpalosje, fushata të mediave sociale, faqe interneti dhe buletine, organizim dhe pjesëmarrje në ngjarje lokale, rajonale dhe ndërkombëtare; • Krijimi i një sistemi efektiv për zgjidhje alternative të mosmarrëveshjeve dhe zgjidhjes së mosmarrëveshjeve në internet përmes stërvitjes në punë, mësimit nga kolegët dhe ndoshta përmes organizimit të vizitave studimore të synuara, për gratë dhe burrat. 3.3. Rreziqet dhe supozimet Rreziqet Niveli i rrezikut (H/M/L) Masat lehtësuese Mungesa e mbështetjes politike dhe ndryshimi i prioriteteve të qeverisë H Ndërmarrja e veprimeve avokuese. COVID 19 rrezikon shëndetin e qytetarëve dhe ka ndikim në lëvizjen e lirë të mallrave ndërmjet vendeve. H Drejtoria e Përgjithshme për Akreditim e Kosovës (DAK) do të bëjë vlerësime në distancë; Divizioni për Infrastrukturë të Cilësisë (DIC) do të ofrojë konsultime/seminare/trajnime online me palët e interesuara për legjislacionin teknik; Agjencia Kosovare e Standardizimit (AKS) do të organizojë takime online me komitetet teknike. Vështirësi për t'u anëtarësuar në organizata evropiane dhe të tjera ndërkombëtare H Nënshkrimi i Memorandumit të Mirëkuptimit (MM) me organizatat homologe. Mungesa e koordinimit të aktiviteteve H Krijimi i sistemit të koordinimit. Mungesa e ekspertizës në fusha specifike/vështirësi në mbajtjen e stafit M Vendosja e qëllimeve të qarta dhe sjellja e ekspertizës së BE-së; vlerësimi i nevojave për kapacitete dhe ngritja e kapaciteteve; zhvillimin e bashkëpunimit rajonal. Supozimet (që do të pasqyrohen në Matricën e Kornizës Logjike më lart) – të grupuara sipas outputeve dhe rezultateve Rezultati 1, Fusha e Mbështetjes 1: Veprimet kolektive në nivel rajonal janë të realizueshme. Të gjithë aktorët pjesëmarrës janë të interesuar dhe marrin pjesë në mënyrë efektive në aktivitete të ndryshme. Pandemia e COVID-19 nuk ka efekt afatgjatë që do të komprometonte mundësitë tregtare të Kosovës. Outputet 1 deri 4: Angazhimi politik dhe veprimet efektive janë ndërmarrë. Koordinim i ngushtë me të gjitha palët e interesuara. Burimet njerëzore dhe financiare në dispozicion janë të mjaftueshme për të ndërmarrë të gjitha veprimet e nevojshme. Faqja 11nga 23 Rezultati 1, Fusha e Mbështetjes 2: Sigurohet koordinimi i aktiviteteve ndërmjet palëve të interesuara që marrin pjesë në projekt. Ekzistojnë partnerë të besueshëm pasi ekspertiza përkatëse do të kërkohet për fusha shumë specifike. Mbahet stafi i trajnuar i institucionit përfitues. Ka kapacitete adekuate përthithëse administrative. Outputet 1 deri 9: Angazhimi i përfituesve ndaj harmonizimit të BE-së; angazhimi i organeve të Infrastrukturës së Cilësisë për qasje të përbashkët; rëndësi e lartë e akreditimit në dhënien e besimit në mallrat e tregtuara; mbështetje administratave kombëtare për zhvillimin e laboratorëve; gatishmëri dhe aftësi për të marrë pjesë në kurse trajnimi; palë të interesuara përkatëse të disponueshme dhe të interesuara për përmirësimin e njohurive. Rezultati 1, Fusha e Mbështetjes 3: Është vendosur korniza e kërkuar legjislative. Është arritur progres drejt përafrimit me acquis të BE-së. Institucionet e qeverisë janë të gatshme të bashkëpunojnë për realizimin e programeve dhe aktiviteteve të përbashkëta. Outputet 1 deri në 5: Angazhimi i përfituesve ndaj harmonizimit të BE-së; gatishmëri dhe aftësi për të marrë pjesë në kurse trajnimi; palë të interesuara përkatëse të disponueshme dhe të interesuara për përmirësimin e njohurive. 3.4. Integrimi Si kontribuon ky Veprim në Barazinë Gjinore dhe Fuqizimin e Grave dhe Vajzave (në përputhje me strategjinë e BE-së për barazinë gjinore 2020-2025)? Në përgjithësi, Kosovës i mungon analiza e thelluar gjinore në lidhje me mbrojtjen e konsumatorëve dhe barazinë gjinore, si dhe ndikimin e përgjithshëm të tregtisë në barazinë gjinore, megjithatë, ekzistojnë disa të dhëna kyçe. Në vitin 2019, gratë zotëronin 646 (25.2%) të të gjitha ndërmarrjeve në Kosovë, burrat zotëronin 1 846 (71.9%), ndërsa 74 (2.9%) ishin në pronësi të përbashkët të burrave dhe grave. Në vitin 2017, bizneset në pronësi të grave ishin të orientuara kryesisht drejt tregtisë, sektorëve të prodhimit dhe shërbimeve. Ndërsa raporti i ndërmarrjeve të regjistruara të grave ndaj burrave është një me gjashtë, ndërmarrjet në pronësi të grave marrin 25 herë më pak fonde përmes subvencioneve, gjë që është shumë joproporcionale. Një nga arsyet kryesore është se më pak ndërmarrje në pronësi të grave janë në gjendje të ofrojnë bashkëfinancim për shkak të situatave më të vështira ekonomike të grave, por gjithashtu se më pak gra aplikojnë në radhë të parë për shkak të metodave të pamjaftueshme të kontaktimit me sens gjinor, procedurave të vështira të aplikimit. që mund të pengojë veçanërisht gratë nga zonat rurale. Vetëm afërsisht 12% e grave që zotërojnë biznese kanë përdorur kredi bankare tregtare krahasuar me 52% të bizneseve në përgjithësi. Shkalla e papunësisë së femrave është 34.4% krahasuar me 22.6% për meshkujt, ndërsa shkalla e inaktivitetit të femrave në tregun e punës është 78.9% krahasuar me 40.3% për meshkujt. Arsyet për pasivitetin e grave dhe të burrave në tregun e punës ndryshojnë shumë. Një nga faktorët kryesorë që kontribuon në pjesëmarrjen e ulët të grave në fuqinë punëtore është puna e kujdesit të pa pagesë në shtëpi, kryesisht kujdesi për fëmijët. Për sa i përket të drejtave të konsumatorëve, dëshmitë tregojnë se për shkak të roleve dhe përgjegjësive të ndryshme të grave dhe burrave, veçanërisht brenda familjes, ato kanë nevoja dhe prioritete të ndryshme si konsumatorë. Përkufizimi i sigurisë së produktit, në vetvete, mund të ndryshojë ndjeshëm midis burrave dhe grave. Disa pajisje elektrike, ndër të tjera, operohen kryesisht nga gratë. Ky përdorim joproporcional i produkteve të caktuara, i kombinuar me keqinformimin mbi masat paraprake të sigurisë, kërkon një fokus të veçantë për gratë kur bëhet fjalë për të gjitha veprimet që lidhen me mbrojtjen e konsumatorëve. Në bazë të situatës dhe në përputhje me Ligjin për Barazi Gjinore, Programin e Kosovës për Barazi Gjinore dhe GAP III, ndërhyrja do të përfshijë perspektivën gjinore dhe do të përfshijë masa për promovimin e barazisë gjinore dhe fuqizimin ekonomik të grave. Si e trajton ky Veprim Mjedisin dhe ndryshimet Klimatike? Do të merren parasysh efektet mjedisore të masave të lidhura me tregtinë dhe gjithashtu mallrat dhe shërbimet mjedisore. Vëmendje do t'i kushtohet marrëdhënies tregti-mjedis edhe në lidhje me tregtinë dixhitale dhe tregtinë elektronike, e cila në parim duhet të jetë pozitive. Si e trajton ky Veprim Qasjen e Bazuar në të Drejta? Projekti vë në pah vlerësimet e ndikimit gjinor të tregtisë dhe politikave tregtare, si dhe ndikimin mjedisor të tregtisë. Vëmendje e veçantë do t'i kushtohet tregtisë së mallrave dhe shërbimeve mjedisore. Si e promovon ky Aksion angazhimin sistematik me Shoqërinë Civile? Faqja 12nga 23 Përveç rezultateve dhe aktiviteteve specifike që synojnë fuqizimin dhe përfshirjen e organizatave të shoqërisë civile, angazhimi sistematik i shoqërisë civile do të jetë një komponent integral i të gjitha aktiviteteve që do të ndërmerren në projekt. Të tjera (të tilla si elasticiteti dhe ndjeshmëria ndaj konfliktit, romët, personat me aftësi të kufizuara dhe grupet e tjera të cenueshme) Jo relevante. 3.5. Kushtet e zbatimit Nuk janë identifikuar kushtet për këtë veprim. Faqja 13nga 23 3.6. Korniza logjike Rezultatet Zinxhiri i rezultateve: Rezultatet kryesore të pritshme (maksimumi 10) Treguesit (të paktën një tregues për rezultatin e pritshëm) Linjat bazë (viti) Objektivat (viti) Burimet e të dhënave (1 për tregues) Supozimet Ndikimi Kontribut që Kosova të plotësojë kriteret e anëtarësimit ekonomik në BE për të pasur një ekonomi funksionale të tregut dhe kapacitet për të përballuar presionin konkurrues dhe forcat e tregut brenda Unionit. -Rënia e deficitit tregtar -Zgjerimi dhe diversifikimi i bazave të eksporteve të Kosovës dhe tregjeve të destinacionit të mallrave dhe shërbimeve Deficiti tregtar në mallra 44.5% e PBB- së (2019) Suficit në tregtinë e shërbimeve – 13.3% e PBB-së (2019) Deficiti total tregtar – 31.2% e PBB-së (2019) Numri i produkteve të eksportuara HS1 10 shifra ishin 2,362 produkte të ndryshme (2018) Produktet me eksporte mbi 500,000 Euro janë 91 produkte (2019) Numri i partnerëve tregtarë të eksportit është 107 (2019) Deficiti tregtar në mallra 35% e PBB- së (2025) Suficit në tregtinë e shërbimeve – 20% e PBB-së (2025) Deficiti total tregtar – 26% e PBB-së (2025) 2750 produkte të reja (2025) 125 produkte të reja (2025) 125 partnerë tregtarë eksportues (2025) - PKZMSA - Raporti i Komisionit për Kosovën -Të dhënat statistikore nga Agjencia e Statistikave të Kosovës, Doganat dhe Banka Qendrore e Kosovës - Masat e Zonës Ekonomike Rajonale -Raportet vjetore të tregtisë Nuk aplikohet Rezultati 1 për Zonën e Mbështetjes 1 Rritja e kontributi i tregtisë së mallrave dhe tregtisë së shërbimeve në një transformim të rritjes së ekonomisë së Kosovës, si për gratë ashtu edhe për burrat. - Prirjet për eksport të prodhuesve në pronësi të femrave dhe meshkujve 2016-2018: 0.24% 2025: 0.30% -Agjencia e Statistikave të Kosovës Veprimet kolektive në nivel rajonal janë të realizueshme. Të gjithë aktorët pjesëmarrës janë të interesuar dhe 1Ndarja e TARIC në bazë të Sistemit të Harmonizuar (HS) për kodifikimin e produkteve i cili përdoret nga të gjitha vendet në botë për të regjistruar të dhënat e eksportit dhe importit. Faqja 14nga 23 -Raportet e Ministrisë së Tregtisë dhe Industrisë -Raportet vjetore IPA -Raporti i Komisionit për Kosovën marrin pjesë në mënyrë efektive në aktivitete të ndryshme. Pandemia e COVID-19 nuk ka efekt afatgjatë që do të komprometonte mundësitë tregtare të Kosovës. Rezultati 1 për Zonën e Mbështetjes 2 Përmirësim i proceseve të prodhimit dhe rritje e përputhshmërisë, cilësisë dhe sigurisë së produkteve për të mirën e grave dhe burrave dhe mbrojtjen e mjedisit në vend do të mbështesin integrimin në tregun e brendshëm të BE-së dhe eliminimin e barrierave teknike të pajustifikuara për tregtinë Numri i produkteve të certifikuara (të ndërtimtarisë ) që hyjnë në tregun vendas dhe ndërkombëtar; Legjislacioni i harmonizuar dhe jo i harmonizuar në fushën e Lëvizjes së Lirë të Mallrave në përputhje me acquis të BE-së; Numri i ligjeve dhe politikave ku rekomandimet e bëra nga organizatat për të drejtat e grave janë marrë parasysh nga organet e qeverisjes rajonale, kombëtare dhe vendore gjatë procesit të hartimit ose rishikimit (veçanërisht lidhur me ligjin e BE- Katër (4) produkte ndërtimore të certifikuara. Tetë (8) Direktiva dhe Rregullore të BE-së (qasja e re) janë transpozuar dhe zbatuar pjesërisht Numri i produkteve të certifikuara (të ndërtimtarisë) konkurruese për eksport është rritur me 60%; 18 Direktivat dhe Rregulloret e BE- së janë transpozuar dhe zbatuar pjesërisht; Zbatimi i 80% të Planit të Veprimit (34-36 TFEU) -Agjencia e Statistikave të Kosovës -Raportet e Ministrisë së Tregtisë dhe Industrisë -Raportet vjetore IPA -Raporti i Komisionit për Kosovën Sigurohet koordinim i aktiviteteve ndërmjet palëve të interesuara që marrin pjesë në projekt. Ekzistojnë partnerë të besueshëm pasi ekspertiza përkatëse do të kërkohet për fusha shumë specifike. Mbahet stafi i trajnuar i institucionit përfitues. Ekzistojnë kapacitete adekuate përthithëse administrative. Faqja 15nga 23 së për konsumatorin dhe acquis për barazinë gjinore). Rezultati 1 për Zonën e Mbështetjes 3 Rritja e kapacitetit institucional për të zbatuar dhe përmirësuar zbatimin e legjislacionit, për të mundësuar përfshirjen më të madhe të shoqërisë civile në mbrojtjen e konsumatorit dhe ndërgjegjësimin për të drejtat e konsumatorit tek gratë dhe burrat, dhe për të zbatuar zbatimin dhe mbrojtjen efikase, efektive, jodiskriminuese të të drejtave ekonomike të konsumatorëve. Përafrim i legjislacionit me acquis të BE-së; Zbatimi i rregullave të konsumatorit përmes veprimeve të koordinuara kundër shkeljeve të ligjit të BE-së për konsumatorët në formën e kontrolleve të faqeve të internetit nga rrjetet e autoriteteve kombëtare për mbrojtjen e konsumatorëve; Numri i ligjeve dhe politikave ku rekomandimet e bëra nga organizatat për të drejtat e grave janë marrë parasysh nga organet e qeverisjes rajonale, kombëtare dhe vendore gjatë procesit të hartimit ose rishikimit (veçanërisht lidhur me ligjin e BE- së për konsumatorin dhe acquis për barazinë gjinore). Edhe pse shumica e direktivave përkatëse të BE-së janë transpozuar në legjislacionin e Kosovës, nevojiten disa modifikime, për shkak të boshllëqeve ekzistuese ligjore (90%). Legjislacioni është miratuar dhe zbatuar (100%). -Raportet vjetore në lidhje me zbatimin e Programit për Mbrojtjen e Konsumatorit 2021-2026 -Statistikat e Departamentit të Mbrojtjes së Konsumatorit -Raportet vjetore IPA -Raporti i Komisionit për Kosovën -Programi Kombëtar për Zbatimin e Marrëveshjes së Stabilizim Asociimit (PKZMSA) Korniza e nevojshme legjislative është vendosur. Është arritur përparim drejt përafrimit me acquis të BE-së . Institucionet e qeverisë janë të gatshme të bashkëpunojnë për realizimin e programeve dhe aktiviteteve të përbashkëta. Faqja 16nga 23 Rezultatet që lidhen me rezultatin 1 të Zonës për Mbështetje 1 Rezultati 1: Përmirësim në miratimin e vendimeve të politikave të informuara në fushën e politikës tregtare dhe ristrukturimit ekonomik, veçanërisht në lidhje me vlerësimin e ndikimit, auditimet rregullatore, zbatimin e masave të mbrojtjes tregtare dhe gjenerimit të njohurive në lidhje me tendencat kryesore të sistemit tregtar global, teorinë tregtare dhe të drejtën e tregtisë ndërkombëtare. Rezultati 2: Përmirësimi i kapaciteteve negociuese tregtare dhe rritja e objektivave negociuese. Rezultati 3: Forcimi i aftësive për zbatimin e politikave dhe instrumenteve tregtare. Rezultati 4: Kuadër më i fortë institucional për koordinimin mbi vendimet dhe zbatimin e politikave. -Numri i trajnuar i stafit femra dhe meshkuj. -Numri i mjeteve të përdorura të vlerësimit. -Numri i studimeve analitike të ndërmarra me perspektivë gjinore Nuk bëhet asnjë vlerësim ex-ante. 80 persona nga stafi do të trajnohen në fusha të lidhura me tregtinë. Të kryhet vlerësimi i ndikimit (2025) 12 5 Të orientohet kah politika e rezultateve të kërkimit (2025) -Procesverbalet e takimeve. -Raportet nga Departamenti i Tregtisë. -Outputet e nxjerra. Të ndërmerren angazhime politike dhe veprime efektive. Koordinim i ngushtë me të gjitha palët e interesuara. Burimet njerëzore dhe financiare në dispozicion të jenë të mjaftueshme për të ndërmarrë të gjitha veprimet e nevojshme. Rezultatet që lidhen me rezultatin 1 të Zonës së Mbështetjes 2 Rezultati 1: Infrastruktura e cilësisë dhe legjislacioni i lëvizjes së lirë të mallrave në përputhje me acquis të BE-së . Rezultati 2: Organet e përcaktuara të vlerësimit të konformitetit që veprojnë në përputhje me kërkesat e legjislacionit të BE-së (rregulloret dhe direktivat). Rezultati 3: Produktet e certifikuara, personeli i certifikuar për femra dhe meshkuj dhe sistemet e menaxhimit në përputhje me standardet e BE-së. Të transpozuara 14 Direktiva dhe Rregullore të BE-së; Numri i produkteve të certifikuara të prodhuara në Kosovë sipas standardeve të harmonizuara të BE- së; Legjislacioni për mbikëqyrjen e tregut dhe legjislacioni tjetër teknik nuk është transpozuar plotësisht; Aktet nënligjore për produkte të ndryshme ndërtimore të pa harmonizuara; Katër (4) produkte ndërtimi të certifikuara; Të paktën nëntë (9) direktiva/rregullore të reja të BE-së të transpozuara deri në fund të vitit 2023; Zbatimi i legjislacionit kuadër për Mbikëqyrjen e Tregut; Është krijuar pika e kontaktit për produktin sipas 515/2019; -Procesverbalet e mbledhjeve; -Raportet e Ministrisë së Tregtisë dhe Industrisë; -Outputet e nxjerra; -Raportet e projektit; Angazhim i përfituesve ndaj harmonizimit të BE-së; angazhim i organeve të Infrastrukturës së Cilësisë për qasje të përbashkët; rëndësi e lartë e akreditimit në dhënien e besimit në mallrat e tregtuara; mbështetje administratave kombëtare për zhvillimin e laboratorëve; Faqja 17nga 23 Rezultati 4: Krijimi dhe forcimi i Organizmave të Vlerësimit të Konformitetit që mbulojnë të gjitha fushat e metrologjisë ligjore dhe që veprojnë në përputhje me direktivat e BE-së. Rezultati 5: Kontrolli ligjor metrologjik i përforcuar dhe direktivat e BE-së (Direktiva për instrumentet matëse, Direktiva për instrumentet e peshimit jo- automatik, shishe për kontejnerët e produkteve të parapaketuara dhe matëse). Rezultati 6: Institutet e përcaktuara, Zhvillimi i Sistemit të Menaxhimit të Cilësisë për laboratorët e Agjencisë së Metrologjisë së Kosovës (AKM) dhe akreditimi i laboratorit të metrologjisë sipas standardit 17025 dhe organeve inspektuese sipas standardit 17020. Rezultati 7: Miratimi i standardeve evropiane dhe kodeve euro me anekset kombëtare. Rezultati 8: Anëtarësimi i Agjencisë Kosovare të Standardizimit (AKS), Drejtorisë së Përgjithshme për Akreditim të Kosovës (DAK) dhe Agjencisë së Metrologjisë së Kosovës (AMK) në Organizatat Evropiane dhe Ndërkombëtare. Rezultati 9: Rritje e ndërgjegjësimi për rolin dhe rëndësinë e standardeve, akreditimeve dhe Të hartuara 25 akte nënligjore për produktet e ndërtimit; Zbatimi i Planit të Veprimit sipas TFBE 34-36 (70%) Numri i produkteve të prodhuara në Kosovë është rritur për 30% me fokus në produktet e ndërtimit; -Raporti i Komisionit për Kosovën; -Gazeta Zyrtare; gatishmëria dhe aftësia për të marrë pjesë në kurse trajnimi; pale të interesuara përkatëse të disponueshme dhe të interesuar për përmirësimin e njohurive. Faqja 18nga 23 metrologjisë midis palëve interesante. Rezultatet që lidhen me rezultatin 1 të Zonës së Mbështetjes 3 Rezultati 1: Përmirësim i kapaciteteve të autoriteteve kombëtare përkatëse për mbikëqyrje efikase, efektive, jodiskriminuese dhe të barabartë gjinore të tregut të përputhshmërisë dhe sigurisë së produkteve joushqimore dhe mbrojtjes së të drejtave ekonomike të konsumatorëve. Rezultati 2: Njohuri të zgjeruara për të drejtat e konsumatorëve midis burrave dhe grave; Konsumatorët gra dhe burra të informuar dhe të arsimuar marrin pjesë plotësisht në tregun e vetëm. Rezultati 3: Shoqëria civile, duke përfshirë Organizatat e Shoqërisë Civile për të Drejtat e Grave, të përfshira në mbrojtjen e konsumatorëve dhe të drejtat e konsumatorëve. Rezultati 4: Siguria e konsumatorit e përmirësuar përmes identifikimit dhe gjurmueshmërisë së përmirësuar të produktit, masave që përforcojnë sigurinë në zinxhirin ushqimor dhe rregullave të reja (BE) për sigurinë e produkteve kozmetike. Rezultati 5: Procedurat jashtë gjykatës të thjeshta, të shpejta dhe me kosto të ulët për konsumatorët, të zhvilluara si rezultat i direktivës për zgjidhjen alternative të Numri i grave dhe burrave që përfitojnë nga trajnimet; Numri i ankesave të pranuara në Departamentin e Mbrojtjes së Konsumatorit, të ndara sipas gjinisë së ankuesit; Janë ndërtuar 50% e kapaciteteve për mbikëqyrje efikase dhe efektive të tregut të përputhshmërisë dhe sigurisë së produkteve joushqimore dhe mbrojtjes së të drejtave ekonomike të konsumatorëve; Numri i produkteve të pasigurta të hequra nga tregu, bazuar në ankesat e klientëve, nuk është i kënaqshëm. Zhvillohen më tej kapacitetet për mbikëqyrje efikase dhe efektive të tregut të përputhshmërisë dhe sigurisë së produkteve joushqimore dhe mbrojtjes së të drejtave ekonomike të konsumatorit (100%); Rritja e pjesëmarrjes së qytetarëve në platformën e ankesave; Rritje e numrit të produkteve të pasigurta të identifikuara në treg dhe njoftimi i publikut (100%). -Raportet e projektit; -Raporti i Komisionit për Kosovën; -Raportet tremujore dhe vjetore të Departamentit për Mbrojtjen e Konsumatorit; -Programi Kombëtar për Zbatimin e Marrëveshjes së Stabilizim Asociimit (PKZMSA). Angazhim i përfituesve ndaj harmonizimit të BE-së; gatishmëria dhe aftësia për të marrë pjesë në kurse trajnimi; palët e interesuara përkatëse të disponueshme dhe të interesuar për përmirësimin e njohurive. Faqja 19nga 23 mosmarrëveshjeve (2013) dhe rregullores për zgjidhjen e mosmarrëveshjeve në internet (2013). Faqe 20nga 23 4. MARRËVESHJET E ZBATIMIT 4.1. Marrëveshja financiare Për realizimin e këtij Veprimi është paraparë të lidhet një marrëveshje e financimit me Kosovën. 4.2. Modalitetet e zbatimit Komisioni siguron që të respektohen rregullat dhe procedurat e duhura të BE-së për sigurimin e financimit për palët e treta, duke përfshirë procedurat e rishikimit, kur është e përshtatshme, dhe përputhshmërinë e veprimit me masat kufizuese të BE-së 4. 4.2.1. Menaxhimi i drejtpërdrejtë (Prokurimi) I gjithë veprimi (të gjitha rezultatet) zbatohen përmes prokurimit. Kjo do t'i kontribuojë Kosovës në arritjen e kritereve të anëtarësimit ekonomik të BE-së për një ekonomi funksionale të tregut dhe forcimin e kapaciteteve për të përballuar presionin konkurrues dhe forcat e tregut; dhe në këtë mënyrë të nxisë integrimin e Kosovës në tregun e brendshëm të BE-së me eliminimin e barrierave të pajustifikuara teknike në tregti dhe një pozicion të fuqizuar të operatorëve ekonomikë të Kosovës në tregjet e brendshme dhe të jashtme. Subjekti Lloji tregues (punimet, furnizimet, shërbimet) Tremujori tregues i fillimit të procedurës Zona e mbështetjes 1 - BE 4 Tregti Shërbimet TM4 2021 Zona e mbështetjes 2 - Infrastruktura e cilësisë BE 4 Shërbimet TM1 2022 Zona e mbështetjes 3 - BE 4 Mbikëqyrja e tregut dhe mbrojtja e konsumatorëve Shërbimet TM1 2022 4.2.2. Ndryshimet nga mënyra e menaxhimit indirekt në atë të drejtpërdrejtë (dhe anasjelltas) për shkak të rrethanave të jashtëzakonshme (një opsion i dytë alternativ) Në rrethana të jashtëzakonshme dhe me autorizimin e Komisionit Evropian, ndryshimet e tërthorta në mënyrën e menaxhimit të drejtpërdrejtë (dhe anasjelltas) janë të mundshme, si dhe ndryshime të tjera në mënyrat e menaxhimit dhe të prokurimit. Përveç kësaj, në disa situata të paparashikuara dhe emergjente, me miratimin paraprak të Komisionit Evropian, mund të jetë gjithashtu e mundur mbështetja e veprimeve të paparashikuara dhe ad hoc. 4.3. Fusha e përshtatshmërisë gjeografike për prokurime dhe grante Përshtatshmëria gjeografike për sa i përket vendit të themelimit për pjesëmarrje në procedurat e prokurimit dhe dhënies së granteve dhe për sa i përket origjinës së furnizimeve të blera siç përcaktohet në aktin bazë dhe të përcaktuara në dokumentet përkatëse kontraktuale do të zbatohet. 4.4. Buxheti tregues Kontributi i BE-së (shuma në euro) Kontributi tregues i palës së tretë, në monedhën e identifikuar 4 www.sanctionsmap.eu . Ju lutemi vini re se harta e sanksioneve është një mjet TI për identifikimin e regjimeve të sanksioneve. Burimi i sanksioneve buron nga aktet ligjore të botuara në Gazeten Zyrtare (GZ). Në rast mospërputhjeje ndërmjet akteve ligjore të publikuara dhe përditësimeve në faqen e internetit, mbizotëron versioni i GZ. Faqe 21nga 23 Outputi 1 - Rritja e kontributit të tregtisë së mallrave dhe shërbimeve në një transformim të rritjes së ekonomisë së Kosovës, si për gratë ashtu edhe për burrat; i përbërë nga 2 000 000 N/A Menaxhimi i drejtpërdrejtë (Prokurimi) – krh. seksioni 4.2.1 NA Outputi 2 - Përmirësimi i proceseve të prodhimit dhe rritja e pajtueshmërisë, cilësisë dhe sigurisë së produkteve në dobi të grave dhe burrave dhe mbrojtja e mjedisit në vend që do të mbështesë integrimin në tregun e brendshëm të BE-së dhe eliminimin e barrierave teknike të pajustifikuara për tregtinë; i përbërë nga 2 500 000 N/A Menaxhimi i drejtpërdrejtë (Prokurimi) – krh. seksioni 4.2.1 NA Outputi 3 - Rritja e kapaciteteve institucionale për të zbatuar dhe përmirësuar zbatimin e legjislacionit, për të mundësuar rritjen e përfshirjes së shoqërisë civile në mbrojtjen e konsumatorit dhe ndërgjegjësimin për të drejtat e konsumatorit midis grave dhe burrave, si dhe zbatimin e zbatimit dhe mbrojtjes efikase, efektive, jodiskriminuese të të drejtave ekonomike të konsumatorëve; i përbërë nga 1 000 000 N/A Menaxhimi i drejtpërdrejtë (Prokurimi) – krh. seksioni 4.2.1 NA Prokurimi – zarfi total sipas seksionit 4.2.1 5 500 000 N/A Vlerësimi (shih seksionin 5.3) do të mbulohet me një vendim tjetër N/A Kontrolli/Verifikimi i shpenzimeve (shih seksionin 6) do të mbulohet me një vendim tjetër N/A Komunikimi dhe dukshmëria (shih seksionin 7) NA N/A Kontingjentet NA N/A Total 5 500 000 N/A 4.5. Organizimi dhe përgjegjësitë organizative Veprimet zbatohen nën menaxhim të drejtpërdrejtë me Zyrën e BE-së në Kosovë si Autoritet Kontraktues që ka përgjegjësinë e përgjithshme për kontraktimin, monitorimin dhe vlerësimin. Ato koordinohen nga institucionet përkatëse përfituese dhe Koordinatori Kombëtar i IPA-s. Gjithashtu, Grupi Punues Sektorial mbikëqyrë vlerësimin e performancës, lidhjen me kornizën strategjike dhe ndërhyrjet e tjera në këtë fushë (koordinimi dhe bashkëpunimi i donatorëve me sektorin privat dhe shoqërinë civile sigurohet përmes pjesëmarrjes aktive të tyre në Grupin Sektorial të Punës). 5. MONITORIMI DHE RAPORTIMI I PERFORMANCËS/REZULTATEVE 5.1. Monitorimi i brendshëm Autoriteti Kontraktor siguron monitorim të brendshëm në bashkëpunim të ngushtë me palët e interesuara. 5.2. Rolet dhe përgjegjësitë për mbledhjen, analizën dhe raportimin e të dhënave Autoriteti Kontraktor punon ngushtë me partnerin zbatues dhe me përfituesin, për t'u siguruar që veprimi të zbatohet siç është planifikuar dhe të arrihet objektivi. 5.3. Vlerësimi Duke pasur parasysh natyrën e veprimit, bëhet vlerësimi përfundimtar për këtë veprim ose përbërësit e tij të kontraktuar nga Komisioni. Ai kryhet për llogaridhënie dhe qëllime mësimore në nivele të ndryshme (përfshirë rishikimin e politikave), dhe në veçanti duke marrë parasysh natyrën e ndërhyrjes. Monitorimi dhe vlerësimi për të gjithë Faqe 22nga 23 komponentët duhet të jetë i ndjeshëm ndaj gjinisë dhe të gjurmojë, monitorojë dhe vlerësojë treguesit të ndarë sipas gjinisë, aty ku është e mundur. Komisioni informon partnerin zbatues të paktën një (1) muaj përpara nga datat e parapara në misionet e vlerësimit. Partneri zbatues bashkëpunon në mënyrë efikase dhe efektive me ekspertët e vlerësimit, dhe ndër të tjera u siguron atyre të gjithë informacionin dhe dokumentacionin e nevojshëm, si dhe qasjen në mjediset dhe aktivitetet e projektit. Raportet e vlerësimit ndahen me përfituesin dhe palët e tjera kryesore të interesuara. Partneri zbatues dhe Komisioni analizojnë konkluzionet dhe rekomandimet e vlerësimeve dhe, sipas rastit, në marrëveshje me përfituesin, vendosin së bashku për veprimet vijuese që do të ndërmerren dhe çdo rregullim të nevojshëm, duke përfshirë, nëse tregohet, riorientimin e projekti. Shërbimet e vlerësimit do të mbulohen nga një masë tjetër mbështetëse. 6. AUDITIMI Pa cenuar detyrimet e zbatueshme për kontratat e lidhura për zbatimin e këtij veprimi, Komisioni, në bazë të një vlerësimi të rrezikut, mund të kontraktojë auditime të pavarura ose detyra verifikimi të shpenzimeve për një ose disa kontrata ose marrëveshje. Financimi i auditimit mbulohet nga një masë tjetër që përbën një vendim financimi. 7. KOMUNIKIMI DHE DUKSHMËRIA Dukshmëria e financimit të BE-së dhe komunikimi rreth objektivave dhe ndikimit të Veprimeve janë një detyrim ligjor për të gjitha Veprimet e financuara nga BE-ja, siç përcaktohet në kërkesat në fuqi të BE-së për komunikimin dhe dukshmërinë. Në veçanti, përfituesit e fondeve të BE-së duhet të njohin origjinën e financimit të BE-së dhe të sigurojnë dukshmërinë e duhur të tij:  duke dhënë një deklarate që thekson mbështetjen e marrë nga BE-ja në mënyrë të dukshme për të gjitha dokumentet dhe materialin e komunikimit në lidhje me zbatimin e fondeve, duke përfshirë në faqen zyrtare të internetit dhe llogaritë e mediave sociale, ku këto ekzistojnë; dhe  duke promovuar veprimet dhe rezultatet e tyre dhe duke ofruar informacion të synuar koherent, efektiv dhe proporcional për audienca të shumta, përfshirë mediat. Masat e dukshmërisë dhe të komunikimit zbatohen, sipas rastit, nga administrata (për shembull, në lidhje me reformat që lidhen me mbështetjen buxhetore të BE-së), subjektet e besuara, kontraktorët dhe përfituesit e granteve. Detyrimet e duhura kontraktuale duhet të përfshihen, përkatësisht, në marrëveshjet financiare, marrëveshjet e delegimit dhe kontratat e prokurimit dhe grantit. Veprimi duhet të përfshijë përpjekje për të arritur informacione të ndryshme nga gratë dhe burrat, duke marrë parasysh dallimet gjinore. Masat duhet të bazohen në një plan specifik të komunikimit dhe dukshmërisë, i krijuar dhe i zbatuar në përputhje me kërkesat në fuqi të BE-së për komunikim dhe dukshmëri. Plani duhet të përfshijë, ndër të tjera, një narrativë komunikimi dhe mesazhe master për Veprimin, të përshtatura për audiencat e ndryshme të synuara (grupet e interesit, shoqërinë civile, publikun e gjerë, etj.) Masat specifike të dukshmërisë dhe komunikimit për këtë Veprim duhet të plotësohen me aktivitete më të gjera të komunikimit dhe të zbatohen drejtpërdrejt nga shërbimet e Komisionit Evropian dhe/ose Delegacionet dhe Zyrat e BE- së. Komisioni Evropian dhe Delegacionet dhe Zyrat e BE-së duhet të informohen plotësisht për planifikimin dhe zbatimin e aktiviteteve specifike të dukshmërisë dhe komunikimit, veçanërisht në lidhje me narrativën e komunikimit dhe mesazhet kryesore. 8. QËNDRUESHMËRIA Ky veprim synon të përmirësojë kapacitetet e përfituesve në fushat e infrastrukturës cilësore, mbikëqyrjen e tregut, mbrojtjen e konsumatorit dhe tregtinë. Ai ndikon shumë në ngritjen e kapaciteteve të institucioneve të ndryshme të përfshira qeveritare dhe aktorëve përkatës, andaj rezultatet e veprimeve në lidhje me ndërtimin e kapaciteteve duhet të jenë të pranishme përtej kohëzgjatjes së projektit. Për më tepër, instrumentet ligjore dhe mjetet e vlerësimit të ndikimit të zhvilluara në kuadër të projektit do të bëhen asete të përfituesit që do të përdoren pas përfundimit të projektit. Faqe 23nga 23 Qëndrueshmëria e veprimit sigurohet nëpërmjet përfshirjes së të gjithë aktorëve përkatës, në të gjitha nivelet, në strukturat dhe rolet e qarta për zbatim dhe monitorim. Axhenda e Gjelbër mundëson krijimin e lidhjeve më të forta ndërmjet veprimeve klimatike dhe mjedisore, reformave të politikave dhe përafrimit me BE-në. Ky veprim kontribuon në mekanizmat e zbatimit të Axhendës së Gjelbër duke siguruar koherencën e politikave në të gjitha nivelet e qeverisjes e cila është thelbësore për arritjen e sinergjive më të mira midis dimensioneve ekonomike, mjedisore dhe sociale të zhvillimit të qëndrueshëm socio-ekonomik dhe për të reduktuar shkëmbimet ndërmjet tyre. Së fundmi, tregtia nxit rritjen ekonomike, si një element kyç i rritjes së gjelbër dhe zhvillimit të qëndrueshëm. Faqja 1 nga 16 SHQ SHTOJCA I.6 e Marrëveshjes Financiare për planin vjetor të veprimit në favor të Kosovës* për vitin 2021 Dokumenti i veprimit për “BE-ja për bujqësinë dhe zhvillimin rural” 1. PËRMBLEDHJE 1.1. Tabela përmbledhëse e veprimeve Titulli Veprimi 06. BE-ja për bujqësinë dhe zhvillimin rural Plani Vjetor i Veprimit i IPA III në favor të Kosovës për vitin 2021 Numri i CRIS 043-659/6 Akti themelor Financuar në kuadër të Instrumentit të Asistencës së Para-Anëtarësimit (IPA III) Nisma Team Europe Po, të dy fushat e mbështetjes do të zbatohen me subjektet e besueshme: Fusha një (1) e mbështetjes do të zbatohet në bashkëpunim të ngushtë me Deutsche Gesellschaft für Internationale Zusammenarbeit (GIZ), Gjermani Fusha dy (2) e mbështetjes do të zbatohet në bashkëpunim të ngushtë me Agjencinë Italiane për Bashkëpunim Zhvillimor, Itali Zona që përfiton nga veprimi Veprimi do të kryhet në Kosovë Dokumenti i programimit Korniza e Programimit e IPA III INFORMATA MBI FUSHAT PRIORITARE DHE SEKTORIN Dritarja dhe prioriteti tematik Dritarja 4: Konkurrueshmëria dhe rritja gjithëpërfshirëse Prioriteti tematik 3: Bujqësia dhe zhvillimi rural Objektivat e Zhvillimit të Qëndrueshëm (OZHQ-të) OZHQ-ja kryesore (vetëm 1): OZHQ 8 - Promovimi i rritjes ekonomike të qëndrueshme, gjithëpërfshirëse dhe të qëndrueshme, punësimit të plotë dhe produktiv dhe punës së denjë për të gjithë OZHQ-të tjera të rëndësishme (deri në 9) dhe, aty ku është e përshtatshme, caqet: OZHQ 5 - Arritja e barazisë gjinore dhe fuqizimi i të gjitha grave dhe vajzave OZHQ 12 - Sigurimi i modeleve të qëndrueshme të konsumit dhe prodhimit OZHQ 13 - Ndërmarrja e masave urgjente për t’i luftuar ndryshimet klimatike dhe ndikimet e tyre Kodi(et) e DAC 31120 - Zhvillimi bujqësor - (59.8%) 31192 - Mbrojtja e bimëve dhe pas vjeljes dhe kontrolli i dëmtuesve - (23.9%) 31110 - Politika bujqësore dhe menaxhimi administrativ - (16.3%) Kanali kryesor i Kanali kryesor: 12000 – Qeveria pranuese * Ky përcaktim është pa paragjykim ndaj qëndrimeve mbi statusin, dhe është në përputhje me RKSKB 1244/1999 dhe me Opinionin e GJND-së mbi shpalljen e pavarësisë së Kosovës. Faqja 2 nga 16 liferimit Shënjuesit (nga formulari i DAC) Objektivi i përgjithshëm i politikës Jo i synuar Objektiv domethënës Objektiv kryesor Zhvillimi i pjesëmarrjes/qeverisja e mirë ☐ ☐ ☒ Ndihma për mjedisin ☐ ☒ ☐ Barazia gjinore dhe fuqizimi i grave dhe vajzave ☐ ☒ ☐ Zhvillimi i tregtisë ☐ ☒ ☐ Shëndeti riprodhues, i nënës, i të porsalindurve dhe fëmijëve ☒ ☐ ☐ Reduktimi i rrezikut nga fatkeqësitë ☒ ☐ ☐ Përfshirja e personave me aftësi të kufizuara ☒ ☐ ☐ Të ushqyerit ☒ ☐ ☐ Shënjuesit e Konventës RIO Jo i synuar Objektiv domethënës Objektiv kryesor Diversiteti biologjik ☒ ☐ ☐ Luftimi i shkretëtirëzimin ☒ ☐ ☐ Zbutja e ndryshimeve klimatike ☐ ☒ ☐ Përshtatja ndaj ndryshimeve klimatike ☐ ☒ ☐ Shënjuesit e brendshëm Objektivat e politikës Jo i synuar Objektiv domethënës Objektiv kryesor Digjitalizimi ☒ ☐ ☐ Migrimi ☒ ☐ ☐ Covid-19 ☒ ☐ ☐ INFORMATAT PËR BUXHETIN Shumat në fjalë Linja buxhetore: 15.020201.02 Kostoja totale e vlerësuar: EUR 10 000 000 Shuma totale e kontributit buxhetor të BE-së: EUR 9 200 000 Ky veprim është bashkëfinancuar paralelisht nga: - Deutsche Gesellschaft für Internationale Zusammenarbeit (GIZ), Gjermani, në shumën prej EUR 700 000 - Agjencia Italiane për Bashkëpunim Zhvillimor, Itali, në shumën prej EUR 100 000 MENAXHIMI DHE ZBATIMI Lloji i financimit dhe metoda(t) e Modaliteti i projektit Menaxhimi indirekt me subjektin (et) e përzgjedhura në përputhje me kriteret e Faqja 3 nga 16 zbatimit përcaktuara në seksionin 4.2.1: - Gesellschaft für Internationale Zusammenarbeit (GIZ) - Agjencia Italiane për Bashkëpunim Zhvillimor. Prioritetet dhe pikat kryesore relevante nga Plani Ekonomik dhe i Investimeve për Ballkanin Perëndimor [vetëm për Ballkanin Perëndimor] Prioritetet: Agjenda e Gjelbër, Tranzicioni Digjital, Agjenda e Inovacionit, Mbështetja e Sektorit Privat, Tregu i Përbashkët Rajonal dhe Integrimi Ekonomik Pikat kryesore: IX Mbështetja e Konkurrueshmërisë Data përfundimtare për lidhjen e Marrëveshjes Financiare Më së voni deri më 31 dhjetor N+1 Data përfundimtare për lidhjen e marrëveshjeve të kontributit/delegimit, kontratave të prokurimit dhe të granteve 3 vjet pas datës së lidhjes së Marrëveshjes Financiare, me përjashtim të rasteve të listuara në nenin 114(2) të Rregullores Financiare Periudha indikative e zbatimit operacional 72 muaj pas lidhjes së Marrëveshjes Financiare Data përfundimtare për zbatimin e Marrëveshjes Financiare 12 vjet pas lidhjes së Marrëveshjes Financiare 1.2. Përmbledhja e veprimit Veprimi synon të arrijë rritjen e konkurrueshmërisë së sektorit agro-ushqimor në Kosovë dhe adreson dy fusha të mbështetjes, gjegjësisht: Fusha e Mbështetjes 1: zbatimi dhe performanca e politikës agro-rurale, dhe Fusha e Mbështetjes 2: përafrimi i sektorit fitosanitar të Kosovës me standardet organizative, institucionale dhe rregullatore të BE-së. Fusha e parë e mbështetjes synon të përmirësojë zbatimin dhe performancën e politikës agro-rurale të Kosovës, në veçanti duke forcuar sistemet e menaxhimit dhe kontrollit dhe duke ofruar grante investive për operatorët agro-ruralë të Kosovës. Kjo skemë mbështetëse do të plotësohet me skemat e granteve të zbatuara nga Ministria e Bujqësisë, Pylltarisë dhe Zhvillimit Rural dhe ngjashëm me programet e BE-së që mbështesin institucionet në ngritjen e kapacitetit të tyre për të siguruar një menaxhim të shëndoshë financiar të fondeve publike të alokuara për bujqësinë dhe zhvillimin rural. Fusha e dytë e mbështetjes synon të sigurojë përafrimin gradual të sektorit fitosanitar të Kosovës me standardet organizative, institucionale dhe rregullatore të BE-së si ligjërisht ashtu edhe praktikisht përmes zhvillimit të metodave, procedurave operacionale dhe kapaciteteve teknike të laboratorëve për mbrojtjen e bimëve në përputhje me standardet e aplikueshme të BE-së si dhe ato ndërkombëtare. Faqja 4 nga 16 2. ARSYETIMI 2.1. Analiza e kontekstit Duke marr në konsideratë rëndësinë dhe përqindjen e bujqësisë në bruto produktin vendor (8.1% në vitin 2019) si dhe potencialin e madh të këtij sektori për zhvillim të mëtutjeshëm dhe gjenerim të të ardhurave dhe vendeve të punës, politika e bujqësisë dhe zhvillimit rural është padyshim një element i rëndësishëm i politikës së përgjithshme zhvillimore të Kosovës. Rëndësia e sektorit të bujqësisë konfirmohet edhe nga financimi i këtij sektori nga ana e Kosovës i cili është rritur ndjeshëm viteve të fundit. Në vitin 2019, buxheti për bujqësinë ishte 45.5 milionë euro, nga të cilat 25 milionë euro për pagesa direkte (subvencione), dhe 20.5 milionë euro për grantet e dhëna në kuadër të programit të zhvillimit rural 2019. Në vitin 2020, buxheti i ndarë për mbështetjen e bujqësisë ishte rritur në 46.47 milionë euro, nga të cilat 23.98 milionë euro për pagesa direkte (subvencione) dhe 22.49 milionë euro për zbatimin e programit të zhvillimit rural 2020 (grante). Veprimi parashikon zhvillimin e kapaciteteve të nevojshme për menaxhim të shëndoshë financiar të politikës bujqësore, mbështetjen për një zhvillim të qëndrueshëm të sektorit fitosanitar, si dhe mbështetjen e drejtpërdrejtë për prodhuesit agro-ushqimorë për t’i zhvilluar, mes tjerash, kapacitetet e tyre për t’i përmbushur standardet e sigurisë ushqimore, higjienës, mirëqenies së kafshëve dhe mjedisit, trajtuar gjerësisht në kërkesat e Marrëveshjes së Stabilizim-Asociimit. Aktivitetet e parashikuara në veprim do të integrojnë dhe/ose inkurajojnë inovacionin, duke siguruar në të njëjtën kohë një qasje gjithëpërfshirëse dhe efektive në adresimin e zinxhirit ushqimor, nga prodhimi bujqësor tek konsumi, kur dhe siç është e aplikueshme. Aktualisht, Kosova zbaton programin e saj të dytë shtatëvjeçar të bujqësisë dhe zhvillimit rural, gjegjësisht Programin për Bujqësi dhe Zhvillim Rural 2014-2020. Në funksion të menaxhimit të pagesave direkte/subvencioneve dhe programeve të zhvillimit rural, Kosova ka krijuar një Strukturë Operative e cila konsideron përafrimin me kërkesat e BE-së për një menaxhim të shëndoshë të politikës bujqësore dhe përbëhet nga një Autoriteti Menaxhues (roli i mbajtur nga Departamenti i Politikave të Zhvillimit Rural në Ministrinë e Bujqësisë, Pylltarisë dhe Zhvillimit Rural) dhe Agjencinë e Pagesave (roli i mbajtur nga Agjencia për Zhvillimin e Bujqësisë). Mbështetja e paraparë me veprimin për ngritjen e mëtejshme të kapaciteteve për kontrolle fitosanitare është shumë e rëndësishme për zhvillimin e kapaciteteve për eksportimin e produkteve ushqimore. 2.2. Analiza e problemit sipas fushave të mbështetjes Fusha e mbështetjes 1 Analiza e shkurtër e problemit Kategoria e parë e problemeve të trajtuara në fushën e mbështetjes 1 të këtij veprimi ka të bëjë me akterët agro- ushqimorë të Kosovës të cilët përballen me sfida dramatike në lidhje me kapacitetin e tyre prodhues dhe produktivitetin, si dhe cilësinë dhe tregtueshmërinë e prodhimit të tyre. Këto probleme kanë pasoja të konsiderueshme negative socio-ekonomike për zonat rurale. Më konkretisht, sektori i bujqësisë ka qenë gjithmonë një nga sektorët kyç për Kosovën që tani ka një ekonomi tregu të hapur për tregtinë ndërkombëtare. Megjithatë, përkundër përmirësimeve graduale të zinxhirëve të furnizimit, Kosova është shumë e varur nga importi i ushqimit. Në nivelin e prodhimit primar, sfidat përfshijnë teknologjitë e vjetruara të fermave, përqendrimin e lartë sezonal të prodhimit dhe integrimin e dobët të fermerëve në zinxhirin e vlerës. Përpunuesit agro-ushqimorë nuk kanë kapacitet për të ofruar produkte që plotësojnë standardet e BE-së për nga cilësia dhe shumëllojshmëria. Marketingu dhe tregtueshmëria e produkteve bujqësore të përpunuara janë të dobëta. Varfëria e skajshme e zonave rurale dhe niveli i lartë i papunësisë midis popullsisë rurale, veçanërisht për gratë dhe të rinjtë, janë probleme shtesë në këtë sektor. Migrimi i të rinjve nga zonat rurale, kryesisht për shkak të kushteve të këqija të jetesës dhe mungesës së mundësive për punësim, është një pasojë shqetësuese. Marrëveshja e Stabilizim Asociimit ndërmjet Bashkimit Evropian dhe Kosovës ofron mundësi të rëndësishme për produktet agro-ushqimore të Kosovës për të hyrë në tregun e BE-së, por gjithashtu sjell për akterët lokalë sfidën e një konkurrence shumë më të lartë se më herët me akterë të ngjashëm nga Shtetet Anëtare të BE-së. Organizimi i sistemeve të menaxhimit dhe kontrollit dhe strukturat për bujqësinë dhe zhvillimin rural kanë nevojë për përmirësime të konsiderueshme. Kjo nënvizohet në Raportin për Kosovën 2021 i cili thekson se ndërsa “struktura institucionale e Kosovës përfshin sistemin e nevojshëm për zhvillimin dhe zbatimin e politikave të bujqësisë dhe zhvillimit rural” asaj prapëseprapë i mungon një strategji e gjerë për zhvillimin rural. Më konkretisht, ndërkohë që alokimet buxhetore për pagesa direkte dhe grante u rritën për 35% në vitin 2020, çështjet e ndër-pajtueshmërisë mbeten ende të pazgjidhura, duke përfshirë sistemin për monitorimin dhe vlerësimin e granteve dhe subvencioneve. Fusha e mbështetjes 1 e këtij veprimi trajton gjerësisht këto sfida. Raporti gjithashtu thekson se “Instituti Bujqësor i Faqja 5 nga 16 Kosovës (si i vetmi organ shkencor që mbështet sektorin fitosanitar) duhet të zbatojë sistemin e sigurimit të cilësisë dhe të përfundojë akreditimin e laboratorit të mbrojtjes së bimëve,” çështje të adresuara në fushën e mbështetjes 2 të këtij veprimi i cili parasheh zhvillimin e mëtutjeshëm të Institutit Bujqësor të Kosovës, duke adresuar në mënyrë implicite nevojat e nënvizuara në Raportin për Kosovën 2021 në sektorin fitosanitar. Përshkrimi i akterëve kryesorë Përfituesi kryesor i fushës së mbështetjes 1 të këtij veprimi është Ministria e Bujqësisë, Pylltarisë dhe Zhvillimit Rural të Kosovës, veçanërisht Departamenti i saj për Politikën Rurale (Autoriteti Menaxhues në Strukturën Operative të Kosovës) dhe një nga agjencitë e saj, gjegjësisht Agjencia për Zhvillimin e Bujqësisë (Agjencia e Pagesave në kuadër të Strukturës Operative). Përfitues të tjerë të rëndësishëm janë përfituesit e granteve që do të jepen sipas skemës së parashikuar të granteve. Fusha e mbështetjes 2 Analiza e shkurtër e problemit Një element kyç në menaxhimin e zinxhirit të furnizimit ushqimor është aftësia për të ofruar siguri dhe garanci për konsumatorët në lidhje me cilësinë dhe sigurinë e produkteve ushqimore të pranishme në treg. Ky element paraqet edhe një parakusht për zhvillimin e eksporteve të produkteve ushqimore. Kontrolli fitosanitar bie nën përgjegjësinë e Institutit Bujqësor të Kosovës. Ky institut ka nevojë për t’i ngritur kapacitetet e nevojshme për kryerjen e duhur të kontrolleve të inspektimeve cilësore dhe fitosanitare. Në këtë kontekst, instituti ka shumë nevojë për certifikimin ISO të katër laboratorëve të tij. Një pjesë e dobët e zinxhirit që siguron kontrolle fitosanitare është sistemi i inspektimit. Është planifikuar që Inspektorati Fitosanitar të kalojë në Institutin Bujqësor që bie nën autoritetin e Ministrisë së Bujqësisë, Pylltarisë dhe Zhvillimit Rural. Mbështetja e ofruar në kuadër të këtij veprimi do të përmirësojë kapacitetin teknik dhe teknologjinë e institutit e cila kërkohet për kryerjen e kontrollit të inspektimit dhe monitorimit të shëndetit të bimëve në përputhje me standardet dhe praktikat e BE-së. Përshkrimi i akterëve kryesorë Instituti Bujqësor i Kosovës është akteri kryesor në fushën e mbështetjes 2 të këtij veprimi. Akterë të tjerë të rëndësishëm janë Departamenti i Vreshtarisë dhe Verëtarisë i Ministrisë së Bujqësisë, Pylltarisë dhe Zhvillimit Rural dhe Instituti i Pylltarisë së Kosovës. 2.3 Rëndësia dhe plotësimi me strategjitë e mbështetura nga akterët kryesorë Rëndësia e veprimit është konfirmuar nga Strategjia Kombëtare për Zhvillim 2016-2021, e Kosovës, cila thekson se sektori i bujqësisë ka një potencial të madh për të gjeneruar punësim dhe për të reduktuar deficitin tregtar me të cilin ballafaqohet Kosova, duke nënvizuar nevojën për përmirësimin e strukturave të fermave, rritjen e kapaciteteve agropërpunuese, si dhe nevojën për një numër të shtuar të njësive laboratorike për të testuar cilësinë e prodhimit privat të farërave dhe përmirësimin e standardeve fitosanitare. Në veçanti, skema e granteve e paraparë në kuadër të veprimit do të plotësojë ndihmën e paraparë në Programin e Bujqësisë dhe Zhvillimit Rural 2021-2027, të Kosovës, dhe do të jetë e harmonizuar mirë me prioritetet e tij. Programi për Reforma në Ekonomi 2021-2023, i Kosovës, e konsideron sektorin e bujqësisë si një nga “prioritetet kyçe” adresuar sipas masës së reformës nr. 3: “Ndryshimet strukturore në sektorin e bujqësisë” i cili parashikon, ndër të tjera, mbështetjen e rritjes së produktivitetit bujqësor dhe ristrukturimit agro-rural, si dhe zhvillimi i sektorit agroushqimor përmes përmirësimit të konkurrueshmërisë, inovacionit dhe rritjes së produktivitetit. Në ndërkohë, Programi Kombëtar për Zbatimin e Marrëveshjes së Stabilizim Asociimit parashikon masa konkrete për një zbatim të përmirësuar të politikës së bujqësisë dhe zhvillimit rural, të cilat përfshijnë forcimin e Strukturës Operative të përfshirë në përgatitjen, menaxhimin dhe kontrollin e kësaj politike, si dhe fuqizimi i kapaciteteve të laboratorëve të Institutit Bujqësor. 2.4 Rëndësia dhe plotësimi me politikën e BE-së dhe asistencën e BE-së dhe donatorëve të tjerë Veprimi parashikon të përmirësojë ndjeshëm konkurrueshmërinë e produkteve agroushqimore në tregjet e BE-së dhe ato ndërkombëtare dhe rrjedhimisht është shumë i rëndësishëm sipas Marrëveshjes së Stabilizim Asociimit ndërmjet BE-së dhe Kosovës. “Bujqësia, peshkimi dhe siguria ushqimore” është një nga shtatë fushat tematike të kësaj marrëveshjeje, neni 102 i të cilit nënvizon rëndësinë e bashkëpunimit ndërmjet "palëve" në të gjitha fushat prioritare që lidhen me acquis të BE-së në fushën e bujqësisë, si dhe në skemat e cilësisë për produktet bujqësore dhe ushqimore, sigurinë ushqimore, domenin e veterinarisë dhe atë fitosanitar. Marrëveshja gjithashtu thekson që “bashkëpunimi do të ketë si synim veçanërisht modernizimin dhe ristrukturimin e sektorit të bujqësisë dhe sektorit Faqja 6 nga 16 agro-industrial në Kosovë, posaçërisht që të arrij kërkesat sanitare të BE-së, të përmirësojë menaxhimin e ujit dhe zhvillimin rural si dhe të zhvillojë aspektet e lidhura me sektorin e pylltarisë në Kosovë dhe të mbështesë përafrimin gradual të legjislacionit dhe praktikave të Kosovës me acquis të BE-së.” Veprimi trajton gjerësisht dispozitat e Marrëveshjes së Stabilizim Asociimit që parashikon zhvillimin e kapaciteteve të kërkuara për menaxhim të shëndoshë financiar të politikës bujqësore, një zhvillim të qëndrueshëm të sektorit fitosanitar, si dhe mbështetje direkte për prodhuesit agro-ushqimorë për t’i zhvilluar, mes tjerash, kapacitetet e tyre për t’i përmbushur standardet e sigurisë ushqimore, higjienës, mirëqenies së kafshëve dhe mjedisit. Për më tepër, veprimi dhe veçanërisht skema e granteve të parashikuara në fushën e saj të mbështetjes 1 do të trajtojë po ashtu prioritetet e nënvizuara në Udhëzimet për zbatimin e Agjendës së Gjelbër në Ballkanin Perëndimor1, Marrëveshjen e Gjelbër të BE-së dhe Strategjinë e saj bazë “Nga ferma tek konsumatori” (ang. Farm to Fork Strategy)2 me fokus në veprimin lidhur me klimën, mbrojtjen e pasurisë natyrore, luftimin e ndotjes së ujit dhe tokës dhe zhvillimin e sistemeve të qëndrueshme të ushqimit dhe zonave rurale duke reduktuar ndjeshëm varësinë, rrezikun dhe përdorimin e pesticideve kimike, si dhe të plehrave dhe antibiotikëve, dhe zhvillimin e teknikave inovative bujqësore që mbrojnë të korrat nga dëmtuesit dhe sëmundjet. Prandaj, veprimi pritet të kontribuojë sa më shumë që të jetë e mundur në arritjet relevante në kontekstin e Marrëveshjes së Gjelbër Evropiane3, veçanërisht në lidhje me zhvillimin e politikave agro-rurale që rezultojnë të qëndrueshme në aspektin social, ekonomik dhe mjedisor, si dhe në lidhje me sigurimin e një sistemi ushqimor më të shëndetshëm dhe më të qëndrueshëm. Duhet theksuar gjithashtu se Strategjia e Ballkanit Perëndimor nënvizon se bujqësia është një nga sektorët me potencialin më të madh të pashfrytëzuar të punësimit në Kosovë, duke theksuar kështu rëndësinë e bujqësisë në sjelljen e zhvillimit social dhe ekonomik, veçanërisht në zonat rurale. 2.5 Mësimet e nxjerra dhe lidhjet me asistencën e mëparshme financiare Veprimi pritet të bazohet në mënyrë efektive në rezultatet e arritjeve të mëparshme. Në këtë drejtim, ekspertët e përfshirë në zbatimin e veprimit pritet të identifikojnë që në fazën e parë të zbatimit të gjitha projektet/ndërhyrjet e mëparshme, ato në proces e sipër apo të planifikuara që do të kishin një rëndësi për këtë veprim. Kjo do të bëhet në bashkëpunim të ngushtë me institucionet përfituese. Gjetjet, rekomandimet dhe rezultatet e dy projekteve të mëposhtme të fundit së fundmi nga BE-ja janë të parat që do të merren parasysh në këtë kontekst: Projekti IPA 2013 “Mbështetje e mëtejshme për Ministrinë e Bujqësisë, Pylltarisë dhe Zhvillimit Rural për të forcuar strukturën administrative për zbatimin dhe monitorimin e fondeve kombëtare dhe të ardhshme të BE-së”, i zbatuar gjatë periudhës 2014-2017, përmirësoi kapacitetet teknike dhe administrative të Agjencisë për Zhvillimin e Bujqësisë në mënyrë që të kryhen verifikime dhe kontrolle administrative për subvencione në përputhje me BE-në dhe të ndërtohen kapacitetet. Një nga të rezultatet kryesore të këtij projekti ishte Vlerësimi i Pavarur i Pajtueshmërisë4, shumë relevant në kontekstin e këtij veprimi. Ndër të tjera, ky vlerësim identifikoi se një fushë kyçe për asistencën e ardhshme duhet të marrë parasysh që “Agjencia u përmbahet parimeve të menaxhimit të shëndoshë (për shembull për të mundësuar kontrollin e konfliktit të mundshëm të interesit ndërmjet aplikantit, ofertuesve dhe konsulentëve; krijimi i kushteve artificiale dhe potenciali për ndarje artificiale ose fryrje ofertash”. Vlerësimi afatmesëm i financuar nga BE i Programit të Bujqësisë dhe Zhvillimit Rural 2014-2020 i kryer së fundmi vë në dukje çështje duke theksuar faktin se Struktura Operative nuk ka performuar siç pritej. Programi nuk u zbatua siç ishte parashikuar fillimisht, ndërsa Agjencia e Pagesave nuk i ka marrë në konsideratë siç duhet procedurat ekzistuese. Raporti thekson se “kapaciteti për qeverisje të mirë që është ndërtuar me asistencën e IPA-s rrezikon të dobësohet dhe të humbasë” ndërsa Agjencia për Zhvillimin e Bujqësisë (Agjencia e Pagesave) “disi ka pasur ndikim edhe më tej në 1 https://ec.europa.eu/neighbourhood-enlargement/sites/near/files/green_agenda_for_the_western_balkans_en.pdf 2 https://ec.europa.eu/food/sites/food/files/safety/docs/f2f_action-plan_2020_strategy-info_en.pdf 3 COM(2019) 640 final 4 Vlerësimi i Pavarur i Pajtueshmërisë është kryer gjatë periudhës 26 shtator 2016 – 31 tetor 2016. Objektivi i tij ishte përcaktimi i boshllëqeve që do të plotësoheshin nga Struktura Operative për arritjen e kritereve të KE-së për besimin e detyrave të zbatimit të buxhetit për IPARD 2014-2020 siç është definuar ë Shtojcën A “Funksionet dhe përgjegjësitë e strukturave, autoriteteve dhe organeve në përputhje me nenin 10 të Marrëveshjes Kornizë IPA II (FWA)”, Klauzola 4 – “Struktura(at) operative”, të FWA dhe në Shtojcën 1 “Funksionet kryesore të sistemit të kontrollit të brendshëm” dhe Shtojcën 2 “Korniza e kontrollit të brendshëm” të Marrëveshjes Sektoriale. Faqja 7 nga 16 përcaktimin e qartë të përgjegjësive ndërmjet menaxhimit dhe zbatimit të Programit”. Rekomandimi i raportit konstaton se ka nevojë nga Struktura Operative (Autoriteti Menaxhues dhe Agjencia e Pagesave) t’i konfirmojnë dhe t'u përmbahen aranzhimeve procedurale që duhet t’i ndjekin siç është përcaktuar në Marrëveshjet Kornizë dhe Marrëveshjen Sektoriale. Ky raport konfirmon se nevojitet mbështetje e mëtejshme për Ministrinë e Bujqësisë, Pylltarisë dhe Zhvillimit Rural për forcimin e strukturës administrative për zbatimin dhe monitorimin e fondeve të ndara për bujqësi. 3 PËRSHKRIMI I VEPRIMIT 3.1 Rezultatet e planifikuara dhe logjika e ndërhyrjes Ndikimi i përgjithshëm: Ndikimi i përgjithshëm i këtij veprimi është të rrisë konkurrencën e sektorit agro- ushqimor të Kosovës. Fusha e mbështetjes 1 Rezultati 1: Përmirësimi i aranzhimeve të zbatimit dhe i performancës së politikës agro-rurale të Kosovës Outputi 1.1 Forcimi i kapaciteteve dhe përmirësimi i funksionimit dhe transparencës së Strukturës Operative (Autoritetit Menaxhues dhe Agjencisë së Pagesave) ngarkuar me përgatitjen, menaxhimin, monitorimin dhe vlerësimin e politikës agro-rurale dhe instrumenteve të saj Outputi 1.2: Zhvillimi efektiv i operatorëve agro-ruralë dhe zonave rurale të Kosovës, duke gjeneruar punësim, promovuar barazinë gjinore, ruajtur mjedisin dhe trajtuar ndryshimet klimatike Fusha e mbështetjes 2 Rezultati 2: Një sektor fitosanitar i qëndrueshëm i përafruar gradualisht me standardet organizative, institucionale dhe rregullatore të BE-së Outputi 2.1: Korniza rregullatore në sektorin fitosanitar e harmonizuar plotësisht me legjislacionin e BE-së Outputi 2.2 Metodat, procedurat operative dhe kapacitetet teknike të shërbimeve të inspektimit fitosanitar dhe laboratorëve të mbrojtjes së bimëve janë zhvilluar siç duhet, në përputhje me standardet e aplikueshme të BE-së dhe ato ndërkombëtare. 3.2 Lloji indikativ i aktiviteteve Aktivitetet që do të kryhen në kuadër të këtij veprimi do të marrin formën e asistencës teknike dhe granteve për investime në fushën e mbështetjes 1, ndërsa ato do të përbëhen nga asistenca teknike vetëm në fushën e mbështetjes 2. Nënaktivitetet që do të kryhen në kuadër të asistencës teknike të parashikuar në fushën e mbështetjes 1 - Rezultati 1 Përmirësimi i aranzhimeve të zbatimit dhe i performancës së politikës agro-rurale të Kosovës, në mënyrë indikative do të përfshijnë:  Analiza e boshllëqeve;  Analiza e ngarkesës së punës së stafit të Strukturës Operative;  Vlerësimi i funksionalitetit të Sistemit Informativ të Bujqësisë që është i vendosur;  Ngritja e kapaciteteve, duke përfshirë trajnimin dhe mentorimin  Mbështetja e rishikimit/përshtatjes së procedurave ekzistuese, si dhe përgatitjes së procedurave që mungojnë;  Përfshirja e stafit të Strukturës Operative në hartimin dhe zbatimin (përfshirë monitorimin) e skemës së granteve të parashikuar në këtë veprim në funksion të ofrimit të trajnimeve në vendin e punës për ta për marrjen e përvojës praktike të rëndësishme për përmbushjen e detyrave të tyre në kuadër të Strukturës Operative për fushën e politikës për bujqësi dhe zhvillim rural;  Përgatitja dhe zbatimi i një skeme granti që miraton standardet mjedisore dhe parimet e ekonomisë së gjelbër në shqyrtimin dhe prioritizimin e projekteve;  Zhvillimi i një manuali të brendshëm të projektit;  Mbështetja e përmirësimit të procedurave të shkruara për pagesat dhe kontabilitetin. Veçantitë e granteve të investimeve që do të financohen edhe në fushën e mbështetjes 1 do të përcaktohen gjatë zbatimit të këtij veprimi, në përputhje me nevojat prioritare të identifikuara në momentin e zbatimit dhe në komplementaritet me programet e zhvillimit agro-rural të zbatuara në kuadër të Programit për Bujqësi dhe Zhvillim Rural të Kosovës 2021-2027. Nënaktivitetet që do të kryhen në kuadër të asistencës teknike të parashikuar në fushën e mbështetjes 2 - Rezultati 2 Një sektor fitosanitar i qëndrueshëm i përafruar gradualisht me standardet organizative, institucionale dhe rregullatore të BE-së, në mënyrë indikative do të përfshijnë: Faqja 8 nga 16  Certifikimi i katër laboratorëve ekzistues sipas standardeve ISO 15189 dhe ISO 17025 siç rekomandohet nga Organizata Botërore e Shëndetësisë  Krijimi i parcelave me “bimë amë” për prodhimin e materialeve të “certifikuara” të shumimit të kategorive “të testuara me viruse” (ose të tjera përkatëse);  Promovimi i shoqatës së fidanishteve për menaxhimin e parcelës me “bimë amë”;  Organizimi i një sistemi certifikimi vullnetar të materialit të shumimit të frutave sipas standardeve të BE-së. 3.3 Rreziqet dhe supozimet Rreziqet Niveli i rrezikut (L/M/U) Masat lehtësuese Rritja e shpejtë e stafit të Agjencisë për Zhvillimin e Bujqësisë dhe Institutit të Bujqësisë së Kosovës do të shkaktonte mungesë të caktuar kompetencash. L Ofrimi i masave për ngritjen e kapaciteteve në fazat e hershme të zbatimit të projektit Ndikim i lartë i jashtëm dhe politik në rekrutimin e stafit të ri L Ndërtimi dhe zbatimi i një politike të shëndoshë të ruajtjes së burimeve njerëzore, përfshirja e donatorëve në sistemin e rekrutimit Mbingarkesa e punës së stafit ekzistues mund t'i pengojë ata të marrin pjesë në aktivitete shtesë për ngritjen e kapaciteteve M Riorganizimi i stafit dhe detyrave, organizimi i përbashkët i aktiviteteve për ngritjen e kapaciteteve Mungesa e bashkëpunimit të organeve përkatëse për të garantuar sigurinë e ushqimit për njerëzit dhe atij për kafshët M Raportimi sistematik, krijimi i grupeve ndërministrore të punës Supozimet (për t'u pasqyruar në Matricën e Kornizës Logjike të mësipërme) – të grupuara sipas rezultateve dhe outputeve Një supozim i rëndësishëm në lidhje me Rezultatin 1 dhe Outputin 1.1. është se rekrutimi i punonjësve të rinj të Strukturës Operative bazohet në një politikë të shëndoshë të përzgjedhjes dhe mbajtjes së burimeve njerëzore, e cila do të përfshinte përzgjedhjen e kandidatëve të kualifikuar. Në rastin e të dy rezultateve dhe të gjitha outputeve, është tejet e rëndësishme që të gjitha institucionet e përfshira në këtë propozim të jenë të gatshme dhe të përkushtuara për të kontribuar në zbatimin e suksesshëm të këtij veprimi. 3.4 Integrimi (ky seksion duhet patjetër të përfshihet në pikat e marrëveshjes financiare) Si kontribuon ky Veprim në Barazinë Gjinore dhe Fuqizimin e Grave dhe Vajzave (në përputhje me strategjinë e BE-së për barazinë gjinore 2020-2025)? Një qasje e përfshirjes së perspektivës gjinore do të ndiqet gjatë gjithë zbatimit të këtij veprimi. Në Kosovë, pjesëmarrja e barabartë e grave në sektorin e bujqësisë mbetet problematike. Tradicionalisht, burrat trashëgojnë pronën dhe pronën familjare, gjë që ka bërë që gratë të zotërojnë vetëm 8% të të gjithë pasurisë. Ky veprim do të marrë në konsideratë objektivat e barazisë gjinore në të gjitha aktivitetet e tij. Do të bëhen përpjekje për të siguruar që këto t’u përgjigjen në mënyrë adekuate nevojave dhe të maksimizojnë potencialin e grave dhe burrave, vajzave dhe djemve, në të gjithë diversitetin e tyre. Në mënyrë të veçantë, veprimi do të punojë drejt nxitjes së fuqizimit ekonomik të grave dhe sigurimit të mundësive të barabarta në tregun e punës dhe duke u dhënë grave dhe burrave mundësinë për të udhëhequr dhe marrë pjesë në të gjithë sektorët e ekonomisë. Hartimi i të gjitha programeve të parashikuara në skemën e granteve do të sigurojë që të gjitha projektet e granteve të financuara nga ky veprim do të promovojnë barazinë gjinore. Barazia gjinore do të merret parasysh në hartimin e programeve të ngritjes së kapaciteteve dhe të gjitha aktiviteteve të tjera të parashikuara në të dyja fushat e mbështetjes së parashikuar, sipas rastit. Si e adreson ky Veprim mjedisin dhe ndryshimet klimatike? Veprimi do të lidhet me mjedisin dhe ndryshimet klimatike. Në të gjitha aktivitetet, vëmendje do t'i kushtohet promovimit dhe mbështetjes së investimeve për energji efiçiente dhe energji të ripërtëritshme, menaxhimit të Faqja 9 nga 16 mbeturinave, përmirësimit të menaxhimit të tokës dhe ujit duke promovuar agroekologjinë dhe prodhimin organik duke reduktuar varësinë nga pesticidet dhe antimikrobikët, fertilizimin e tepërt, përmirësimit të mirëqenies së kafshëve dhe kthimit të biodiversitetit të humbur. Hartimi i të gjitha programeve të parashikuara në skemën e granteve do të sigurojë që të gjitha projektet e granteve të financuara në kuadër të këtij veprimi do të ruajnë mjedisin natyror dhe do të adresojnë sfidat e ndryshimeve klimatike duke adoptuar standarde mjedisore të cilësisë së lartë dhe duke i prioritizuar ato ndërhyrje që kontribuojnë në mënyrë proaktive për mjedisin. Mbështetja e parashikuar në fushën e mbështetjes 1 të këtij veprimi përfshin zhvillimin e masave agro-mjedisore dhe mbështetjen e menaxhimit të qëndrueshëm të burimeve natyrore, ndërsa zhvillimet e parashikuara në fushën e mbështetjes 2 të veprimit (për sa i përket sektorit fitosanitar) përfshijnë përmirësime në mjedisin natyror. Si e trajton ky Veprim Qasjen e Bazuar në të Drejtat? Organizatat zbatuese si dhe institucionet përfituese janë të përkushtuara për t'iu përmbajtur elementeve kryesore të një qasjeje të bazuar në të drejtat. Elementet kryesore në këtë kontekst do të jenë sigurimi që parimet e pjesëmarrjes, llogaridhënies, mosdiskriminimit, transparencës dhe respektimit të dinjitetit njerëzor, fuqizimit dhe sundimit të ligjit, të respektohen gjatë zbatimit të veprimit. Qasja do të jetë gjithëpërfshirëse në kuptimin që ndihma teknike e ofruar do të jetë e disponueshme, e qasshme, e pranueshme dhe e një cilësie të lartë për të gjithë akterët dhe përfituesit e veprimit. Si e promovon ky Veprim angazhimin sistematik me shoqërinë civile? Veprimi do të vazhdojë një dialog të krijuar tashmë me akterët kryesorë për sektorin e bujqësisë dhe zhvillimit rural me synimin e planifikimit të masave mbështetëse për programet aktuale dhe të ardhshme të Bujqësisë dhe Zhvillimit Rural. Akterët e identifikuar si relevantë për sektorin bujqësor dhe rural përfshijnë përfaqësues të fermerëve/sindikatave/shoqatave, autoritetet publike, organizatat joqeveritare, institucionet arsimore të bujqësisë dhe pylltarisë, Grupet Lokale të Veprimit dhe organizatat donatore. Aty ku është e përshtatshme dhe e nevojshme, akterëve do t'u jepet mundësia t’i shprehin pikëpamjet e tyre mbi prioritetet dhe aktivitetet strategjike të propozuara. Të tjera (të tilla si rezilienca dhe ndjeshmëria ndaj konfliktit, romët, personat me aftësi të kufizuara dhe grupet e tjera të cenueshme) Veprimi do të ofrojë mundësi të barabarta dhe reale për pakicat dhe grupet në rrezik, veçanërisht në fushën e tij të mbështetjes 1. Pjesëmarrja e këtyre kategorive do të inkurajohet (p.sh. përmes fushatave speciale të informacionit, sesioneve speciale të trajnimit etj.). Rezultatet dokumentare të veprimit do të ofrohen në gjuhën shqipe dhe serbe, ndërsa uebfaqja zyrtare do t’i publikojë dokumentet zyrtare në gjuhën shqipe dhe serbe. Do të bëhen aranzhime specifike që të gjitha aktivitetet të zbatohen në mënyrë të barabartë në zonat minoritare. Sigurisht, gjatë rrjedhës së këtij veprimi do t'i kushtohet vëmendje ndarjes së aktiviteteve përkatëse në mbarë Kosovën të cilat do të përfshijnë popullsi nga pakicat, romët, personat me aftësi të kufizuara dhe grupet e tjera të cenueshme. 3.5 Kushtet për zbatimin N/A Faqja 10 nga 16 3.6 Korniza logjike Rezultatet Zinxhiri i rezultateve: Treguesit Bazat (viti) Caqet (viti) Burimet e të dhënave Supozimet Ndikimi Rritja e konkurrueshmërisë së sektorit agro-ushqimor të Kosovës Kontributi i sektorit bujqësor në Bruto Produktin Vendor (BPV) 8.1 % (2019) 8.91 (2025) Raportet statistikore të Agjencisë së Statistikave të Kosovës, studime, raporte të tjera Nuk aplikohet Rezultati 1 Përmirësimi i aranzhimeve të zbatimit dhe i performancës së politikës agro-rurale të Kosovës Shkalla e pajtueshmërisë së Strukturës Operative të Kosovës (Autoriteti Menaxhues dhe Agjencia e Pagesave) për fushën e politikave për bujqësi dhe zhvillim rural (procedurat dhe operacionet) me kërkesat e vendosura në nivel të BE-së për një menaxhim të shëndoshë financiar dhe zbatim të politikës agro- rurale 0% (2019) 100% (2025) Raportet e Projektit Raportet e Monitorimit të Orientuar në Rezultat (MOR). Raportet e auditimit për zbatimin e masave agro- rurale të zbatuara në kuadër të PBZhR 2021-2027 Të gjitha institucionet relevante janë të gatshme dhe të përkushtuara të sigurojnë në kohë pjesëmarrje të burimeve njerëzore të nevojshme për zbatimin me sukses të këtij veprimi Programi i Bujqësisë dhe Zhvillimit Rural 2021-2027 është miratuar dhe merr mbështetje buxhetore Rezultati 2 Një sektor fitosanitar i qëndrueshëm i përafruar gradualisht me standardet organizative, institucionale dhe rregullatore të BE-së Numri i laboratorëve të Ministrisë së Bujqësisë të akredituar në përputhje me standardet përkatëse rregullatore të BE-së 0 (2019) 4 (2025) Raportet e Agjencisë së Ushqimit dhe Veterinarisë të Kosovës Raportet e Ministrisë së Bujqësisë Raportet e Projektit Raportet e Monitorimit të Orientuar në Rezultat (MOR) Outputi 1 (i lidhur me rezultatin 1) Kapacitete të forcuara mjaftueshëm dhe përmirësim i funksionimit dhe transparencës të Strukturës Operative përgjegjëse për përgatitjen, menaxhimin, monitorimin dhe vlerësimin e politikës Përqindja mesatare e masave të zbatuara nga Ministria e Bujqësisë në kuadër të programeve vjetore për bujqësinë dhe zhvillimin rural, në përputhje me parimet e një menaxhimi të shëndoshë financiar të 0% (2019) 100% (2025) Raportet e projektit që do të lëshohen në kuadër të këtij veprimi Raportet e Monitorimit të Orientuar në Rezultat (MOR) Raportet e vlerësimit për Programin e Bujqësisë dhe Zhvillimit Rural 2021-2027 Faqja 11 nga 16 agro-rurale dhe instrumenteve të saj (Autoriteti Menaxhues dhe Agjencia e Pagesave), në përputhje me kërkesat e BE- së për një menaxhim të shëndoshë financiar zbatueshëm për shpenzimet e BE-së në kuadër të politikës së përbashkët bujqësore Outputi 2 (i lidhur me rezultatin 1) Zhvillimi efektiv i operatorëve agro-ushqimorë të Kosovës dhe zonave rurale, duke gjeneruar punësim, promovuar barazinë gjinore, ruajtur mjedisin dhe trajtuar ndryshimet klimatike. Përqindja e operatorëve agro-ruralë që kanë përmirësuar produktivitetin e tyre dhe/ose cilësinë e prodhimit, duke gjeneruar punësim, duke siguruar barazi gjinore, duke ruajtur mjedisin dhe duke trajtuar ndryshimet klimatike, si rezultat i granteve investive të zbatuara në fushën e mbështetjes 1 të këtij veprimi, të ndara sipas gjinisë (burra dhe gra) 0 % (2019) 100% (2025) Raportet e Projektit Raportet e Monitorimit të Orientuar në Rezultat (MOR) në lidhje me këtë veprim Outputi 1 (i lidhur me rezultatin 2) Korniza rregullatore në sektorin fitosanitar e harmonizuar në mënyrë gjithpërfshirëse me legjislacionin e BE-së Përqindja e ligjeve dhe rregulloreve në pritje të miratimit dhe/ose zbatimit nga numri i përgjithshëm i ligjeve dhe rregulloreve të nevojshme të identifikuara si të nevojshme në fushën fitosanitare gjatë fazës fillestare 0 (2019) 100% (2025) Raportet e projektit Raportet e Agjencisë Italiane për Bashkëpunim Zhvillimor Raportet e projektit Raportet e Monitorimit të Orientuar në Rezultat (MOR) në lidhje me këtë veprim Outputi 2 (i lidhur me rezultatin 2) Metodat, procedurat operative dhe kapacitetet teknike të shërbimeve të inspektimit fitosanitar dhe laboratorëve të mbrojtjes së bimëve janë zhvilluar siç duhet, në përputhje me standardet e aplikueshme të BE-së dhe ato 1. Rritje në përqindje e kontrolleve/testeve zyrtare krahasuar me nivelin e regjistruar në fazën fillestare të veprimit 2. Rritje në përqindje e vëllimit të materialeve bimore të kontrolluara që hyjnë në Kosovë dhe 0% (2019) 0% (2019) 100% (2025) 30% (2025) Raporti i inspektimit nga Agjencia Kosovare e Ushqimit dhe Veterinarisë Kontrolli kufitar dhe raportet e Ministrisë së Bujqësisë Raportet e projektit Faqja 12 nga 16 ndërkombëtare materialeve bimore të shumimit të shëndetshëm të prodhuara në Kosovë, krahasuar me vitin kalendarik 2019 Raportet e Monitorimit të Orientuar në Rezultat (MOR) Faqe 13 nga 16 4 ARANZHIMET E ZBATIMIT 4.1. Marrëveshja financiare Në funksion të zbatimit të këtij veprimi, do të lidhet Marrëveshja Financiare me Kosovën. 4.2. Modalitetet e zbatimit Komisioni do të sigurojë që të respektohen rregullat dhe procedurat e duhura të BE-së për sigurimin e financimit për palët e treta, duke përfshirë procedurat e rishikimit, aty ku është e përshtatshme dhe pajtueshmëria e veprimit me masat kufizuese të BE-së.6 4.2.1. Menaxhimi indirekt me [një] entitet[e] të besuar Një pjesë e këtij veprimi, përkatësisht fusha e mbështetjes 1, mund të zbatohet në menaxhim indirekt me Gesellschaft für Internationale Zusammenarbeit (GIZ). Zbatimi nga ky subjekt përfshin detyra të cilat do të synojnë për të përmirësuar aranzhimet e zbatimit dhe performancën e politikës agro-rurale të Kosovës. Subjekti i parashikuar është përzgjedhur duke përdorur kriteret e mëposhtme: besueshmërinë, kapacitetin operacional dhe aksesin në ekspertizë, si dhe përvojën e mëparshme të rëndësishme në zbatimin e asistencës së ngjashme në partnerët e zgjerimit (p.sh. në Shqipëri). Kjo organizatë po ashtu do të kontribuojë me 700,000 euro në financimin e këtij veprimi. Ky modalitet do të kontribuojë në përmirësimin e aranzhimeve të zbatimit dhe performancës së politikës agro-rurale të Kosovës. Një pjesë e këtij veprimi, gjegjësisht fusha e mbështetjes 2, mund të jetë në menaxhim indirekt me Agjencinë Italiane për Bashkëpunim Zhvillimor. Zbatimi nga ky subjekt përfshin detyra të cilat do të bëjnë një sektor fitosanitar të qëndrueshëm, të përafruar gradualisht me standardet organizative, institucionale dhe rregullatore të BE-së. Subjekti i parashikuar është përzgjedhur duke përdorur kriteret e mëposhtme: besueshmërinë, kapacitetin operacional dhe aksesin në ekspertizë, si dhe njohuri domethënëse shumë të mirë të institucionit përfitues (Agjencia italiane tashmë ka mbështetur Institutin Bujqësor të Kosovës). Kjo organizatë do të kontribuojë edhe me një bashkëfinancim prej 100,000 eurosh. Ky modalitet do t’i kontribuojë një sektori të qëndrueshëm fitosanitar të përafruar gradualisht me standardet organizative, institucionale dhe rregullatore të BE-së. Në rast se subjektet e parashikuara të përmendura më sipër duhet të zëvendësohen, shërbimet e Komisionit mund të zgjedhin një subjekt zëvendësues duke përdorur të njëjtat kritere të dhëna më sipër. 4.2.2. Ndryshimet nga mënyra e menaxhimit indirekt në atë të drejtpërdrejtë (dhe anasjelltas) për shkak të rrethanave të jashtëzakonshme (një opsion i dytë alternativ) Në rrethana jo të zakonshme dhe pas autorizimit të Komisionit Evropian, ndryshimet nga mënyra e menaxhimit indirekt në mënyrën e drejtpërdrejtë (dhe anasjelltas) janë të mundshme, si dhe ndryshime të tjera në mënyrën e menaxhimit dhe të prokurimit. Përveç kësaj, në disa situata të paparashikuara dhe emergjente, me miratimin paraprak të Komisionit Evropian, mund të jetë gjithashtu e mundur mbështetja e veprimeve të paparashikuara dhe ad hoc. 4.3. Fushëveprimi i pranueshmërisë gjeografike për prokurime dhe grante Përshtatshmëria gjeografike për sa i përket vendit të themelimit për pjesëmarrje në procedurat e prokurimit dhe dhënies së granteve dhe për sa i përket origjinës së furnizimeve të blera do të zbatohet siç është vendosur në aktin bazë dhe përcaktuar në dokumentet përkatëse kontraktuale. 6 www.sanctionsmap.eu. Ju lutemi vini re se harta e sanksioneve është një mjet TI për identifikimin e regjimeve të sanksioneve. Burimi i sanksioneve buron nga aktet ligjore të botuara në Gazetën Zyrtare (GZ). Në rast mospërputhjeje ndërmjet akteve ligjore të publikuara dhe përditësimeve në faqen e internetit, mbizotëron versioni i GZ. Faqe 14 nga 16 4.4. Buxheti tregues Kontributi i BE-së (shuma në euro) Kontributi tregues i palës së tretë, në euro Outputi 1 – Përmirësimi i aranzhimeve të zbatimit dhe i performancës së politikës agro-rurale të Kosovës 7 000 000 700 000 Menaxhimi indirekt me Gesellschaft für Internationale Zusammenarbeit (GIZ) – krahaso seksionin 4.2.1 N.A. Outputi 2 - Një sektor fitosanitar i qëndrueshëm i përafruar gradualisht me standardet organizative, institucionale dhe rregullatore të BE-së 2 200 000 100 000 Menaxhimi indirekt me Agjencinë Italiane për Bashkëpunim Zhvillimor – cf. seksioni 4.2.1 N.A. Menaxhimi indirekt me subjektet e besuara sipas seksionit 4.2.1. 9 200 000 800 000 Vlerësimi (cf. seksioni 5.3) do të mbulohet me një vendim tjetër N.A. Auditimi/Verifikimi i shpenzimeve (cf. seksioni 6) do të mbulohet me një vendim tjetër N.A. Komunikimi dhe dukshmëria (cf. seksioni 7) N.A. N.A. Kontingjentet N.A. N.A. Gjithsej 9 200 000 800 000 4.5. Struktura organizative dhe përgjegjësitë Rolin kryesor koordinues në kuadër të veprimit do ta ketë Ministria e Bujqësisë, Pylltarisë dhe Zhvillimit Rural, me përfshirjen e Koordinatorit Kombëtar të IPA-së në të gjitha fazat e veprimit. Asistenca e ofruar në të dyja fushat e mbështetjes do të dizajnohet në detaje nga organizatat zbatuese në marrëveshje me Ministrinë e Bujqësisë, Pylltarisë dhe Zhvillimit Rural dhe Komisionin Evropian të përfaqësuar nga Zyra e BE-së në Kosovë – Seksioni për Bashkëpunim. 5. MONITORIMI DHE RAPORTIMI I PERFORMANCËS/REZULTATEVE 5.1. Monitorimi i brendshëm Zyra e BE-së në Kosovë duke qenë Autoriteti Kontaktues i marrëveshjeve të delegacionit, do të monitorojë zbatimin përmes raporteve periodike që do të përgatiten nga subjektet zbatuese. Monitorimi do të mbështetet në sistemet e brendshme të monitorimit operativ dhe financiar dhe të sigurimit të cilësisë të dy organizatave zbatuese. Monitorimi, ndër të tjera, do të fokusohet edhe në veçoritë e veprimit (për shembull shkalla në të cilën projektet e granteve krijojnë vende pune, promovojnë barazinë gjinore, ruajnë mjedisin natyror dhe adresojnë çështjet e ndryshimeve klimatike ose përmirësimet në performancën e shërbimeve të inspektimit fitosanitar). Organizatat zbatuese pritet të promovojnë një përfaqësim të balancuar dhe pjesëmarrjen e burrave dhe grave në aktivitetet e projektit. Ndarja sipas gjinisë duhet të merret parasysh në të gjitha raportet e projektit në lidhje me të rezultatet e projektit, në mënyrë që raportet të ofrojnë tregues të qartë në lidhje me gjininë e përfituesve të aktiviteteve të projektit, sipas rastit. Kjo ndarje sipas gjinisë duhet të pasqyrohet mirë nga treguesit e konsideruar dhe synimet e vendosura për matjen e performancës së projektit, kur është e aplikueshme, dhe të treguara qartë në Matricën e Kornizës Logjike. Treguesit e verifikueshëm të performancës të propozuar fillimisht mund të kenë nevojë të rishqyrtohen gjatë fazës fillestare, në përputhje me rrethanat aktuale në lidhje me disponueshmërinë e të dhënave relevante dhe sistemet e Faqe 15 nga 16 monitorimit (të diskutohen dhe kontrollohen në detaje më pas nga organizatat zbatuese dhe institucionet përfituese). Nëse do të jetë kështu, ndryshimi i kornizës logjike mund të jetë i nevojshëm. Megjithatë, një ndryshim i tillë i nënshtrohet miratimit të Zyrës së BE-së. Do të identifikohen mjete specifike për matjen efektive të progresit në zbatim në të gjitha nivelet. Duhet të theksohet se Gesellschaft für Internationale Zusammenarbeit (GIZ) do të zbatojë kontrollet e auditimit të brendshëm çdo dy vjet përmes Zyrës së GIZ-it në Prishtinë për respektimin e rregulloreve financiare dhe rregullave të përgjithshme dhe të verifikojë përshtatshmërinë e shpenzimeve të pretenduara në fatura dhe në raportet financiare për veprimin. Gjithashtu, në respektim të procedurave të brendshme GIZ do të zbatojë auditime financiare vjetore nëpërmjet një kompanie auditimi të jashtëm të caktuar për të ofruar informacion siç kërkohet nga Kushtet e Përgjithshme të Përshkrimit të Veprimit. Këto do të kryhen në përputhje me standardet ndërkombëtare të lëshuara nga Federata Ndërkombëtare e Kontabilistëve. 5.2. Rolet dhe përgjegjësitë për mbledhjen, analizën dhe raportimin e të dhënave Gjatë fazës fillestare, dy organizatat zbatuese të përfshira në këtë veprim do të krijojnë, në bashkëpunim me përfituesit dhe marrëveshjen e Autoritetit Kontraktues, ndarjen e përgjegjësisë dhe mjetet e përdorura në mbledhjen, përpunimin dhe raportimin e të dhënave përkatëse. Në mënyrë ideale, sistemi(et) i krijuar për mbledhjen e të dhënave duhet të sigurojë në mënyrë gjithëpërfshirëse në të gjitha fazat disponueshmërinë në kohë të informacionit të nevojshëm për të përcaktuar nëse zotimet e marra janë përmbushur (për shembull, në lidhje me barazinë gjinore, mbrojtjen e mjedisit, krijimin e vendeve të punës dhe zbutjen e ndryshimeve klimatike). 5.3. Vlerësimi Duke pasur parasysh natyrën e veprimit ose cilëndo nga fushat e mbështetjes, do të kryhet një vlerësim afatmesëm ose përfundimtar për këtë veprim ose fushat e tij të mbështetjes nëpërmjet konsulentëve të pavarur të kontraktuar nga Komisioni ose nëpërmjet një partneri zbatues. Vlerësimet do të kryhen për qëllime mësimore, veçanërisht në lidhje me natyrën e objekteve dhe natyrën e ndërhyrjeve. Komisioni duhet të informojë partnerin zbatues të paktën 1 (një) muaj përpara për datat e parashikuara për misionet e vlerësimit. Partneri zbatues duhet të bashkëpunojë në mënyrë efikase dhe efektive me ekspertët e vlerësimit, dhe mes tjerash t'iu sigurojë atyre të gjithë informacionin dhe dokumentacionin e nevojshëm, si dhe qasje në mjediset dhe aktivitetet e projektit. Raportet e vlerësimit do të ndahen me përfituesin partner dhe me akterë të tjerë kyç të përfshirë në projekt. Partneri zbatues dhe Komisioni do të analizojnë përfundimet dhe rekomandimet e vlerësimeve dhe, sipas rastit, në marrëveshje me përfituesin partner, të vendosin së bashku për veprimet vijuese që do të ndërmerren dhe çdo përshtatje e nevojshme, duke përfshirë, nëse indikohet, edhe riorientimin e projektit. Shërbimet e vlerësimit do të mbulohen nga një masë tjetër mbështetëse që përbën një Vendim financimi. 6. AUDITIMI Pa cenuar detyrimet e zbatueshme për kontratat e lidhura për zbatimin e këtij veprimi, Komisioni mundet, në bazë të një vlerësimi të rrezikut, auditime të pavarura nga kontrata ose detyra verifikimi të shpenzimeve për një ose disa kontrata ose marrëveshje. Financimi i auditimit mbulohet nga një masë tjetër që përbën një Vendim financimi. 7. 7. KOMUNIKIMI DHE DUKSHMËRIA Dukshmëria e financimit të BE-së dhe komunikimi rreth objektivave dhe ndikimit të Veprimeve janë një detyrim ligjor për të gjitha Veprimet e financuara nga BE, siç përcaktohet në kërkesat e BE-së për komunikim dhe dukshmëri që janë në fuqi. Në veçanti, përfituesit e financimit të BE-së duhet të njohin origjinën e fondeve të BE-së dhe sigurojnë dukshmërinë e duhur të tij duke:  ofruar një deklaratë që thekson mbështetjen e marrë nga BE-ja në mënyrë të dukshme në të gjitha dokumentet dhe materialet e komunikimit në lidhje me zbatimin e fondeve, duke përfshirë në faqen zyrtare të internetit dhe llogaritë e mediave sociale, ku këto ekzistojnë; dhe  duke promovuar veprimet dhe rezultatet e tyre duke ofruar informacion të synuar koherent, efektiv dhe Faqe 16 nga 16 proporcional për audienca të shumta, duke përfshirë mediat. Masat e dukshmërisë dhe komunikimit do të zbatohen, sipas rastit, nga administratat (për shembull, në lidhje me reformat që lidhen me mbështetjen buxhetore të BE-së) subjektet e besuara, kontraktorët dhe përfituesit e granteve. Detyrimet e duhura kontraktuale do të përfshihen, përkatësisht, në marrëveshjet financuese, marrëveshjet e delegimit dhe kontratat e prokurimit dhe grantit. Masat do të bazohen në një plan specifik komunikimi dhe dukshmërie, themeluar dhe zbatuar në përputhje me kërkesat e BE-së për komunikim dhe dukshmëri në fuqi. Plani do të përfshijë, ndër të tjera, një tregim komunikimi dhe mesazhe kryesore për Veprimin, përshtatur për audienca të ndryshme të synuara (grupet e interesit, shoqërinë civile, publikun e gjerë, etj.). Masat e dukshmërisë dhe komunikimit specifike për këtë veprim do të jenë plotësuese me aktivitetet më të gjera të komunikimit të zbatuara drejtpërdrejt nga shërbimet e Komisionit Evropian dhe/ose Delegacionet dhe Zyrat e BE-së. Komisioni Evropian dhe Delegacionet dhe Zyrat e BE-së duhet të jenë plotësisht të informuara për planifikimin dhe zbatimin e aktiviteteve specifike të dukshmërisë dhe komunikimit, veçanërisht në lidhje me narrativën e komunikimit dhe mesazhet kryesore. 8. QËNDRUESHMËRIA Veprimi parasheh tejkalimin e pengesave që pengojnë zhvillimin e qëndrueshëm të bujqësisë së Kosovës dhe përafrimin e saj me Politikën e Përbashkët Bujqësore të BE-së. Ai parashikon ngritjen e kapaciteteve dhe qëndrueshmërinë institucionale për institucionet përfituese. Një staf më i trajnuar i Agjencisë së Pagesave dhe Autoritetit Menaxhues do të sigurojë një zbatim më efektiv të Programit të Zhvillimit Bujqësor dhe Rural, si dhe një zbatim më efikas dhe transparent të fondeve zhvillimore. Një faktor kyç për qëndrueshmërinë e rezultateve të arritura në kuadër të këtij veprimi është se ato rrisin ndjeshëm kredibilitetin dhe besueshmërinë e institucioneve përfituese, të cilat janë shumë të interesuara për t'i mbajtur të panjollosura arritjet e tilla. Marrëveshja financiare IPA III - Shtojca IA Tabela përmbledhëse e buxhetit (v. 22 qershor 2022) SHTOJCA IA - TABELA PËRMBLEDHËSE E BUXHETIT Titulli i programit: Plani Vjetor i Veprimit në favor të Kosovës* 2021 Përfituesi i IPA III: Kosova Referenca e programit në OPSYS:Numri i angazhimit global: SCR.DEC.043659.01 * Ky përcaktim është pa paragjykim ndaj qëndrimeve mbi statusin, dhe është në përputhje me RKSKB 1244/1999 dhe me Opinionin e GJND-së mbi shpalljen e pavarësisë së Kosovës Mbështetja buxhetore TOTALI MD TOTALI MI Dritarja Veprimi Kontributi i BE-së Kontributi i palës së tretë Totali Kontributi i BE-së Kontributi i palës së tretë Totali Kontributi i BE-së Kontributi i BE-së Kontributi i BE-së Kontributi i palës së tretë Totali Kontributi i BE-së Kontributi i palës së tretë Totali Kontributi i BE-së Kontributi i BE-së Kontributi i palës së tretë Totali Veprimi i Deminimit 0 0 0 3900000 3900000 0 3900000 3900000 0 3900000 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 3900000 0 3900000 0 0 0 3900000 3900000 0 3900000 BE-ja për Qeverisje më të Mirë Komunale 0 2000000 2000000 2000000 13000000 18000000 31000000 0 13000000 15000000 18000000 33000000 BE-ja për Përafrimin 4500000 1000000 5500000 4360000 4360000 8860000 5500000 5500000 0 5500000 14360000 1000000 15360000 4500000 1000000 5500000 6360000 0 6360000 0 10860000 18500000 18000000 36500000 0 0 0 18500000 29360000 19000000 48360000 BE-ja për Mjedisin 0 2000000 2000000 2000000 14000000 14000000 0 14000000 16000000 0 16000000 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 2000000 0 2000000 0 2000000 14000000 0 14000000 0 0 0 14000000 16000000 0 16000000 BE-ja për Tregtinë dhe Tregun e Brendshëm 0 5500000 5500000 5500000 0 0 0 5500000 0 5500000 BE-ja për Bujqësinë dhe Zhvillimin Rural 0 0 0 9200000 800000 10000000 0 9200000 9200000 800000 10000000 0 0 0 5500000 0 5500000 0 5500000 9200000 800000 10000000 0 0 0 9200000 14700000 800000 15500000 4500000 1000000 5500000 13860000 13860000 0 18360000 45600000 18800000 64400000 45600000 63960000 19800000 83760000 Grantet Prokurimi TotaliMenaxhimi indirekt me subjekte të besuara (MISB) Menaxhimi indirekt me Përfituesin e IPA III (MIP) Menaxhimi Direkt Menaxhimi Indirekt TOTALI i programit Dritarja 1 Dritarja 2 Dritarja 3 Dritarja 4 Programi Totali i Dritares 1 Totali i Dritares 2 Totali i Dritares 3 Totali i Dritares 4 Marrëveshja Financiare IPA III për Programet Vjetore - Shtojca II - Kushtet e Përgjithshme (v. maj 2022) 1 SHTOJCA II - KUSHTET E PËRGJITHSHME Përmbajtja Pjesa e parë: Dispozitat e zbatueshme për aktivitetet për të cilat përfituesi i IPA III është autoriteti kontraktues sipas MIP (menaxhimit indirekt me përfituesin) ........................................... 2

Neni 1 - Parimet e përgjithshme ................................................................................................................ 2 Neni 1a – Prokurimi dhe dhënia e grantit .................................................................................................. 2 Neni 1b – Përjashtimi dhe sanksionet administrative ................................................................................ 4

Neni 2 - Komunikimi dhe vizibiliteti ........................................................................................................ 4

Neni 3 - Kontrollet ex-ante dhe ex-post mbi procedurat e granteve dhe prokurimit dhe kontrollet ex-post mbi kontratat dhe grantet që do të kryhen nga Komisioni......................................................................... 4

Neni 4 - Llogaritë bankare, sistemet e kontabilitetit dhe kostot e njohura ................................................ 5

Neni 5 - Dispozitat për pagesat e bëra nga Komisioni për përfituesin e IPA III ....................................... 6

Neni 6 - Ndërprerja e pagesave ................................................................................................................. 7

Neni 7 - Rikuperimi i fondeve ................................................................................................................... 7 Neni 7a – Korrigjimet financiare dhe mbyllja ........................................................................................... 7 Pjesa e dytë: Dispozitat e zbatueshme për mbështetjen buxhetore...................................................... 9

Neni 8 - Dialogu i politikave ..................................................................................................................... 9

Neni 9 - Verifikimi i kushteve dhe disbursimi .......................................................................................... 9

Neni 10 - Transparenca e mbështetjes buxhetore ...................................................................................... 9

Neni 11 - Rikuperimi i mbështetjes buxhetore .......................................................................................... 9 Pjesa e tretë: Dispozitat e zbatueshme për këtë Marrëveshje Financiare në tërësi, pavarësisht nga metoda e zbatimit ................................................................................................................. 10

Neni 12 - Periudha e ekzekutimit, periudha e zbatimit operacional dhe afati i kontraktimit .................... 10

Neni 13 - Lejet dhe autorizimi ................................................................................................................................................................... Er ror! Bookmark not defined.

Neni 14 - Kërkesat për raportim ................................................................................................................................................................... Er ror! Bookmark not defined.

Neni 15 - Të drejtat e pronësisë intelektuale ................................................................................................................................................................... Er ror! Bookmark not defined.

Neni 16 - Konsultimet ndërmjet përfituesit të IPA III dhe Komisionit ................................................................................................................................................................... Er ror! Bookmark not defined.

Neni 17 - Ndryshimi i kësaj Marrëveshjeje Financiare ................................................................................................................................................................... Er ror! Bookmark not defined.

Neni 18 - Pezullimi i kësaj Marrëveshje Financiare ................................................................................................................................................................... Er ror! Bookmark not defined. Marrëveshja Financiare IPA III për Programet Vjetore - Shtojca II - Kushtet e Përgjithshme (v. maj 2022) 2

Neni 19 - Ndërprerja e kësaj Marrëveshje Financiare ................................................................................................................................................................... Er ror! Bookmark not defined.

Neni 20 – Ligji në fuqi, zgjidhja e mosmarrëveshjeve ................................................................................................................................................................... Er ror! Bookmark not defined.

Neni 21 – Masat kufizuese të BE-së ................................................................................................................................................................... Er ror! Bookmark not defined. Marrëveshja Financiare IPA III për Programet Vjetore - Shtojca II - Kushtet e Përgjithshme (v. maj 2022) 3 Pjesa e parë: Dispozitat e zbatueshme për aktivitetet për të cilat përfituesi i IPA III është autoriteti kontraktues sipas MIP (menaxhimit indirekt me përfituesin)

Neni 1 - Parimet e përgjithshme (1) Qëllimi i pjesës së parë është t'i përcaktojë rregullat për zbatimin e detyrave të besuara të zbatimit të buxhetit siç përshkruhet në Shtojcën I dhe t'i përcaktojë të drejtat dhe detyrimet e përfituesit të IPA III dhe Komisionit përkatësisht në kryerjen e këtyre detyrave. Pjesa e parë do të zbatohet për detyrat e zbatimit të buxhetit që i janë besuar përfituesit të IPA III që lidhen vetëm me kontributin e Unionit, ose të kombinuara me fondet e përfituesit të IPA III ose fondet e një pale të tretë, në rast se fonde të tilla zbatohen në bashkëfinancim të përbashkët. (2) Përfituesi i IPA III do të mbetet përgjegjës për përmbushjen e detyrimeve të përcaktuara në këtë Marrëveshje Financiare dhe në Marrëveshjen e Partneritetit për Kornizën Financiare (FFPA). Në përputhje me nenin 6, nenin 18, nenin 19 dhe nenin 21, Komisioni rezervon të drejtën t'i ndërpresë pagesat dhe të pezullojë dhe/ose të ndërpresë këtë Marrëveshje Financiare. (3) Përfituesi i IPA III do të respektojë normën minimale të kontributit të tij të specifikuar në Shtojcën I. Në rast të kontributeve si nga përfituesi i IPA III ashtu edhe nga Unioni, kontributi i përfituesit të IPA III do të vihet në dispozicion në të njëjtën kohë me kontributin përkatës nga Unioni. (4) Për qëllim të zbatimit të nenit 25 të FFPA-së për mbrojtjen e të dhënave, të dhënat personale do të jenë: - të përpunuara në mënyrë të ligjshme, të drejtë dhe transparente në lidhje me subjektin e të dhënave; - të grumbulluara për qëllime të specifikuara, të qarta dhe legjitime dhe nuk do të jenë të përpunuara më tej në një mënyrë që është e papajtueshme me ato qëllime; - adekuate, relevante dhe të kufizuar në atë që është e nevojshme në lidhje me qëllimet për të cilat ato përpunohen; - të sakta dhe, kur është e nevojshme, të përditësuara; - të përpunuara në një mënyrë që garanton sigurinë e duhur të të dhënave personale dhe - të mbajtura në një formë që lejon identifikimin e subjekteve të të dhënave për jo më gjatë se sa është e nevojshme për qëllimet për të cilat përpunohen të dhënat personale. Të dhënat personale të përfshira në dokumentet që duhen mbajtur nga përfituesi i IPA III në përputhje me paragrafin 2 të nenit 1a duhet të fshihen pasi të kenë skaduar afatet e përcaktuara në atë paragraf. Neni 1a – Prokurimi dhe dhënia e grantit (1) Pa cenuar nenin 18(5) të FFPA-së, detyrat e përmendura në paragrafin 1 të nenit 1 do të kryhen nga përfituesi i IPA III në përputhje me procedurat dhe dokumentet standarde të përcaktuara dhe të publikuara nga Komisioni për dhënien e kontratave të prokurimit dhe granteve në veprimet e jashtme, në veçanti, udhëzuesin praktik mbi procedurat e kontratës për veprimin e jashtëm të Bashkimit Evropian (PRAG), në fuqi në kohën e nisjes së procedurës në fjalë, si dhe në përputhje me standardet e kërkuara të vizibilitetit dhe komunikimit të përmendura në nenin 2(2). Përfituesi i IPA III do t'i kryejë procedurat e prokurimit dhe dhënies së granteve, do t'i lidhë kontratat që rezultojnë dhe do të sigurojë që të gjitha dokumentet përkatëse për gjurmët e auditimit të jenë në gjuhën e kësaj Marrëveshjeje Financiare. (2) Pa cenuar nenin 49 të FFPA-së, përfituesi i IPA III do t'i mbajë të gjitha dokumentet përkatëse Marrëveshja Financiare IPA III për Programet Vjetore - Shtojca II - Kushtet e Përgjithshme (v. maj 2022) 4 financiare dhe kontraktuale mbështetëse nga data e hyrjes në fuqi të kësaj Marrëveshjeje Financiare, ose nga një datë më e hershme në rast se procedura e prokurimit, thirrja për propozime ose procedura e dhënies direkte të grantit ka nisur përpara hyrjes në fuqi të kësaj Marrëveshjeje Financiare, për pesë vjet nga data e mbylljes së një programi. Përfituesi i IPA III do t'i mbajë në veçanti këto në vijim: (a) Procedurat e prokurimit: i) Njoftimi i parashikimit me dëshmi të publikimit të njoftimit të prokurimit dhe çdo korrigjim; ii) Emërimi i panelit të listës së ngushtë; iii) Raporti i listës së shkurtër (përfshirë shtojcat) dhe aplikimet; iv) Dëshmia e publikimit të njoftimit të listës së ngushtë; v) Letrat për kandidatët që nuk hynë në listën e ngushtë; vi) Ftesa për tender ose ekuivalenti; vii) Dosja e tenderit përfshirë shtojcat, sqarimet, procesverbalet e takimeve, dëshminë e publikimit; viii) Emërimi i komitetit vlerësues; ix) Raporti i hapjes së tenderit, përfshirë shtojcat; x) Raporti i vlerësimit / negocimit, përfshirë shtojcat dhe ofertat e marra;1 xi) Letra e njoftimit; xii) Letra përcjellëse për dorëzimin e kontratës; xiii) Letrat për kandidatët e pasuksesshëm; xiv) Njoftimi për dhënien / anulimin, duke përfshirë dëshminë e publikimit; xv) Kontratat e nënshkruara, ndryshimet, shtesat (ang. "riders"), raportet e zbatimit dhe korrespondenca përkatëse. (b) Thirrje për propozime dhe dhënie direkte grantesh: i) Emërimi i komitetit vlerësues; ii) Raporti i hapjes dhe administrativ duke përfshirë shtojcat dhe aplikimet e pranuara;2 iii) Letrat për aplikantët e suksesshëm dhe ata të pasuksesshëm pas vlerësimit të koncept notës; iv) Raporti i vlerësimit të koncept notës; v) Raporti i vlerësimit të raportit të plotë të aplikimit ose negocimit me shtojcat përkatëse; vi) Kontrolli i përshtatshmërisë dhe dokumentet mbështetëse; vii) Letra për aplikantët e suksesshëm dhe ata të pasuksesshëm me listë rezervë të miratuar pas vlerësimit të plotë të aplikimit; viii) Letra përcjellëse për dorëzimin e kontratës së grantit; ix) Njoftimi për dhënien/anulimin me dëshminë e publikimit; x) Kontratat e nënshkruara, ndryshimet, shtesat (ang. "riders") dhe korrespondenca përkatëse. Krahas kësaj, dokumentet financiare dhe kontraktuale të përmendura në paragrafin 2(a) dhe 2(b) do të plotësohen nga të gjitha dokumentet përkatëse mbështetëse siç kërkohet nga procedurat e përmendura në paragrafin 1, si dhe i gjithë dokumentacioni përkatës në lidhje me pagesat, rikuperimet dhe kostot e operimit, për shembull raportet e projektit dhe të kontrollit në vendndodhje, 1 Eliminimi i ofertave të pasuksesshme pesë vjet pas mbylljes së procedurës së prokurimit. 2 Eliminimi i aplikimeve të pasuksesshme tri vjet pas mbylljes së procedurës së grantit. Marrëveshja Financiare IPA III për Programet Vjetore - Shtojca II - Kushtet e Përgjithshme (v. maj 2022) 5 pranimi i furnizimeve dhe punimeve, garancitë, raportet e inxhinierëve mbikëqyrës. (3) Operacionet e bashkëfinancuara nga Unioni në kuadër të Programit mund të marrin gjithashtu financim nga një organizatë ndërkombëtare, një shtet anëtar, një vend i tretë ose një organizatë rajonale. Neni 1b – Përjashtimi dhe sanksionet administrative (1) Kur zbatohen procedurat dhe dokumentet standarde të përcaktuara dhe të publikuara nga Komisioni për dhënien e kontratave të prokurimit dhe grantit, përfituesi i IPA III duhet të sigurojë në përputhje me rrethanat që asnjë kontratë prokurimi ose granti e financuar nga BE-ja nuk i jepet një operatori ekonomik ose aplikanti për grante nëse operatori ose aplikanti i grantit, i cili ose vetë, ose një person që ka kompetenca përfaqësimi, vendimmarrëse ose kontrolli mbi të, është në një nga situatat e përjashtimit të parashikuara në procedurat përkatëse dhe dokumentet standarde të Komisionit. (2) Përfituesi i IPA III do ta informojë Komisionin menjëherë kur një kandidat, tenderues ose aplikant është në një situatë përjashtimi të përmendur në paragrafin (1), ose ka kryer parregullsi dhe mashtrime siç përcaktohet në nenin 51(5) të FFPA-së, ose ka shfaqur mangësi të konsiderueshme në përmbushjen e detyrimit kryesor në zbatimin e një angazhimi ligjor të financuar nga buxheti i Unionit. (3) Përfituesi i IPA III do të marrë parasysh informacionin që përmban Sistemi i Zbulimit të Hershëm dhe Përjashtimit (EDES) i Komisionit kur jep kontratat e prokurimit dhe granteve. Qasja në informacion mund të sigurohet përmes pikave ndërlidhëse ose përmes konsultimit duke përdorur mjetet e mëposhtme: (Komisioni Evropian, Drejtoria e Përgjithshme për Buxhetin, Zyrtari i Kontabilitetit i Komisionit, MO15, B-1049 Bruksel, Belgjikë dhe me email në BUDG-C01-EXCL- DB@ec.europa.eu me kopje në adresën e Komisionit të identifikuar në nenin 3 të Kushteve të Veçanta). Çdo kontratë ose grant i lidhur me një kontraktor ose përfitues granti që është në një situatë përjashtimi në kohën e lidhjes së kontratës do të përjashtohet nga financimi i Unionit dhe mund të zbatohet mekanizmi i korrigjimeve financiare në përputhje me nenin 7a. (4) Kur përfituesi i IPA III vihet në dijeni për një situatë përjashtimi të përmendur në paragrafin (1) në zbatimin e detyrave të përshkruara në ShtojcënI, përfituesi i IPA III, sipas kushteve të legjislacionit të tij kombëtar, do të vendosë ndaj operatorit ekonomik ose aplikantit për grante, një refuzim nga procedura e dhënë dhe një përjashtim nga procedurat e ardhshme të prokurimit ose dhënies së grantit. Përfituesi i IPA III mund të vendosë gjithashtu një ndëshkim financiar në përpjesëtim me vlerën e kontratës në fjalë. Refuzimet, përjashtimet dhe/ose ndëshkimet financiare do të vendosen pas një procedure kundërshtuese që siguron të drejtën e mbrojtjes së personit në fjalë. Përfituesi i IPA III e njofton Komisionin në pajtim me paragrafin (2) të këtij neni.

Neni 2 - Komunikimi dhe vizibiliteti (1) Në përputhje me nenin 24 të FFPA-së, përfituesi i IPA III do t'i marrë masat e nevojshme për të siguruar vizibilitetin e financimit të BE-së për aktivitetet që i janë besuar dhe do të përgatisë një plan koherent të aktiviteteve të komunikimit dhe vizibilitetit, i cili duhet t'i paraqitet Komisionit për një marrëveshje brenda 2 muajve pas hyrjes në fuqi të kësaj Marrëveshje Financiare. (2) Këto aktivitete të komunikimit dhe vizibilitetit do të jenë në përputhje me Manualin e Komunikimeve dhe Vizibilitetit për Veprimet e Jashtme të BE-së të përcaktuar dhe publikuar nga Komisioni në fuqi në kohën e aktiviteteve.

Neni 3 - Kontrollet ex-ante dhe ex-post mbi procedurat e granteve dhe prokurimit dhe kontrollet ex- post mbi kontratat dhe grantet që do të kryhen nga Komisioni (1) Komisioni mund të ushtrojë kontrolle ex-ante mbi procedurat e dhënies për prokurimin dhe grantet për fazat në vijim: (a) miratimi i njoftimeve të kontratës për prokurim dhe çdo korrigjim të tyre; Marrëveshja Financiare IPA III për Programet Vjetore - Shtojca II - Kushtet e Përgjithshme (v. maj 2022) 6 (b) miratimi i dosjeve të tenderit dhe udhëzimeve për aplikantët për grante; (c) miratimi i përbërjes së komiteteve vlerësuese; (d) miratimi i raporteve të vlerësimit, vendimeve të refuzimit dhe të dhënies3; (e) miratimi i dosjeve të kontratës dhe shtojcave të kontratës. (2) Në lidhje me kontrollet ex-ante, Komisioni do të vendosë: (a) të kryejë kontrolle ex-ante në të gjitha dosjet, ose (b) të kryejë kontrolle ex-ante në një përzgjedhje të dosjeve të tilla, ose (c) t’i heqë plotësisht kontrollet ex-ante. (3) Nëse Komisioni vendos të kryejë kontrolle ex-ante në përputhje me paragrafin 2(a) ose (b), ai do të informojë përfituesin e IPA III për dosjet e përzgjedhura për kontrolle ex-ante. Përfituesi i IPA III do t'i sigurojë Komisionit të gjithë dokumentacionin dhe informacionin e nevojshëm pasi të informohet se një dosje është përzgjedhur për kontroll ex-ante, më së voni në momentin e dorëzimit të njoftimit të kontratës ose udhëzimeve për aplikantët për publikim. (4) Komisioni mund të vendosë të kryejë kontrolle ex-post për procedurat e dhënies që nuk i janë nënshtruar kontrollit ex-ante (brenda 6 muajve nga nënshkrimi i kontratës). (5) Komisioni mund të vendosë të kryejë kontrolle ex-post, duke përfshirë auditimet dhe kontrollet në vendndodhje, në çdo kohë për çdo kontratë ose grant të dhënë nga përfituesi IPA III që rrjedh nga kjo Marrëveshje Financiare. Përfituesi i IPA III do t'i vërë në dispozicion Komisionit të gjithë dokumentacionin dhe informacionin e nevojshëm pasi të informohet se një dosje është përzgjedhur për kontroll ex-post. Komisioni mund të autorizojë një person ose një subjekt për të kryer kontrolle ex-post në emër të tij.

Neni 4 - Llogaritë bankare, sistemet e kontabilitetit dhe kostot e njohura (1) Pas hyrjes në fuqi të kësaj Marrëveshjeje Financiare, Organi i Kontabilitetit dhe Organi i Ndërmjetëm për Menaxhimin Financiar (ONMF) i përfituesit të IPA III që është Autoriteti Kontraktues për Programin do të hapë të paktën një llogari bankare në euro. Bilanci total bankare për Programin do të jetë shuma e bilanceve në të gjitha llogaritë bankare të Programit të mbajtura nga Trupi i Kontabilitetit dhe të gjitha ONMF-të pjesëmarrëse në përfituesin IPA III. Raportimi për të gjitha llogaritë bankare të lidhura me secilin program do të regjistrohet nëpërmjet IPA-APP4. (2) Përfituesi i IPA III do të përgatisë dhe do t'i paraqesë Komisionit planet e parashikimit të disbursimit për kohëzgjatjen e periudhës së zbatimit të Programit sipas modelit në pikën (d) të Shtojcës III. Këto parashikime do të përditësohen dhe do të dorëzohen me çdo kërkesë për fonde të përmendura në nenin 5(1) dhe 5(3), me raportin financiar vjetor të përmendur në nenin 14(2) dhe me parashikimin e kërkesave të mundshme për pagesë të referuara në nenin 33(3) FFPA. Planet e parashikimit të disbursimit do të bazohen në nevojat reale dhe faktike dhe do të mbështeten nga një analizë e detajuar e dokumentuar (duke përfshirë kontraktimin e planifikuar dhe orarin e pagesave për kontratë), që do të jetë në dispozicion të Komisionit sipas kërkesës. (3) (3) Plani fillestar i parashikimit të disbursimit përmban parashikime përmbledhëse vjetore të disbursimeve për të gjithë periudhën e zbatimit dhe parashikimet mujore të disbursimeve për dymbëdhjetë muajt e parë të Programit. Planet pasuese do të përmbajnë parashikime përmbledhëse vjetore të disbursimeve për bilancin e periudhës së zbatimit të Programit dhe parashikimet mujore të disbursimeve për katërmbëdhjetë muajt në vijim. 3 For service contracts this steps includes ex-ante controls concerning approval of the shortlist. 4 IPA-APP is a dedicated IT application developed by DG NEAR to replace iPerseus that was the tool used for monitoring the implementation of pre-accession funds under indirect management by beneficiary countries (IMBC). Marrëveshja Financiare IPA III për Programet Vjetore - Shtojca II - Kushtet e Përgjithshme (v. maj 2022) 7 (4) Përfituesit të IPA III i kërkohet të krijojë dhe mirëmbajë një sistem kontabiliteti në përputhje me klauzolën 4(3)(a) të Shtojcës A të FFPA-së që do të mbajë të paktën informacionin për kontratat e menaxhuara në kuadër të Programit të treguar në Shtojcën IV. (5) Në bazë të nenit 57(2) të FFPA-së, kostot e njohura në sistemin e kontabilitetit të mbajtur sipas seksionit 4 të këtij neni duhet të jenë shkaktuar, pranuar dhe paguar dhe të korrespondojnë me kostot faktike të vërtetuara nga dokumentet mbështetëse dhe do të përdoren kur është e përshtatshme për të shlyer parafinancimin e paguar nga përfituesi IPA III sipas kontratave vendore.

Neni 5 - Dispozitat për pagesat e bëra nga Komisioni për përfituesin e IPA III (1) Çdo kërkesë për parafinancim do të përmbajë një deklaratë të shpenzimeve për Programin, duke përfshirë shumat e kontraktuara, të disbursuara dhe kostot e njohura. (2) Pagesa e parë e parafinancimit do të jetë për 100% të disbursimeve të parashikuara për vitin e parë të planit të parashikimit të disbursimit në përputhje me nenin 4(2). Kjo kërkesë për parafinancim do të mbështetet nga mandatet bankare për të gjitha llogaritë bankare të Programit, nëse është e aplikueshme. (3) Përfituesi i IPA III do të paraqesë kërkesa të mëvonshme për pagesa parafinancimi kur bilanci total bankar për Programin bie nën parashikimin e disbursimeve për pesë muajt në vijim të Programit. (4) Çdo kërkesë për parafinancim shtesë do të përfshijë: a) Bilancet bankare për Programin në datën e fundit të kërkesës; b) Mandatet bankare të përditësuara për të gjitha llogaritë bankare të Programit, nëse është e aplikueshme; c) Një parashikim të disbursimit për Programin për katërmbëdhjetë muajt në vijim në datën e fundit të kërkesës, siç përmendet në nenin 4(2); d) Raportimin në IPA-APP. (5) Përfituesi i IPA III mund të kërkojë për çdo parafinancim të mëpasshëm shumën e disbursimeve totale të parashikuara për katërmbëdhjetë muajt pas datës së fundit të kërkesës, minus bilancet e përmendura në paragrafin 4(a) në datën e fundit të kërkesës për fonde, e rritur me çdo shumë të financuar nga përfituesi i IPA III sipas paragrafit 6 dhe ende e parimbursuar. Komisioni rezervon të drejtën të reduktojë çdo pagesë të parafinancimit të mëpasshëm nëse totali i bilancit bankar të mbajtur nga përfituesi i IPA III në kuadër të këtij Programi tejkalon parashikimin e disbursimit për katërmbëdhjetë muajt e ardhshëm. (6) Kur pagesa reduktohet sipas paragrafit 5, përfituesi i IPA III duhet të financojë Programin nga burimet e veta deri në shumën e reduktimit. Përfituesi i IPA III mund të kërkojë më pas rimbursimin e atij financimi si pjesë e kërkesës së radhës për fonde siç specifikohet në paragrafin 5. (7) Në bazë të nenit 33(1) të FFPA-së, Komisioni rezervon të drejtën për t'i procesuar pagesat e pjesshme brenda kufijve të fondeve në dispozicion. Pasi fondet të jenë vënë sërish në dispozicion, Komisioni do të procesojë menjëherë pagesën e shumës së mbetur. (8) Komisioni ka të drejtë t'i rikuperojë bilancet bankare tepricë të cilat kanë mbetur të pashfrytëzuara për më shumë se dymbëdhjetë muaj. Përpara se të ushtrojë këtë të drejtë, Komisioni do të ftojë përfituesin e IPA III t'i japë arsyet për vonesën në disbursimin e fondeve dhe të demonstrojë një nevojë të vazhdueshme për to brenda dy muajve të ardhshëm. (9) Interesi i gjeneruar nga llogaritë bankare të përdorura për këtë Program nuk do t'i detyrohet Komisionit. (10) Sipas nenit 33(4) të FFPA-së, kur afati kohor për kërkesën e pagesës ndërpritet nga Komisioni për më shumë se dy muaj, përfituesi i IPA III mund të kërkojë një vendim nga Komisioni nëse do të vazhdojë ndërprerja. Marrëveshja Financiare IPA III për Programet Vjetore - Shtojca II - Kushtet e Përgjithshme (v. maj 2022) 8 (11) Deklarata përfundimtare e certifikuar e shpenzimeve e përmendur në nenin 36(1)(a) të FFPA-së do të dorëzohet nga ZKA-ja jo më vonë se 16 muaj pas përfundimit të periudhës së zbatimit operacional.

Neni 6 - Ndërprerja e pagesave (1) Pa cenuar pezullimin ose ndërprerjen e kësaj Marrëveshjeje Financiare sipas neneve 18 dhe 19 respektivisht, si dhe pa cenuar nenet 38 dhe 39 të FFPA-së, Komisioni mund t'i ndërpresë pagesat pjesërisht ose plotësisht, nëse: (a) Komisioni ka vërtetuar ose ka shqetësime serioze se përfituesi i IPA III ka kryer gabime thelbësore, parregullsi ose mashtrime duke vënë në dyshim ligjshmërinë ose rregullsinë e transaksioneve të veçanta themelore në zbatimin e Programit, ose nuk ka përmbushur detyrimet e tij sipas kësaj Marrëveshje Financiare, duke përfshirë detyrimet në lidhje me zbatimin e Planit të Vizibilitetit dhe Komunikimit; (b) Komisioni ka vërtetuar, ose ka shqetësime serioze, se përfituesi i IPA III ka kryer gabime sistemike ose të përsëritura, parregullsi, mashtrime ose shkelje të detyrimeve sipas kësaj ose marrëveshjeve të tjera financiare, me kusht që këto gabime, parregullsi, mashtrime ose shkelje të detyrimeve të kenë një ndikim material në zbatimin e kësaj Marrëveshjeje Financiare ose të vënë në pikëpyetje besueshmërinë e sistemit të kontrollit të brendshëm të përfituesit të IPA III ose ligjshmërinë dhe rregullsinë e shpenzimeve themelore.

Neni 7 - Rikuperimi i fondeve (1) Krahas rasteve të përmendura në nenin 40 të FFPA-së, Komisioni mund t'i rikuperojë fondet nga përfituesi i IPA III siç parashikohet në Rregulloren Financiare, veçanërisht në rast të: (a) dështimit për të siguruar arritjen e rezultateve dhe përdorimin e outputeve për qëllimin e synuar siç përcaktohet në Shtojcën I (b) shpenzimeve jo të pranueshme; (c) mosrespektimit të normës së bashkëfinancimit, siç parashikohet në Shtojcën I; (d) shpenzimeve të bëra si rezultat i gabimeve, parregullsive, mashtrimit ose shkeljes së detyrimeve në zbatimin e Programit, veçanërisht në procedurat e prokurimit dhe dhënies së granteve. (e) dobësisë ose mangësisë në sistemet e menaxhimit dhe kontrollit të përfituesit të IPA III që çon në aplikimin e korrigjimit financiar. (2) Në përputhje me ligjin kombëtar, ZKA-ja do të rikuperojë kontributin e Unionit të paguar për përfituesin e IPA III nga pranuesit që ishin në ndonjërën prej situatave të përcaktuara në paragrafin 1 pikat (b) ose (d) të këtij neni ose të përmendura në nenin 40 të FFPA-së. Fakti që ZKA-ja nuk arrin t'i rikuperojë të gjitha ose një pjesë të fondeve nuk do ta pengojë Komisionin t'i rikuperojë fondet nga përfituesi i IPA III. (3) Shumat e paguara ose të rikuperuara në mënyrë të paligjshme nga përfituesi i IPA III, shumat nga garancitë financiare, të performancës dhe parafinancimit të paraqitura në bazë të procedurave të prokurimit dhe dhënies së grantit, shumat nga ndëshkimet financiare të vendosura nga përfituesi i IPA III për kandidatët, tenderuesit, aplikantët, kontraktorët ose përfituesit e grantit, për përfituesin e IPA III ose do të ripërdoren për Programin ose do t'i kthehen Komisionit. Neni 7a – Korrigjimet financiare dhe mbyllja Në vijim të neneve 42, 43 dhe 47 të FFPA-së, udhëzime plotësuese për ekzaminimin dhe pranimin e procedurës së llogarive, duke përfshirë korrigjimet financiare dhe mbylljen, do të sigurohen nga Komisioni. Marrëveshja Financiare IPA III për Programet Vjetore - Shtojca II - Kushtet e Përgjithshme (v. maj 2022) 9 Marrëveshja Financiare IPA III për Programet Vjetore - Shtojca II - Kushtet e Përgjithshme (v. maj 2022) 10 Pjesa e dytë: Dispozitat e zbatueshme për mbështetjen buxhetore

Neni 8 - Dialogu i politikave Përfituesi i IPA III dhe Komisioni zotohen të angazhohen në një dialog të rregullt konstruktiv në nivelin e duhur për zbatimin e kësaj Marrëveshjeje Financiare.

Neni 9 - Verifikimi i kushteve dhe disbursimi (1) Komisioni do t'i verifikojë kushtet për pagesën e kësteve të komponentit të mbështetjes buxhetore, siç janë identifikuar në aneksin përkatës të Shtojcës I. (2) Kur Komisioni arrin në përfundimin se kushtet për pagesë nuk janë përmbushur, ai do të informojë për këtë përfituesin e IPA III pa vonesa të panevojshme. (3) Kërkesat për disbursime të dorëzuara nga përfituesi i IPA III do të jenë të pranueshme për financim nga BE me kusht që ato të jenë në përputhje me dispozitat e përcaktuara në Shtojcën I dhe aneksin përkatës dhe që ato të dorëzohen gjatë fazës së zbatimit operacional. (4) Përfituesi i IPA III do të zbatojë rregulloret e tij kombëtare të këmbimit valutor në mënyrë jodiskriminuese për të gjitha disbursimet e komponentit të mbështetjes buxhetore.

Neni 10 - Transparenca e mbështetjes buxhetore Përfituesi i IPA III pajtohet me publikimin nga Komisioni, të kësaj Marrëveshjeje Financiare dhe të çdo ndryshimi të saj, përfshirë edhe përmes mjeteve elektronike, dhe të një informacioni të tillë bazë mbi mbështetjen buxhetore që Komisioni e konsideron të përshtatshme. Përmbajtja e këtij publikimi do të jetë në përputhje me ligjet e BE-së të zbatueshme për mbrojtjen e të dhënave personale.

Neni 11 - Rikuperimi i mbështetjes buxhetore Të gjitha ose një pjesë e disbursimeve të mbështetjes buxhetore mund të rikuperohen nga Komisioni, duke respektuar parimin e proporcionalitetit, nëse Komisioni konstaton se pagesa është dëmtuar nga një parregullsi serioze që i atribuohet përfituesit të IPA III, veçanërisht nëse përfituesi i IPA III ka dhënë informacion jo të besueshëm ose të pasaktë, ose nëse ka pasur korrupsion ose mashtrim. Marrëveshja Financiare IPA III për Programet Vjetore - Shtojca II - Kushtet e Përgjithshme (v. maj 2022) 11 Pjesa e tretë: Dispozitat e zbatueshme për këtë Marrëveshje Financiare në tërësi, pavarësisht nga metoda e zbatimit

Neni 12 - Periudha e ekzekutimit, periudha e zbatimit operacional dhe afati i kontraktimit (1) Periudha e ekzekutimit të Marrëveshjes Financiare është periudha gjatë së cilës Marrëveshja Financiare zbatohet dhe përfshin periudhën e zbatimit operacional si dhe fazën e mbylljes. Kohëzgjatja e periudhës së ekzekutimit është e përcaktuar në nenin 2(1) të Kushteve të Veçanta, dhe do të fillojë me lidhjen e kësaj Marrëveshjeje Financiare dhe do të përfundojë në datën përfundimtare të zbatimit të Marrëveshjes Financiare. (2) Periudha e zbatimit operacional është periudha në të cilën përfundojnë të gjitha aktivitetet operative të mbuluara nga kontratat e prokurimit, kontratat e granteve dhe marrëveshjet e kontributit. Kohëzgjatja e kësaj periudhe është e përcaktuar në nenin 2(2) të Kushteve të Veçanta dhe do të fillojë me lidhjen e kësaj Marrëveshjeje Financiare. (3) Periudha e zbatimit operacional do të respektohet nga Autoriteti Kontraktues gjatë lidhjes dhe zbatimit të kontratave të prokurimit, kontratave të granteve dhe marrëveshjeve të kontributit brenda kësaj Marrëveshjeje Financiare. (4) Pa cenuar nenin 29(2) të FFPA-së, kostot që lidhen me aktivitetet do të jenë të pranueshme për financim nga BE-ja vetëm nëse ato janë shkaktuar gjatë periudhës së zbatimit operacional. Kostot e bëra përpara hyrjes në fuqi të kësaj Marrëveshjeje Financiare nuk do të jenë të pranueshme për financim nga BE, përveç nëse parashikohet ndryshe në nenin 7 të Kushteve të Veçanta. (5) Në bazë të nenit 29(3)(b) të FFPA-së, dhe pa cenuar nenin 28 të saj dhe nenin 7 të Kushteve të Veçanta, shpenzimet e mëposhtme të shkaktuara nga përfituesi i IPA III nuk do të jenë të pranueshme për financim sipas kësaj marrëveshjeje financiare: a) tarifat bankare, kostot e garancive dhe tarifat e ngjashme; b) gjobat dhe ndëshkimet financiare; c) shpenzimet e procesit gjyqësor; d) humbjet e këmbimit valutor; e) borxhet dhe tarifat e shërbimit të borxhit (interesi); f) provizionet për humbjet, borxhet ose detyrimet e mundshme të ardhshme; g) kredi për palët e treta, përveç rasteve kur përcaktohet ndryshe në kushtet e veçanta; h) interes negativ të ngarkuar nga bankat ose institucionet e tjera financiare. (6) Kontratat e prokurimit, kontratat e granteve dhe marrëveshjet e kontributit do të lidhen më së voni brenda tri viteve nga lidhja e Marrëveshjes Financiare, me përjashtim të: (a) amendamenteve të zotimeve ligjore tashmë të lidhura, të cilat nuk rezultojnë në rritje të kontributit të BE-së; (b) zotimeve ligjore që do të lidhen pas përfundimit të parakohshëm të një kontrate ekzistuese të prokurimit; (c) zotimeve ligjore në lidhje me auditimin dhe vlerësimin, të cilat mund të nënshkruhen pas periudhës së zbatimit operacional; (d) ndryshimit të subjektit zbatues. (7) Kontrata e prokurimit, kontrata e granteve ose marrëveshja e kontributit e cila nuk ka shkaktuar asnjë pagesë brenda dy viteve nga nënshkrimi i saj do të ndërpritet automatikisht dhe financimi i saj do të Marrëveshja Financiare IPA III për Programet Vjetore - Shtojca II - Kushtet e Përgjithshme (v. maj 2022) 12 çzotohet, me përjashtim të rasteve të proceseve gjyqësore përpara gjykatave ose organeve të arbitrazhit.

Neni 13 - Lejet dhe autorizimi Pa cenuar nenin 27 të FFPA-së, çdo lloj leje dhe/ose autorizimi që kërkohet për zbatimin e Programit do të sigurohet në kohën e duhur nga autoritetet kompetente të përfituesit të IPA III, në përputhje me legjislacionin kombëtar.

Neni 14 - Kërkesat për raportim (1) Për qëllimet e kërkesave të përgjithshme për raportim në Komisionin të përcaktuara në nenin 59 të FFPA-së mbi raportin vjetor për zbatimin e asistencës së IPA III, KKIPA do të përdorë modelin e dhënë nga Komisioni. (2) Për qëllime të nenit 60 të FFPA-së, KKIPA do t'i dorëzojë Komisionit një raport përfundimtar mbi zbatimin e aktiviteteve të zbatuara nën menaxhimin indirekt nga përfituesi i IPA III i këtij Programi jo më vonë se gjashtëmbëdhjetë muaj pas përfundimit të periudhës së zbatimit operacional. KKIPA do të përdorë modelin e dhënë nga Komisioni. (3) Për qëllime të nenit 61(1) të FFPA-së, ZKA-ja do të sigurojë deri më 15 janar të vitit të ardhshëm financiar në format elektronik një kopje të të dhënave të mbajtura në sistemin e kontabilitetit të krijuar sipas nenit 4(4). Kjo duhet të mbështetet nga një raport financiar përmbledhës i paaudituar i nënshkruar në përputhje me pikën (c) të Shtojcës III. (4) Për qëllimet e kërkesave specifike të raportimit nën menaxhimin indirekt të përcaktuara në nenin 61(2)(a) dhe 61(3) të FFPA-së, ZKA-ja në përfituesin e IPA III do t’i përdorë modelet e parashikuara në pikat (a) dhe (b) të Shtojcës III.

Neni 15 - Të drejtat e pronësisë intelektuale (1) Kontratat e financuara në kuadër të kësaj Marrëveshjeje Financiare do të sigurojnë që përfituesi i IPA III të fitojë të gjitha të drejtat e nevojshme të pronësisë intelektuale për sa i përket teknologjisë së informacionit, studimeve, skicave, planeve, publicitetit dhe çdo material tjetër të bërë për qëllime planifikimi, zbatimi, monitorimi dhe vlerësimi. (2) Përfituesi i IPA III garanton që Komisioni, ose çdo organ apo person i autorizuar nga Komisioni, do të ketë qasje dhe të drejtën për të përdorur një material të tillë. Komisioni do ta përdorë këtë material vetëm për qëllimet e veta.

Neni 16 - Konsultimet ndërmjet përfituesit të IPA III dhe Komisionit (1) Përfituesi i IPA III dhe Komisioni do të konsultohen me njëri-tjetrin përpara se të dërgojnë më tej ndonjë mosmarrëveshje në lidhje me zbatimin ose interpretimin e kësaj Marrëveshjeje Financiare në përputhje me nenin 20. (2) Kur Komisioni vihet në dijeni për problemet në kryerjen e procedurave në lidhje me zbatimin e kësaj Marrëveshjeje Financiare, do t’i vendosë të gjitha kontaktet e nevojshme me përfituesin e IPA III për të korrigjuar situatën dhe për të ndërmarrë çdo hap që është i nevojshëm. (3) Konsultimi mund të shpie tek ndryshimi, pezullimi ose ndërprerja e kësaj Marrëveshjeje Financiare. (4) Komisioni do të informojë rregullisht përfituesin e IPA III për zbatimin e aktiviteteve të përshkruara në Shtojcën I, të cilat nuk përfshihen në Pjesën e Parë të këtyre Kushteve të Përgjithshme.

Neni 17 - Ndryshimi i kësaj Marrëveshjeje Financiare (1) Çdo ndryshim i kësaj Marrëveshjeje Financiare do të bëhet me shkrim, duke përfshirë edhe shkëmbimin e letrave. Marrëveshja Financiare IPA III për Programet Vjetore - Shtojca II - Kushtet e Përgjithshme (v. maj 2022) 13 (2) Nëse përfituesi i IPA III kërkon një ndryshim, kërkesa do t’i paraqitet Komisionit së paku tre muaj përpara se ndryshimi synohet të hyjë në fuqi, përveç rasteve të justifikuara siç duhet. (3) Komisioni mund të ndryshojë dokumentet në Shtojcat III dhe IV pa qenë e nevojshme një ndryshim i kësaj Marrëveshjeje Financiare. Përfituesit e IPA III do të informohen me shkrim për çdo ndryshim të tillë dhe hyrjen e tij në fuqi.

Neni 18 - Pezullimi i kësaj Marrëveshje Financiare (1) Marrëveshja Financiare mund të pezullohet në rastet e mëposhtme: (a) Komisioni mund të pezullojë zbatimin e kësaj Marrëveshjeje Financiare nëse përfituesi i IPA III shkel një obligim sipas kësaj Marrëveshjeje Financiare; (b) Komisioni mund të pezullojë zbatimin e kësaj Marrëveshjeje Financiare nëse përfituesi i IPA III shkel çfarëdo detyrimi të përcaktuar sipas procedurave dhe dokumenteve standarde të përmendura në nenin 18(2) të FFPA-së; (c) Komisioni mund të pezullojë zbatimin e kësaj Marrëveshjeje Financiare nëse përfituesi i IPA III nuk i plotëson kërkesat për t'ia besuar detyrat e zbatimit të buxhetit; (d) Komisioni mund të pezullojë zbatimin e kësaj Marrëveshjeje Financiare nëse përfituesi i IPA III vendos të pezullojë ose ndërpresë procesin e anëtarësimit në BE; (e) Komisioni mund të pezullojë këtë Marrëveshje Financiare nëse përfituesi i IPA III shkel një detyrim në lidhje me respektimin e të drejtave të njeriut, parimet demokratike dhe sundimin e ligjit dhe në rastet e rënda të korrupsionit ose nëse përfituesi i IPA III është fajtor për shkelje të rënda profesionale të dëshmuar me çdo mjet të justifikuar. Sjellja e rëndë profesionale duhet të kuptohet si një nga sa vijon:  shkelja e ligjeve ose rregulloreve në fuqi ose standardeve etike të profesionit të cilit i përket një person ose subjekt, ose  çdo sjellje e gabuar e një personi ose subjekti që ka ndikim në besueshmërinë e tij profesionale, kur një sjellje e tillë tregon qëllim të gabuar ose neglizhencë të rëndë. (f) Kjo Marrëveshje Financiare mund të pezullohet në rastet e fuqisë madhore, siç është e definuar më poshtë. "Fuqia madhore" nënkupton çdo situatë ose ngjarje e paparashikueshme dhe jo e zakonshme jashtë kontrollit të palëve që pengon cilëndo prej tyre të përmbushë ndonjë prej detyrimeve të tyre, që nuk i atribuohen gabimit ose neglizhencës nga ana e tyre (ose nga radhët e kontraktorëve, agjentëve ose punonjësve të tyre) dhe rezulton e pakapërcyeshme pavarësisht nga gjithë kujdesi i duhur. Defektet në pajisje ose materiale ose vonesat në vënien e tyre në dispozicion, mosmarrëveshjet lidhur me punën, grevat ose vështirësitë financiare nuk mund të konsiderohen si fuqi madhore. Një palë nuk do të mbahet përgjegjëse për shkelje të detyrimeve të saj nëse ajo pengohet nga përmbushja e tyre nga një rast i fuqisë madhore për të cilën pala tjetër është e informuar siç duhet. Një palë e përballur me fuqinë madhore duhet të informojë palën tjetër pa vonesë, duke treguar natyrën, kohëzgjatjen e mundshme dhe efektet e parashikueshme të problemit dhe të ndërmarrë çdo masë për të minimizuar dëmet e mundshme. Nëse fuqia madhore ndikon vetëm në një pjesë të Programit, pezullimi i Marrëveshjes Financiare mund të jetë i pjesshëm. Asnjëra nga Palët nuk do të mbahet përgjegjëse për shkeljen e obligimeve të saj sipas kësaj Marrëveshjeje Financiare nëse pengohet t'i përmbushë ato për shkak të fuqisë madhore, me kusht që të marrë masa për të minimizuar çdo dëm të mundshëm. (2) Komisioni mund të pezullojë këtë Marrëveshje Financiare pa njoftim paraprak. (3) Komisioni mund të marrë çdo masë të përshtatshme paraprake përpara se të ndodhë pezullimi. (4) Pas njoftimit të pezullimit, do të tregohen pasojat për kontratat e prokurimit, kontratat për grante dhe marrëveshjet për kontribut, të cilat janë në zbatim e sipër apo pritet të nënshkruhen. (5) Pezullimi i kësaj Marrëveshjeje Financiare nuk cenon ndërprerjen e pagesave dhe ndërprerjen e kësaj Marrëveshja Financiare IPA III për Programet Vjetore - Shtojca II - Kushtet e Përgjithshme (v. maj 2022) 14 Marrëveshjeje Financiare nga Komisioni në përputhje me nenin 6 dhe nenin 19. (6) Palët do të rifillojnë zbatimin e Marrëveshjes Financiare sapo kushtet ta lejojnë këtë, me miratimin paraprak me shkrim të Komisionit. Kjo nuk cenon çfarëdo ndryshimi të kësaj Marrëveshjeje Financiare që mund të jetë i nevojshëm për të përshtatur Programin me kushtet e reja të zbatimit, duke përfshirë, nëse është e mundur, zgjatjen e periudhave të zbatimit operacional dhe ekzekutimit, ose ndërprerjen e kësaj Marrëveshjeje Financiare në përputhje me nenin 19.

Neni 19 – Ndërprerja e kësaj Marrëveshje Financiare (1) Nëse çështjet që çuan në pezullimin e kësaj Marrëveshjeje Financiare nuk janë zgjidhur brenda një periudhe maksimale prej 180 ditësh, secila palë mund të ndërpresë Marrëveshjen Financiare me njoftim prej 30 ditësh. (2) Pas njoftimit për ndërprerjen, do të tregohen pasojat për kontratat e prokurimit dhe granteve, marrëveshjet për kontribut që janë në zbatim e sipër, dhe ato kontrata ose grante, si dhe marrëveshje për kontribut që pritet të nënshkruhen. (3) Ndërprerja i kësaj Marrëveshjeje Financiare nuk e përjashton mundësinë e Komisionit për të bërë korrigjime financiare në përputhje me nenet 43 dhe 44 të FFPA.

Neni 20 – Ligji në fuqi, zgjidhja e mosmarrëveshjeve (1) Kjo Marrëveshje rregullohet nga ligji i BE-së. (2) Nëse një mosmarrëveshje në lidhje me interpretimin, zbatimin ose vlefshmërinë e Marrëveshjes nuk mund të zgjidhet në mënyrë miqësore, do të zgjidhet me arbitrazh në përputhje me Rregullat e Arbitrazhit të PCA të vitit 2012, duke iu nënshtruar sa vijon: (a) Përbërja e panelit Për pretendimet prej EUR 500 000 ose më lart: paneli do të përbëhet nga tre arbitra. Secila palë do të caktojë një arbitër brenda 40 ditëve kalendarike pas dërgimit të njoftimit të arbitrazhit. Dy arbitrat e emëruar nga palët do të emërojnë një arbitër të tretë për të vepruar si arbitër kryesues. Për pretendimet nën EUR 500 000: trupi gjykues do të përbëhet nga një arbitër, përveç nëse palët bien dakord ndryshe. Nëse paneli nuk kompletohet brenda 80 ditëve kalendarike pas dërgimit të njoftimit të arbitrazhit, secila palë mund t'i kërkojë Sekretariatit të PCA-së ose një autoriteti tjetër neutral të pranueshëm reciprokisht t’i emërojë arbitrat e nevojshëm. (b) Vendi Vendi i panelit të arbitrazhit do të jetë Haga, Holandë. (c) Gjuha Gjuha e procedurave do të jetë anglishtja ose një gjuhë tjetër zyrtare e pranueshme reciprokisht e Bashkimit Evropian. Provat mund të paraqiten në gjuhë të tjera, nëse palët bien dakord. (d) Procedura Përjashtohet përdorimi i masave të përkohshme, ndërhyrjet e palëve të treta dhe ndërhyrjet amicus curiae. Nëse panelit i kërkohet nga një palë që të trajtojë informacionin ose materialin në mënyrë konfidenciale, vendimi do të merret në formë të një urdhri të arsyetuar dhe pasi të dëgjohet pala tjetër (10 ditë kalendarike për t’i paraqitur vëzhgimet). Paneli do t’i peshojë arsyet e kërkesës, natyrën e informacionit dhe të drejtën për mbrojtje efektive gjyqësore. Paneli mundet në veçanti: - ta bëjë shpalosjen në varësi të ndërmarrjeve të caktuara ose Marrëveshja Financiare IPA III për Programet Vjetore - Shtojca II - Kushtet e Përgjithshme (v. maj 2022) 15 - të vendosë kundër shpalosjes, por urdhëron prodhimin e një versioni ose përmbledhjeje jokonfidenciale të informacionit ose materialit, që përmban informacion të mjaftueshëm për t'ia mundësuar palës tjetër t’i shprehë pikëpamjet e saj në një mënyrë kuptimplote. Nëse panelit i kërkohet shqyrtimi i çështjes me dyer të mbyllura, vendimi merret pasi të dëgjojë palën tjetër (10 ditë kalendarike për t’i paraqitur vëzhgimet). Paneli do të marrë parasysh arsyet e kërkesës dhe kundërshtimet e palës tjetër (nëse ka). Nëse panelit i kërkohet të interpretojë ose zbatojë ligjin e Bashkimit Evropian, ai do të pezullojë procedurat dhe do të kërkojë nga ‘Kryetari i Gjykatës së Lartë të Parisit’ (Président du Tribunal de grande instance de Paris, ’juge d’appui’), në përputhje me nenet 1460 dhe 1505 të Kodit të Procedurës Civile Franceze që të kërkojë një vendim paraprak nga Gjykata e Drejtësisë së Bashkimit Evropian në përputhje me nenin 267 TFBE. Procedurat para gjykatës së arbitrazhit do të rifillojnë pasi të merret vendimi nga juge d'appui. Vendimi i Gjykatës së Drejtësisë dhe i juge d'appui është i detyrueshëm për panelin. Vendimi i arbitrazhit do të jetë përfundimtar dhe detyrues për palët dhe do të zbatohet nga ato pa vonesë. Megjithatë, secila palë mund të kërkojë që vendimi të rishikohet nga Gjykata e Apelit e Hagës (Gerechtshof Den Haag) në bazë të ligjit kombëtar në fuqi. Në këtë rast, vendimi nuk do të konsiderohet përfundimtar deri në përfundimin e kësaj procedure. Vendimi i gjykatës shqyrtuese është i detyrueshëm për panelin. (e) Kostot Kostot e arbitrazhit do të përbëhen nga: - tarifat dhe shpenzimet e arsyeshme të arbitrave - kostot e arsyeshme të ekspertëve dhe dëshmitarëve të miratuar nga paneli dhe - tarifat dhe shpenzimet e Sekretariatit të ZKP-së për procedurat e arbitrazhit (p.sh. ushqimi, sigurimi i referentëve, salla, përkthimi). Tarifat e arbitrave nuk duhet të kalojnë: - EUR 30 000 për arbitër nëse shuma e kontestuar është nën EUR 1 000 000 - 15% të shumës së kontestuar nëse kjo shumë është mbi EUR 1 000 000. Në çdo rast, tarifat e arbitrave nuk duhet të kalojnë EUR 300 000. Kostot e arbitrazhit do të mbulohen nga palët në pjesë të barabarta, përveç nëse është rënë dakord ndryshe. Palët do t’i mbulojnë kostot e tyre të përfaqësimit ligjor dhe kostot e tjera të shkaktuara prej tyre në lidhje me arbitrazhin. (f) Privilegjet dhe imunitetet Marrëveshja për të ndjekur arbitrazhin sipas Rregullave të Arbitrazhit të PCA-së të vitit 2012 nuk përbën dhe nuk mund të interpretohet si heqje dorë nga privilegjet ose imunitetet e ndonjërës prej palëve, për të cilat ato kanë të drejtë.

Neni 21 – Masat kufizuese të BE-së (1) Përkufizimet (a) "Masat Kufizuese të BE-së" nënkupton masat kufizuese të miratuara në bazë të Traktatit të Bashkimit Evropian (TBE) ose të Traktatit për Funksionimin e Bashkimit Evropian (TFBE). Marrëveshja Financiare IPA III për Programet Vjetore - Shtojca II - Kushtet e Përgjithshme (v. maj 2022) 16 (b) "Personi i Kufizuar" nënkupton çdo subjekt, individ ose grup individësh të përcaktuar nga BE-ja se i nënshtrohet Masave Kufizuese të BE-së5. (2) Në të gjitha marrëdhëniet e tyre, Palët pranojnë se sipas ligjit të BE-së, asnjë fond ose burim ekonomik i BE-së nuk duhet të vihet në dispozicion drejtpërdrejt ose tërthorazi për Personat e Kufizuar ose në dobi të tyre. (3) Përfituesi i IPA III do të sigurojë që asnjë transaksion që i nënshtrohet një përputhjeje të verifikuar kundrejt listës së sanksioneve të BE-së nuk do të përfitojë drejtpërdrejt ose tërthorazi nga financimi i BE-së. Përfituesi i IPA III angazhohet të sigurojë këtë obligim: (a) me anë të kontrollit (skriningut) për përputhje kundrejt listës së sanksioneve të BE-së, përpara se të lidhet marrëveshje dhe përpara se të bëhen pagesa sipas marrëveshjeve përkatëse, çdo kontraktor, përfitues i grantit dhe përfitues përfundimtar me të cilin Përfituesi i IPA III ka ose pritet të ketë një marrëdhënie të drejtpërdrejtë kontraktuale (pranues i drejtpërdrejtë), në mënyrë që të vlerësohet nëse pranuesi i tillë është Person i Kufizuar. (b) me anë të kontrollit (skriningut) ose nëpërmjet mjeteve të tjera të përshtatshme (që mund të përfshijnë një verifikim ex-post) mbi bazën e qasjes së bazuar në rrezik, se asnjë subjekt që do të merrte në mënyrë indirekte financim të BE-së nuk është Person i Kufizuar. (4) Në rast se përfituesi i IPA III vlerëson se ndonjë nga pranuesit (direkt ose indirekt) e financimit të BE-së është një Person i Kufizuar, përfituesi i IPA III duhet të informojë menjëherë Komisionin. (5) Pa cenuar detyrimin në pikën 3 më sipër, nëse Komisioni vlerëson se përdorimi i ndihmës financiare të Unionit sipas IPA III rezulton ose ka rezultuar në shkelje të masave kufizuese të BE-së, shumat korresponduese nuk do të jenë të pranueshme për ndihmën financiare të Unionit sipas IPA III. Kjo nuk cenon çfarëdo të drejte që mund të ketë Komisioni për të pezulluar ose ndërprerë veprimin e prekur nga një shkelje e tillë, për të rikuperuar çfarëdo financimi të BE-së të kontribuar nga Komisioni, ose për të pezulluar ose ndërprerë këtë marrëveshje financiare. (6) Përcaktimi i masave korrigjuese do të bëhet në përputhje me parimin e proporcionalitetit. Masat korrigjuese do të zbatohen vetëm për fondet e BE-së të vëna në dispozicion ose në dobi të një pranuesi për periudhën gjatë së cilës ai ka mbetur Person i Kufizuar. (7) Kjo klauzolë nuk i cenon përjashtimet e përfshira në Masat Kufizuese të BE-së. 5 www.sanctionsmap.eu. Harta e sanksioneve është një mjet i TI-së për identifikimin e regjimeve të sanksioneve. Burimi i sanksioneve rrjedh nga aktet ligjore të publikuara në Gazetën Zyrtare të Bashkimit Evropian (GZ). Në rast mospërputhjeje ndërmjet akteve ligjore të publikuara dhe përditësimeve në faqen e internetit, mbizotëron versioni i GZ.